улуғбек (улугбек) расадхонаси ва унинг очилиши

DOC 51.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1349369238_10017.doc улуғбек расадхонаси ва унинг очилиши улуғбек расадхонаси самарқанд архетектура ёдигорликлари ичида урта аср меъморчилик саънатининг энг нодир асарларидан хисобланиб, уз вакитида унинг донги шаркмамлакатларининг маърифат ахли орасида жуда кенг таркалган эди. мазкур расадхонанинг шухирати аник фанлар б¢йича билимлар хали бери диний акидалар кишанидан озод булмаган европагача кириб борди. расадхона асосчиси аллома улуғбек xvii аср машхур поляк астраноми ян гевелийнинг юлдузлари атласида акс эттирилган аллегорик гравюраларида, осмон худоси урания ёнида –машхур птолемей, ал-баттоний, тихо браге ва коперниклар каторидан урин олди. андижонга поездда бориб, сунгра отлар сотиб олмокчи ва улар билан олойга утмокчи булишади. уш йули в. вяткинга яхши таниш эди,чунки у уш рес-тузем мактабида укитувчи булиб ишлаган даврида,уезд бошкармасининг илтимосига кура, бир канча ишларни бажариш учун таржимон сифатида олойга уни бир неча бор таклиф этишган эди. у йиллари в.вяткинга, гулчига ва кучманчиларнинг отарларига хам марта боришга тугри келган эди. в.л. вяткин абу саид магзум билан маслахатни бир жойга куйиб, андижон …
2
алибакни захарлашади. кцрбонжон жудолик азобида жуда куп кийинчиликларни бошидан кечиради ва охири болаларини олиб уз она юртига кучишга мажбур булади. у яга-чарт деган жойга кучиб боради. донолиги ва гузаллиги туфайли катта обру ва эътибор козонган курбонжонни хитойдан то туркиягача танимайдиган одам йук эди, деб таърифлашади. бу даврда хонликлар ва тог ёнбагирлари бекликлари бухоро амири кулида булиб, у курбонжанга кабилани бошкариш хукукини беради ва бунга тасдикловчи додхо ( бошкарувчи деган маънони беради) ёрлигини юборади, кукон хонлиги кейинрок яна худоёр кулига утгач, у курбонжонни хонликка таклиф этади. сухбатда курбонжон додхо худоёрга донолиги ва гузаллиги билан жуда ёкиб колади ва у бу аёлга берилган додхо унвонини кайта тасдик килади. киргиз …. абу саид бироз узига келгач,в.вяткин доктор лебедовдан олайга жунаш учун рухсат олади ваулар олайга йул олишади. мехмонлар бир неча кун йул юриб 0, олайга етиб келишади ва курбонжон додхо томонидан иззат ва хурмат билан кутиб олинадилар. эртаси куни додхо кулида кукон хонлигининг …
3
ир хужжат абу саиднинг эътиборини тотради. бу хужжат бир тул хотининг махала масжиди фойдасига уз томоркасдан воз кечиши хакда булиб томорка бир томдан обр –рахмат ариги билан иккинчи томандан бедазор билан учинчи томондан махалланинг жомеъ масжиди билан ва нихоят туртинчи томондан толе-расад тепалиги билан чегараланганлигини маълум киларди.толе –расаддаган гап улуғбек расатхонаси устида келаётганини англаган абу саид магзум топган янглигидан узида йук хурсанд булди, вабу хушхабарни тезрок етказиш учун в. вяткин хузурига йул олди. васийли лаврентьевич хужжат билан танишгач,толе –расад хакикатан хам у купдан буён излаётган улуғбек расатхонасининг курилган жойи эканина ишонч хосил килади.эртасигаёк абу саид магзум билан биргаликда хужжатда эслатилган кишлокнинг жоме масжиди ва бедазор эгасининг курсатилган номи б¢йича оби –рахмарнинг буйида расатхона курилган тепаликни излаб топишга ахд килишади.маълум булишича,толе –расад тепалиги,самарқанднинг шарк томонида оби –рахмат ариги буйидаги накиши жахон деб аталадиган ва чулпон ота кирига туташган тепалик экан. мазкур хужжат ёрдамида расад хона урнининг аник топилиши археголагик козув ишлари …
4
алиш жуда кийин булса-да бирок у хиндиснонинг иссик иклими боланинг саломанлигига салбий таъсир килишдан куркиб 1398йили уларни самарқандга кайтариб юборди.1399йилнинг30мартида шахризода ваамирнинг хотинлари, жумладан,беш ёшли улуғбек бобосини хиндистондан кайтишда амударё сохилларида кутиб кутиб олиш учун пешвоз чикади. улуғбек, иброхим ва бошка шахзодалар, сароймулк хоним ва амирни кузатиб чиккан бошка аёнлар билан доимо уркида булиб 1400/1401, 1402/1403 йиларда улар куп вакитларини султонияда утказардилар. 1403 йилда улуғбек, иброхим ва бошка шахзодалар темурни арзирумда кутиб олдилар. «мухофаза килиш, ахволини кузатиб бориш, одатда, юкори унвонлик ва давлат нишонли» амирларнинг кулига топширилган. «шахзодалар савод чикарганларидан кейин «гузаликлар ва латифаларни накл этувчи» каламдан фойдаланиш урнига «сувдек накшлик ханжар ва олов сочувчи» килични ишлатиш, найзабозлик ва камондон ук отиш саньатини урганганлар,чунки «чакконлик билан бел боглаб,олам очувчи шамшир ишга туширилмаса, билим мумкинки, мамлакат калам воситасида мухофазат этилмайди». бундан ташкари, шахзода, хонзода ва бекзодлар от чопиш, чавгон уйнашни хам урганганлар, шундан кейин, «сулук ул-мулук»да яна айтилишича, булажак хукумдорга давлатни …
5
икот ишлари б¢йича фаоллик курсатиш афтидан, анча кеч, в.бартольднинг фикрича, унинг мовароуннахрни бошкариш учун тахтга давридан бошланган. улуғбекнинг табиат фанларига, жумладан, илму нужумга илк қизиқишнинг тугилишга оид яна бир вокеа ҳақида б.ахмедов амир темурнинг «етти йиллик юриши»нинг (1398-1404) учинчи йили угрук озарбайжоннинг кадимий пойтахти марогада тухтаганда, сароймулк хоним топширигига биноан сарой киссахони жияни хамза ибн али ва улуғбекни мароганинг диккатга сазовор ёдгорликлари билан таништирганини маьлум килади. адабиёт: 1. а.паннекук, истроия астрономии, м., "наука" 1966. 2. г.матвиевская, б.розенфельд, математики и астрономы мусульманского средневековья и их труды (viii-xvii вв), i-iii т., м., "наука" 1983. 3. п.г.булгаков, жизнь и труды беруни, т., "фан" 1972. 4. г.мамедбейли, насриддин туси – основатель марагинской обсерватории, баку, 1963. 5. т.н.кары-ниязов, астрономическая школа улегбека, м.л. изд. ан ссср, 1950. 6. с.х.сирожиддинов, г.матвиевская, ал-харезми–астроном и математик, т., "фан" 1978. 7. ал-беруний, қонуни масъудий, v т., 1-2 китоб, т., "фан" 1976.

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "улуғбек (улугбек) расадхонаси ва унинг очилиши"

1349369238_10017.doc улуғбек расадхонаси ва унинг очилиши улуғбек расадхонаси самарқанд архетектура ёдигорликлари ичида урта аср меъморчилик саънатининг энг нодир асарларидан хисобланиб, уз вакитида унинг донги шаркмамлакатларининг маърифат ахли орасида жуда кенг таркалган эди. мазкур расадхонанинг шухирати аник фанлар б¢йича билимлар хали бери диний акидалар кишанидан озод булмаган европагача кириб борди. расадхона асосчиси аллома улуғбек xvii аср машхур поляк астраноми ян гевелийнинг юлдузлари атласида акс эттирилган аллегорик гравюраларида, осмон худоси урания ёнида –машхур птолемей, ал-баттоний, тихо браге ва коперниклар каторидан урин олди. андижонга поездда бориб, сунгра отлар сотиб олмокчи ва улар билан олойга утмокчи булишади. уш йули в. вяткинга яхши таниш эди,чунки у уш рес-тузем...

DOC format, 51.5 KB. To download "улуғбек (улугбек) расадхонаси ва унинг очилиши", click the Telegram button on the left.