илк ўрта асрларда давлатчилик ва бошқарув

DOC 113,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1555325658_74100.doc илк ўрта асрларда давлатчилик ва бошқарув режа: 1. эфталийлар давлатида ижтимоий-иқтисодий тузум. 2. турк хоқонлиги ва унинг маъмурий тузилиши, ижтимоий иқтисодий тузуми ва давлат бошқарув тартиблари. 3. маҳаллий бошқарув, туман ҳокимликлари, қишлоқ ва шаҳар жамоалари. кидарийлар, хионийлар ва эфталитларнинг сиёсий ҳамда этник тарихи. милоднинг iv-v асрлари ўрта осиё қадимги тарихининг муҳим босқичларидан ҳисобланади. улкан кушонлар давлати ички ва ташқи курашлар натижасида бир қанча мустақил давлатларга бўлиниб кетади. ўрта осиёнинг жанубида унинг тарихидан тохаристон ва марв ажралиб чиқади. улардан шимолда эса суғд алоҳида бўлса, унинг шарқий томонида уструшона жойлашади. уструшонага туташ ҳудудларда фарғона, ўрта осиёнинг шимолий ҳудудларида чоч ва хоразм мулклари мустақил эди. бу даврда ўрта осиёда бўлиб ўтган сиёсий жараёнлар кўп сонли ички ва ташқи урушлар билан боғлиқ эди. шунингдек, милодий iv-v асрлар ўрта осиё ҳудудларига кўчманчи қабилаларнинг кириб келиши, қабилалар иттифоқи юзага келиши, янги сиёсий кучлардан бири кидарийлар бўлиб, улар ҳақидаги асосий маълумотлар хитойнинг бэйши солномасида ҳамда ғарб …

олимлар эътироф этмайдилар ва балки қарши атрофларида кидарийларнинг кандайдир кичик гуруҳлари жойлашган бўлиши мумкин деган фикрни билдирдилар. тадқиқотчилар кидар ҳукмронлик қилган даврни iv асрнинг иккинчи ярми ва v асрнинг биринчи чораги билан белгилайдилар. кидар (ёки кидара) аввал бошда эрон шоҳи шопур ii га бўйсунган. оқ хунлар бостириб келиши билан ўз ўғли пирони пешоварда қолдириб шимолга йўл олган. оқ хунлар билан кураш манбаларда 400-йилларга тўғри келиши таъкидланган. кидар шопур ii (309-379 йй)нинг замондоши бўлиб, авваламбор кушонлар ҳокимиятининг давомчиси сифатида уларга бўйсуниб келган ҳамда хионийлар ёрдамида бақтрияда кушонлар ҳокимиятига чек қўйган. кидарийлар тез орада амударё ўнг ва чап қирғоқ ҳавзаси ҳамда суғднинг катта қисмини эгаллайдилар. манбаларнинг гувоҳлик беришича, кидарийлар эрон сосонийлари билан кўпмарталаб урушлар олиб борадилар. бу урушлар айниқса сосоний подшолари варахран v (420-438 йй.) ва ёздигард ii (438-457 йй.) даврларида айниқса авжига чиқади. 456 йилда бўлиб ўтган навбатдаги ҳарбий тўқнашувлардан сўнг катта талофатга учраган кидарийлар қайта ўзларини ўнглаб ололмадилар. бу воқеадан …

арққа томон юришлар қилган сосонийлар шоҳи шопур ii га қаттиқ зарбалар берадилар. к.тревернинг фикрича, хионийлар iv асрнинг 70-йилларида ўзининг кучайган палласига киради. ўрта осиёда кидарийлар ва эфталитлар ҳукмронлиги ўрнатилгач хионийларнинг сиёсий аҳволи ўзгаради ва улар эфталитларга тобе бўлиб қолади. афсуски, хионийлар ва кидарийларнинг давлат бошқаруви тизими ҳақидаги маълумотлар бизгача етиб келмаган. хионийлар ва кидарийларга нисбатан эфталитлар ҳақидаги маълумотлар нисбатан кўпроқ сақланган. шунга қарамадан эфталитларнинг келиб чиқиши ҳақидаги олимларнинг фикрлари турлича. мисол учун, с.п. толстов, а.н.бернштом, к.в.тревер каби олимлар эфталитларнинг илк ватани сирдарёнинг қуйи оқими деб ҳисобласалар, а.мандельштам, р.гришман, л.гумилёв, к.еноки каби олимлар эса эфталитлар ватанини бадахшон деб ҳисоблайдилар. б.литвинский ва к.иностранцевлар эфталитларнинг илк ватани фарғонанинг тоғ олди ҳудудлари бўлганлиги ҳақидаги фикрни илгари сурадилар. уларнинг туркий ҳалқлар бўлганлиги ҳақидаги масала ўзил-кесил ечимини топмаган. эфталитлар турли манбаларда турлича номланадилар. мисол учун, хитой манбаларида улар “ида, иеда, идан, идян” деб, сурия ва лотин манбаларида эса “эплалит, эфталит, абдал” араб ва форс муаллифларида “ҳайтал, …

рни ўзларига бўйсундирар эканлар, уларнинг сосонийлар билан муносабатлари кескинлаша боради. эфталитлар ва сосонийлар ўртасидаги курашлар подшо перўз (459-484 йй.) даврига тўғри келади. 484 йилда эфталитлар ва сосонийлар ўртасида марв яқинида бўлиб ўтган жангда сосонийлар мағлубиятга учрайдилар. эфталитлар 467-473 йилларда суғдда мустаҳкам ўрнашиб олган бўлсалар, 477-520 йиллар мобайнида гандхарни ишғол этиб, у ердан кидарийларни сиқиб чиқарадилар. 490 йилда эфталитлар урумчини, 497-509 йиллар орасида қашғарни босиб, деярли бутун шарқий туркистонда ўз ҳукмронликларини ўрнатадилар. шундай қилиб, vi асрнинг бошларига келиб, эфталитлар анчагина катта ҳудудларни эгаллаган эдилар, кўпчилик манбалар эфталитларнинг даставвал кўчманчи халқлар бўлиб, кейинчалик ўтроқлашганлиги ҳақида маълумот беради. шунинг учун ҳам айрим тадқиқотчилар уларни кўчманчилар деб ҳисобласа, айримлари уларни шаҳар ва қишлоқларда яшаганлигини таъкидлайдилар. эфталитларнинг пойтахти балх шаҳри эди. кўпчилик тадқиқотчиларниннг эътироф этишларича, эфталитлар давлати унчалик ҳам мустаҳкам эмас эди ва шунинг учун ҳам узоқ яшамади. таъкидлаш жоизки, эфталитлар ўзларига тобе бўлган халқлар ҳаётига жуда чуқур таъсир этмасдан, ўлпон ва солиқлар ундириш билан …

умот беради: “эфталитлар хун халқлари қабиласи бўлиб, барча хунлар ичида улар ягона оқ танлидир. турмуш тарзи жиҳатидан ҳам улар бошқа хунларга ўхшамайдилар ва бошқа хунларга ўхшаб хайвонлардек яшамайдилар. улар битта подшо бошқарувида турадилар. бу подшо римликлар ёки бошқалардан қолишмайдиган ҳолда аҳолига ғамхўрлик кўрсатади, ўзаро ва қўшнилар билан бўлган муносабатларда адолат мезонларига амал қилади.” v асрда яшаган лазар парбский эфталитларни етти қабиладан иборат массагетларнинг етакчи уруғларидан бири эканлиги ҳақида маълумот беради. хитой манбаларида эфталитлар юечжиларнинг бошқа бир кўриниши ёки гаогюй қабиласининг тармоғи ёки уларнинг қанғлиларнинг авлодлари сифатида талқин қилинади. ундан ташқари, ўзларини алхонлар деб атаган эфталитлар бақтрия-тохаристон ерларида яшаб ўтган азалий бақтр қабилаларидан чиққан этник гуруҳ эканлиги ҳақидаги фикрлар ҳам бор. умуман олганда эфталитларнинг туркий халқлар эканлиги ҳамда уларнинг ҳақиқий ватани бақтрия-тохаристон эканлигини эътироф этувчи олимлар кўпчиликни ташкил этади. хуллас, ўз даврида эфталитлар йирик давлат тизимини вужудга келтирдилар. улар ўрта осиё, шимолий ҳиндистон, шарқий туркистон, шарқий эронни бирлаштирган улкан давлатга асос …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "илк ўрта асрларда давлатчилик ва бошқарув"

1555325658_74100.doc илк ўрта асрларда давлатчилик ва бошқарув режа: 1. эфталийлар давлатида ижтимоий-иқтисодий тузум. 2. турк хоқонлиги ва унинг маъмурий тузилиши, ижтимоий иқтисодий тузуми ва давлат бошқарув тартиблари. 3. маҳаллий бошқарув, туман ҳокимликлари, қишлоқ ва шаҳар жамоалари. кидарийлар, хионийлар ва эфталитларнинг сиёсий ҳамда этник тарихи. милоднинг iv-v асрлари ўрта осиё қадимги тарихининг муҳим босқичларидан ҳисобланади. улкан кушонлар давлати ички ва ташқи курашлар натижасида бир қанча мустақил давлатларга бўлиниб кетади. ўрта осиёнинг жанубида унинг тарихидан тохаристон ва марв ажралиб чиқади. улардан шимолда эса суғд алоҳида бўлса, унинг шарқий томонида уструшона жойлашади. уструшонага туташ ҳудудларда фарғона, ўрта осиёнинг шимолий ҳудудларида чоч ва хоразм мулклари м...

Формат DOC, 113,5 КБ. Чтобы скачать "илк ўрта асрларда давлатчилик ва бошқарув", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: илк ўрта асрларда давлатчилик в… DOC Бесплатная загрузка Telegram