primatlarning to‘da davridagi hayoti

DOCX 23.9 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1509449791_69559.docx primatlarning to‘da davridagi hayoti reja: 1. dastlabki odamlar jamoasi (to‘da) 2. ibtidoiy to‘daning taraqqiy etishida ovchilikning roli. 3. ibtidoiy jamoachilikning rivojlanishi va jinsiy munosabatlar. 4. ibtidoiy dunyoqarash va nutqning shakllanishi va rivojlanishi. 5. g‘oyaviy tasavvurlarning manbalari. dastlabki odamlar jamoasi (to‘da) insoniyat hayvonot olamidan ajralib chiqib antropogenez jarayonini bosib o‘tdi. bu, shubhasiz juda katta davrni o‘z ichiga olgan jarayon edi. o‘z-o‘zidan savol tug‘iladiki, mazkur davr ichida odamlar kollektivi qanday edi? ma’lumki, eng qadimgi odamlarning ajdodlari-qazilma maymunlar, avstrolopiteklar poda yoki gala bo‘lib yashaganlar. ikkinchi tomondan, odamning shuning bilan birga qurollar ishlashning faqat kollektiv ichidagina paydo bo‘lganini e’tirof qilish zarur. kishi organizmining, xususan qo‘lning tarqqiy qilshi natijasida, mehnat natijasida tabiat ustidan boshlangan xukmronlik ilgariga qarab bosilgan xar bir qadam borgan sayin odamning bilim darajasini kengayotirib bordi. mehnatning rivojlanishi zaruriyati orqasida, jamiyat a’zolarining yanada yaqinroq jipslashuvicha yordam berdi, chunki shuning orqasidan bir-birlarga yordam qilish, birgalashib ishlash tez-tez uchraydigan xodisa bo‘lib qoldi. birgalashib ishlashning …

ng tarqalib ketishi va yana qaytadan qo‘shilishi mumkin edi. demak shunday ekan, kishilikning bu kollektivni nima deb atamoq kerak. biz ularni qanday atamaylik baribir o‘sha davrning odami «haqiqiy» odam edi, odamlar kollektivi hali odamlarning bir-biri bilan aloqa qilishining ilk tabiy shaklidan iborat bo‘lgan «haqiqiy» odamlar kollektivi edi. o‘sha darvdagi kishilik ijtimoiy ahvolining yana bir xususiyati shundan iboratki, bu davrda kishilari guruhi o‘rtasida doimiy aloqa bo‘lmagan. ular bir-birlaridan ajralgan xolda yashagan bo‘lishlari mumkin. demak, kishilikning boshlang‘ich ijtimoiy ahvolidagi bu xususiyatlar ishlab chiqarish kuchlarining juda past darajada ekanligidan darak beradi. lekin dastlabki kishilik guruhlarining o‘zaro munosabatlari to‘g‘risida aniq bir fikr aytish qiyin albatta. ehtimol har bir kollektiv yoki guruhlarning o‘z yo‘lboshchisi, yetakchisi bo‘lgandir. mazkur gruppaning yetakchisi erkak bo‘lganmi, yoki ayolmi, bu bizga ma’lum emas. bu shak-shudhasiz uydurma bo‘lib, ular yuqori tabaqaga mnsub kishilar manfaatini ximiya qilishga qaratilgandir. ishlab chiqarish kuchlari o‘sa bordi. kuchlarning rivojlana borishi natijasida ijtimoiy hayotda ham katta o‘zgarishlar sodir …

i va termachilik ham rivojlana bordi. bu xol jamiyatda chuqur o‘zgarishlar sodir bo‘lishiga sabab bo‘ldi. tirikchilik xayot-mamot uchun bo‘lgan kurash, xo‘jalikni uluksiz taminlay oladigan doimiy va birlashgan ishlab chiqarish uyushmasini zarur ekanligini taqazo etdi va uni vujudga keltirdi. bunday birlashgan uyushmani ibtidoiy kishilarning tasodifiy, yig‘indisi vujudga keltira olmas edi. bu birlashma negizida tabiy qon-qrindoshlik yotar, bu eng dastlabki urug‘ yoki urug‘chilik jamoasi edi. ibtidoiy poda davrida ham odamlar gala-gala, guruh-guruh bo‘lib yashaganlar. lekin u guruxlarning soni 20-30 kishidan oshmas,[footnoteref:1] ular ancha beqaror va mustaxkam emas edi. [1: conrad phillip kottak cultural anthropology. a.begmatov tarjimasi . toshkent 2004 y 158b] nutqning shakllanishi va rivojlanishi masalasini o‘rganishda avstraliya tillarini misol qilib keltirish mumkin. avstraliya tillari «shimoliy» va «janubiy» guruhlarga bo‘linib, janub qabilalari tillari bir —biriga yaqinligi bilan ajralib turadi. janub tillaridagi yaqinlik faqat lug‘ati bilan emas, grammatik jahatdan ham kuzatiladi. «shimoliy» tillarni shartli ravishdagina guruh deb atash mumkin holos. ularda, so‘zlar oxiridagi …

latiladi. ba’zida ma’lum muddatga gaplashishning ta’qiqlanishi bevalar yoki bag‘ishlov (inisiasiya) marosimini o‘tayotgan o‘smirlarda ham imo-ishoralar «tili» qo‘llaniladi. xususan, karl shtrelov aranda qabilalari kishilarida 450 dan ortiq imo —ishoralar va harakatlar mavjudligini aniqlagan. masalan, qo‘lning to‘rt barmog‘i kaftga qo‘yilib bosh barmoqning ikkinchi barmoqqa yopishgan holda, aylanma harakatlari «suv» ma’nosini bergan va h.k.o.lar. avstraliya tillari jahon xalqlari tillarida o‘ziga xos alohida o‘rin tutadi va ularning birortasi bilan yaqinlikka ega emas. avstraliya va tasmaniya tillari umumiy tushunchalarga boy bo‘lmasada, lekin aniq narsalar, buyumlarning eng mayda xususiyatlarini ham izohlab berishga qodir. avstraliya tillarida sanoqni bildiruvchi so‘z va tushunchalar ham kam uchraydi. avstraliya tub aholisi 200 dan ortiq tillarda gaplashib, ular maxsus 20 ta til guruhida ega filaga birlashtirilgan. ulardan yirigi pama — nyunga, aholining 2/3 qismining tillarini o‘zida mujassamlashtirgan. ibtidoiy to‘daning taraqqiy etishida ovchilikning roli ovchilikning qaysi turi avval boshlanganligini hozircha aytish mumkin. bizningcha, terim-termachilik va mayda jonivorlarga ovchilik bir davrning o‘zida boshlangan bo‘lishi …

tog‘ takasi, tog‘ qo‘yi kabi jonivorlarga ov qilishgan. masalan, omonquton, teshiktosh g‘or makonlaridan ana shu kabi hayvonot dunyosi qoldiqlari topilgan. ovchilik mahsuloti hajmi haqida makonlardan topilgan hayvon suyak qoldiqlarini hisoblash asosida fikr bildirish mumkin. masalan, ispaniyadagi observatoriya g‘oridan 30 ta fil suyaklari qoldig‘i topilgan. yirik hayvonlarga ovchilikda qamal usulini qo‘llashganlar. bu harakat ham odamzodning jipsroq yashashini taqozo qilgan. mayda jonivorlarga ham ovchilik kundalik yumushlardan hisoblangan. ayniqsa, go‘sht mahsulotlarini olovda pishirib iste’mol qilish odamzod turmushini, fizik rivojlanishni ta’minlagan. bu haqda, f.engels o‘z asarida ta’kidlashicha, go‘shtli oziqa odamzodning biologik evolyusiyasining tezlashuvida muhim omil bo‘lib hisoblangan. ibtidoiy jamoachilikning rivojlanishi va jinsiy munosabatlar ibtidoiy to‘da davrida birdan bir muhim yo‘nalishdan biri biologik xususiyat bilan ijtimoiy kurash yoki jinsiy munosabatlar edi. bu vaqtlarda hayvonga xos xususiyatlar kuchli bo‘lib, mazkur holat rivojlanib kelayotgan jamiyatga kuchli bosim o‘tkazardi. agar biz hozirgi zamon maymunlar hayotiga nazar solsak, unda shimpanzelar va gorillalar juft oila, boshqalari esa garem oila bo‘lib, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "primatlarning to‘da davridagi hayoti"

1509449791_69559.docx primatlarning to‘da davridagi hayoti reja: 1. dastlabki odamlar jamoasi (to‘da) 2. ibtidoiy to‘daning taraqqiy etishida ovchilikning roli. 3. ibtidoiy jamoachilikning rivojlanishi va jinsiy munosabatlar. 4. ibtidoiy dunyoqarash va nutqning shakllanishi va rivojlanishi. 5. g‘oyaviy tasavvurlarning manbalari. dastlabki odamlar jamoasi (to‘da) insoniyat hayvonot olamidan ajralib chiqib antropogenez jarayonini bosib o‘tdi. bu, shubhasiz juda katta davrni o‘z ichiga olgan jarayon edi. o‘z-o‘zidan savol tug‘iladiki, mazkur davr ichida odamlar kollektivi qanday edi? ma’lumki, eng qadimgi odamlarning ajdodlari-qazilma maymunlar, avstrolopiteklar poda yoki gala bo‘lib yashaganlar. ikkinchi tomondan, odamning shuning bilan birga qurollar ishlashning faqat kollektiv ichidagina p...

DOCX format, 23.9 KB. To download "primatlarning to‘da davridagi hayoti", click the Telegram button on the left.

Tags: primatlarning to‘da davridagi h… DOCX Free download Telegram