самарканд исёни. шаҳар фожеаси

DOCX 37.7 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1509435908_69550.docx самарканд исёни. шаҳар фожеаси 1 июнда1 самарқандда кўтарилган қўзғолон ҳақида туркис-тон генерал-губернатори к.п.фон кауфманнинг эсдаликлари диққатга сазовордир: «шахрисабзликлар хуруж қилиб, — деб ёзади у, — самарқандга ёрдамга, ўрисларга қарши курашмоқ учун келдилар. 1—8 июнда самарканд мудофааси номи билан машҳур ҳафта бошланди. 1 июнь кечаси самарқанд оқсоқолла-ри менинг тарафимдан қолдирилган комендант майор барон фон штемпелнинг уйига келиб мурожаат қилдиларки, гўё шаҳ-рисабзликларнинг шаҳарга кириш мақсадида қиладиган ҳужу-мининг олдини олиш учун хўжа аҳрор дарвозаси томонга бир бўлинма юборишини сўрашган. шу мақсадда жўнатилган гуруҳ дарвоза яқинида душман йўқлигига амин бўлган. аммо чўпон-ота тепалигида саноқсиз отлиқ тўдаларга кўзлари тушган. 2 июнь куни тонгда мазкур оқсоқоллар яна шикоят билан келдилар. майор фон штемпел икки тўп ва икки рота аскар билан дарвозага келди ва чекинаётган кичик бир туда билан тўқнаш келиб, отишма бошланди. шу ўртада баъзилар самарқанд хал-қининг тинч турганига ишора қилиб, дарвозадан ўнг тарафга қараб ўқ отмасликни сўрайди. лекин тезда маълум бўлдики, душман хўжа аҳрор …

ал қилувчилар ҳам истеҳком атрофини ташлаб кетдилар. кундуз соат 5 ларда душман боғлардан чиқиб келиб, янгидан ҳужум қидди. ором олиш узоққа чўзилмади. отишма бошланди. икки кун мобайнида биринчи марта одам-ларимиздан юз эллик нафари сафдан чикди. шу тариқа, тала-фот давом этаверса, икки кунда истеҳкомнинг барча деворла-рини муҳофаза қилиш имконидан ажраламиз. биз шундай фикр билан ўзимизни овутдик, душман истеҳкомга кириб ола-диган бўлса, биз амир саройида жам бўлиб, охиригача мудофаа қиламиз, аммо бу ёққа ҳам кирадиган бўлса, дорихона ва тўп ўқларини портлатиб, нобуд қилажакмиз. бахтга қарши охирги кунларда душманнинг тазйиқи анча сусайди. улар уюштираёт-ган ҳужумларни гарнизон осонлик билан қайтара оладиган бўлиб қолди. шунда ҳам муҳораба шиддат билан давом этарди. 8 июнь куни, илғор қисмларимизнинг ёрдамга етиб келгунича, гарнизон аҳволи жуда ёмон эди». генерал кауфман гарнизон зобитлари ва аскарларини орден ва медаллар билан тақдирлаб, улар шаънига мақтовлар битил-ган буйруқ чиқаради. мукофотланганлар орасида кейинчалик ўз асарлари билан танилган рассом-прапоршчик в.верешчагин ҳам бор эди. худди ана …

нисба-тан нафрат ва ёвузлик эгаллаган бу зобит ўлжага олинган бай-роқни аскарларига пайтава қилиб улашади. у «самарқанднинг ёндирувчиси» бўлиб тарихга кириш, «ном қозонишдек» ман-фурлиқдан ўзини тия олмайди. в.верешчагин бу манзаралар-ни шундай тасвирлайди: «қаердан ўтган бўлсак, орқамиздан қора тутун бурқсиб кўтариларди». в.верешчагин маҳаллий аҳолини қирғин қилиш, унга азоб бериш, қийнаш манзарасини тасвирлар экан, мустамлакачиларнинг ғалабаларидан мағрур-ланади. «мен, осилган, энди танаси чирий бошлаган жасадлар-ни чизганман, мен бир муллаваччани минорадан улоқтирган-ман», — деб мақтанади жаллод мусаввир. в.верешчагин, агар самарқанд бундан олдинроқ ёндирилганда эди, хавфсизлик таъминланиб, мазлум аҳоли бош кўта-ролмаслиги ҳақида шундай дейди: «бу шунчаки хавфсизлик учун зарур бўлган ёнғинни бош қўмондон (кауфман) анча ил-гари амалга ошириши керак эди. табиийки, у азбаройи оқкўн-гиллиги туфайли ҳамда аҳолига ортикча зарар етказмасликни ўйлаб бундай қилмаган. оқибатда анча одамимиз ўлдирилди. бунинг устига қалъадан ажралишимизга сал қолди, мабодо ен-гилганимизда, бутун ўрта осиё халқи қўзғалиб кетган бўлар-ди». верешчагин «оқкўнгил» деб атаган кауфманнинг золимли-гини рассомнинг кейинги сўзлари ҳам тасдиклайди: « олижа-ноб кауфман …

а ҳам рухсат берга-нини верешчагин шундай тасдиклайди: «аскарларга дўконлар-ни талашга рухсат берилганида, у ёқцан нималарни олиб чи-қишмади, дейсиз! улар ерли аҳолининг бир-биридан чиройли ва нафис кийимларини кийиб, тақинчоқларини тақиб, шундай ғалати ҳолатга тушишгандики, курган киши кулгидан ўзини сира тиёлмас эди. бу ерда арзимаган бир-икки сўмга этнограф учун бутун бошли хазинага арзийдиган буюмларни сотиб олиш мумкин эди. ёнғин пайтида кўҳна ёдгорликлар, ўймакор дарвозалар, ус-тунлар ёниб кетдики, бунинг ўзи даҳшат!. назаров 8 кунлик қамал чоғида бесаранжомлик келтирган кўҳна шаҳар билан ана шу тарзда ҳисоб-китоб қилиб, таскин топаётган эди. айниқса, у шаҳар минорасидан туриб ярадорларимиз ва замбаракларимизга қараб ўқотилган шердор мадрасасига бутун қаҳру ғазабини соч-ганди. «лаънати масжиддагиларнинг ҳаммасини найзага санч-дим», — деб мақтанган эди кейин у. мана шу масжидда мен та-нийдиган мулла хизмат қиларди, гарчи бизга қарата машъум ўқ узилган пайтда у ҳам иштирок этган, деб зимдан гумон қилсам-да, унинг тақдирига бефарққараёлмадим. назаров билан қирғин-да қатнашган зобитларнинг биридан масжидда одам кўп эдими?— деб …

георгий хочи» билан тақ-дирланади. яна бир рус зобити самарканд фожеасини шундай баҳолайди: «самарқандликларни сотқинликлари учун жазолаш ва бошқа осиёлик халкдар учун ўрнак бўлсин деб генерал са-марқандни аскарларига уч кунга талон-торож ва ўч олиш учун топшириб қўйди. босқин ва қонли жазолашнинг бу оғир кун-лари сатрлар қатида умрбод сақланиб қолди». ҳақиқатда ҳам, ўлдирилган 400 босқинчи учун 49 минг фарзандидан ажралган самарканд тарихида бу фожеа аянчли ўрин тутади. ҳозирда ҳам ўша фожеани чўпонота тепалиги-да рус зобит-аскарлари хотирасига бағишлаб мустамлакачи-лар томонидан қўйилган мудҳиш ёдгорлик эслатиб турибди. вақтида бу даҳмаза қора кўланка мисол, юрт мустақиллиги учун жон фидо қилганлар руҳини таҳқирлаш учун ўрнатил-ган эди. амирзода абдумалик ва беклар кураши «русларни урушда енгсам, оқ отда петербургга кириб бора-ман!» деб мақтанган амир музаффар 1868 йил 23 июнда тур-кистон генерал-губернатори фон кауфман билан сулҳ тузиб, россиянинг вассалига айланади. бу сулҳга кўра, бухоро амир-лиги ўз мустақиллигини йўқотибгина қолмай, самарканд, кат-тақўрғон ва зарафшон дарёсининг юқори қисмидаги ерлардан ҳам ажралади. амир …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "самарканд исёни. шаҳар фожеаси"

1509435908_69550.docx самарканд исёни. шаҳар фожеаси 1 июнда1 самарқандда кўтарилган қўзғолон ҳақида туркис-тон генерал-губернатори к.п.фон кауфманнинг эсдаликлари диққатга сазовордир: «шахрисабзликлар хуруж қилиб, — деб ёзади у, — самарқандга ёрдамга, ўрисларга қарши курашмоқ учун келдилар. 1—8 июнда самарканд мудофааси номи билан машҳур ҳафта бошланди. 1 июнь кечаси самарқанд оқсоқолла-ри менинг тарафимдан қолдирилган комендант майор барон фон штемпелнинг уйига келиб мурожаат қилдиларки, гўё шаҳ-рисабзликларнинг шаҳарга кириш мақсадида қиладиган ҳужу-мининг олдини олиш учун хўжа аҳрор дарвозаси томонга бир бўлинма юборишини сўрашган. шу мақсадда жўнатилган гуруҳ дарвоза яқинида душман йўқлигига амин бўлган. аммо чўпон-ота тепалигида саноқсиз отлиқ тўдаларга кўзлари тушган. 2 июнь куни то...

DOCX format, 37.7 KB. To download "самарканд исёни. шаҳар фожеаси", click the Telegram button on the left.

Tags: самарканд исёни. шаҳар фожеаси DOCX Free download Telegram