туркистоннинг хом ашё манбаи ва тайёр маҳсулотлар бозорига айлантирилиши

DOCX 20.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1509450151_69565.docx туркистоннинг хом ашё манбаи ва тайёр маҳсулотлар бозорига айлантирилиши ўрта осиёнинг арзон хом ашё манбаи ва рус саноат молла-ри сотиладиган қулай бозор бўлишини 1826 йилдаёқ генерал-майор веригин император николай i (1825—1856) га йўллаган тақдимномасида баён қилган эди. веригин россияда ишлаб чиқарилаётган моллар мамлакат ичкарисида ҳам зўр-базўр со-тилаётгани ва сифати паст бўлгани учун европа^ бозорларида сира рақобатга дош беролмаслигини кўрсатиб, ўрта осиё бу жиҳатдан рус саноат моллари сотиладиган қулай бозорга айланиши мумкинлигини баён қилган эди. бу фикрни сенатор граф к.к.пален ривожлантириб шундай деган эди: «туркис-тонни истило қилишнинг сиёсий сабабларини ҳисобга олмаган тақдирда ҳам бу ўлка россия тарафидан босиб олинишининг дастлабки кунлариданоқ россия учун икки жиҳатдан қизиқиш уйғотган эди: 1. молиявий сиёсат жиҳатидан давлат даромади манбаи ва ички ишлаб чиқариш маҳсулотлари учун янги бозор. 2. мустамлакачилик сиёсати нуқтаи назаридан марказий губер-ниялардаги ортиқча аҳолини кўчириш учун янги ҳудуд сифати-да диққатга лойиқ эди». империя юқори сиёсий доираларининг нуфузли вакили сенатор граф к. к. …
2
г танобни ташкил қилган бўлса, 1915 йилга келиб у 541,9 минг танобга етди, яъни 13 баробарга ўсди. ўлка россиянинг асосий' пахта базасига айланди. бу ҳақда туркистон жадидлари етакчиларидан убайдуллахўжа асадуллахўжаев 1917 йил июль ойида қозонда ўтган 2-бутунроссия мусулмонлар қурултойида шундай деган эди: «шу кунгача туркистон рус капиталистлари учун говмиш сигир бўлиб келмоқца. бугунда туркистон росси-яга пахта етказувчидир. ҳанузгача тўхтамаётган уруш туфайли пахтага эҳтиёж тобора ортиб бормоқда, чунки у порох тайёр-лашда керакдир. агар урушгача бўлган даврда америка пахта-сининг 1 пуди россияга 18 сўмдан тушган бўлса, ҳозирда барча молларга нарх-наво 3 баробар ошганда, 1 пуд туркистон пахта-си россия томонидан 7 сўмдан 10 сўмгача сотиб олинмоқца, ҳолбуки, 1 пуднинг баҳоси ҳозирда 20 сўмни ташкил қилиши лозим. демак, туркистон пахтакорлари ҳар пуд пахтадан 10—12 сўм зарар кўришмоқца. бундан шундай хулоса чиқадики, агар туркистонда йилига 10—12 миллион пуд пахта етиштирилса, у ҳолда бизнинг пахтакорлар томонидан ишлаб топилган 100 миллион сўм ҳар йили рус капиталистлари чўнтагига …
3
риб, ўлкаларни империянинг мол алмашинуви жараёнига жалб этди. метрополиядаги капиталистик муносабатларнинг ривожи мустамлакаларни ҳам ўз домига тортди. туркистон ўлкаси ҳам бу жараёнга жалб этилиб, унда ҳам марказ манфа-атларига мое келган капиталистик муносабатлар ривожлана бошлади. улканинг биргина фарғона вилоятида xx аср боши-да 157 пахта тозалаш заводи бўлиб, улар маҳаллий, рус ва чет эл капиталистларига қарашли эди. туркистоннинг самарканд, сирдарё ва фарғона каби уч вилоятида 1867—1900 йиллар мо-байнида 170 саноат корхонаси очилган бўлса, 10 йил давомида (1900-1910) яна 220, 4 йил ичида (1910-1914) эса 180 корхона ишга туширилган. улка фабрика-завод саноатининг асосини ҳам худди шу пахта тозалаш корхоналари ташкил этгани тасодифий эмас, албатта. чунки метрополиянинг саноат соҳасидаги сиёсатини рус буржуазияси белгилар, унга эса ўлканинг пахтаси биринчи навбатда зарур эди. князь масальскийнинг таъбирича, пахта-чиликни ҳар томонлама ривожлантириш рус тўқимачилик са-ноати учун «яқин келажакда ҳаёт-мамот масаласига айланади». генерал-губернаторнинг ёзишича, туркистоннинг империяга кўрсатадиган буюк иқтисодий хизмати ҳам ана шунда эди. рус тўқимачилик саноати туркистон пахтачилигининг …
4
оати корчалонларининг иштаҳаси очилиб кетган эди. 1889 йилда бундай нав 50 минг, 1895 йилда 100 минг таноб майдонга экидди. 1901 йилга келиб эса ўлкада 186326 таноб ерни эгаллаган пахтадан 174026 таноби рус саноати эҳти-ёжи учун мўлжалланган америка навига тегишли пахта эди. рус ишбилармонлари ва чет эл фирмаларининг махсус пахта план-тациялари ҳам шитоб билан ўз майдонини кенгайтириб борди. г.беляков, н.раевский, с.тарсин каби плантаторлар америка навли пахтани туркистонда кенг тарқатиш ишининг ташаббус-корлари ва бошловчилари бўлишди. энг катта плантация катта ярославль мануфактурасига тегишли эди (2750), кейингиси эса рус келгиндиларининг андреев хутори (андижон уезди) бўлиб, у 700 таноб майдонни эгаллаганди. xx аср бошларида пахтачилик туркистон саноати ва қиш-лоқ хўжалиги ялпи маҳсулотининг 40 фоизини ташкил этган бўлса, дон — 37 фоиз, бошқа экинлар эса 1,2 фоизни ташкил қилган. пахтачилик империянинг чет элларга сарфлайдиган 70 миллион олтин пулини тежашда ёрдам бергани ҳам тўқимачилик, газлама саноати гуркираб ўсишига туртки берди. туркистон ўлкасидан 1906 йилда 566878, 1909 йилда …
5
ри 8 марта кўпайган2. хусусан, биргина фарғонага моск-вадан — 605412, ирбитдан — 5000, нижний новгороддан — 71233, оренбургдан — 23910, лоуздан — 33600 рубллик моллар келтирилган3. 1895 йилнинг бир ўзида россиядан туркистон ўлкасининг фарғона вилоятига 6010005 рубллик рус моллари келтирилган. метрополиядан 1914 йилга келиб бир йилнинг ўзидагина туркистонга 243,6 миллион рубллик мол келтирилиб сотилгани ҳам ўлканинг рус товарлари учун қулай бозорга айланганини яққол кўрсатади. мутахассисларнинг ҳисоб-китобига кўра, россиядан келадиган молларнинг 40 фоизини газлама, 15 фоизини озиқ-овқат, 11 фоизини металлни қайта ишлаш, 7 фоизини ёғочни қайта ишловчи, 6 фоизини кимё саноати маҳсулотлари ташкил қилган4. рус фирмалари ва ширкатлари молларнинг турлари бўйича туркистон бозорида ўз монополияларини ўрнатиб олишган эди. хусусан, чой савдосини швецов, синицин, лушников фирмалари эгаллаб олган эдилар. бу фирмалар 1902 йилда 26222 пуд, 1903 йилда эса 26327 пуд чойни сотишган. чинни буюмлар савдоси эса кузнецов ва гарднер ширкати монополиясида эди. «владимир алексеев», «братья каменские», «барон а.кноп», «братья шлюсберг» каби савдо …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "туркистоннинг хом ашё манбаи ва тайёр маҳсулотлар бозорига айлантирилиши"

1509450151_69565.docx туркистоннинг хом ашё манбаи ва тайёр маҳсулотлар бозорига айлантирилиши ўрта осиёнинг арзон хом ашё манбаи ва рус саноат молла-ри сотиладиган қулай бозор бўлишини 1826 йилдаёқ генерал-майор веригин император николай i (1825—1856) га йўллаган тақдимномасида баён қилган эди. веригин россияда ишлаб чиқарилаётган моллар мамлакат ичкарисида ҳам зўр-базўр со-тилаётгани ва сифати паст бўлгани учун европа^ бозорларида сира рақобатга дош беролмаслигини кўрсатиб, ўрта осиё бу жиҳатдан рус саноат моллари сотиладиган қулай бозорга айланиши мумкинлигини баён қилган эди. бу фикрни сенатор граф к.к.пален ривожлантириб шундай деган эди: «туркис-тонни истило қилишнинг сиёсий сабабларини ҳисобга олмаган тақдирда ҳам бу ўлка россия тарафидан босиб олинишининг дастлабки кунлариданоқ рос...

DOCX format, 20.5 KB. To download "туркистоннинг хом ашё манбаи ва тайёр маҳсулотлар бозорига айлантирилиши", click the Telegram button on the left.