инсон феномени. диний ва дунёвий талқин

DOC 248,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1500355580_68635.doc инсон феномени. диний ва дунёвий талқин режа: 1. инсон ва олам яралишинннг мифологик диний талқини 2. инсоннинг пайдо бўлиши ҳақидаги дунёвий қарашлар 3. олам ичра олам 4. оғиш нуқтаси 5. дунёни гўзаллик ва эзгулик қутқаради 6. ободлик қалбдан бошланади инсон ва олам яралишинннг мифологик диний талқини мифологик тафаккур табиат ва жамият ҳодисаларини англаш, уни тушунишга интилишнинг, оламни ҳиссий би-лшпнинг энг қадимги куртакларидан биридир. мифлар — асотирлар одатда эртаклардан фарқ қилиб, асосан олам-нинг қандай пайдо бўлгани, ер, осмон, юлдузлар, йил фаслларининг алмашуви, ҳаётнинг тугаши ва янгилани-ши, қор, бўрон, зилзила, тоғ кўчкилари, ер устидаги ва остидаги, даре, денгиз, уммонлардаги ва, ҳатто, бошқа оламлардаги мавжудотларнинг ўзаро боғлиқлигини, саба-бият ва оқибат жиҳатидан алоқадорлигини ибтидоий-хаё-лий поэтик, фалсафий ҳамда аллегорик — мажозий равишда тасаввур килишдан келиб чиққан. мифологик тасаввурга кўра бутун олам мавжудотлари ҳис қилиш қобилиятига эга. улар ўзига хос тарзда ўйлайди ва харакат қилади. энг қадимий миср мифологиясида бор-лиқ табиатнинг ҳар йили «ўлиб» ва …

ият ибтидоси билан боғлиқ бўлган илк тасаввурлар, хаёлий-эҳтимолий қараш-лар одам қайси макон ва қандай шароитда яшамасин, одам ва олам, инсон ва борлиқ ҳақидаги қарашларда умумий-лик мавжуд бўлган. чунки, қарашлар, ўйлар ва тасаввурлар қанчалик хилма-хил бўлмасин, уларнинг замирида битта ҳақиқат, битта моҳият ётган. бу - инсон ва унинг келиб чиқиши, оламнинг яралиши ва ҳаёт моҳияти. шу-нинг учун ҳам мифологик тасаввурларга, илк одамлар-нинг мифологик эътиқодларига эътиборсизлик билан қараш мумкин эмас. ана шу мифлар асосида минг йиллар давомида даҳо санъаткорлар адабиёт ва санъатнинг дур-дона асарларини вужудга келтирганки, уларда умуминсо-ний қадриятлар, одам ва олам тақдири билан боғлиқ қарашлар юксак бадиий-фалсафий, тарихий-табиий, маъ-навий-руҳий драматизм ўз ифодасини топган. жумладан, ҳомер («илиада», «одиссея»), эсхил («агомемнон», «зан-жирбанд прометей», «эвминидалар»), софокл («шоҳ эдип», «антигона», «аякс»), эврипид («ҳеракл», «елена», «электра», «ваюҳ қизлари»), данте («илоҳий комедия»), боккаччо («декамерон»), тассо («қуддуснинг озод этилиши»), мильтон («бой берилган жаннат»), шекспир («лукреция», «ёз кечасидаги туш», «бўрон»), гёте («фауст»), байрон («қиёмат манзаралари»), лермонтов («демон»), адам мицкевич …

имги хитой, ҳиндистон, миср халклари фольклори ва христиан мифологияси илдизларини халқ эъти-қодларининг шаклланиш босқичлари билан боғлаб тадқиқ этади. ҳозирги мифологик йўналиш зигмунд фрейд таъ-лимотидан ҳам озикданган бўлса-да, ундан фарқ килиб, миф яратувчилар патологияси ва психикасига ортиқча эътибор бермай, фалсафий тафаккур ва эътиқодлар шакл-ланишига кенгроқ эътибор беради. бу йўналиш вакиллари мифларни анимазм, тотемизм ва табу билан боғлайдилар. мифологик мактабнинг йирик вакилларидан бири, торонто университета профессори нортроп фрай фикри-ча, мифлар инсон тасаввурларининг ибтидоийлигини эмас, балки поэтик ёрқинлиги ва фалсафий теранлигини акс эттиради. «мусаввир асари, - дейди у, - яқиндан караганда яхши кўринмайди, узокдан қараганда эса асарнинг барча фазилатлари яхлитликда кўринади»1. демак, жаҳон тарихининг ибтидоси, инсоният тараққиётининг илк кур-таклари бевосита илк одамларнинг ибтидоий қарашлари ва хаёлотидан бошланади ва у кишилик жамияти эволюцией тараққиёти давомида шакллана борган, узоқ, ўта узоқ асрлар мобайнида ривожланган. одам ва оламнинг яралиши ҳақидаги тасаввурлар, ўтмиш тўғрисидаги тушун-чалар ҳам вақт ўтгани сайин ёрқинлашиб бораверади. америкалик атоқли шарқдгунос франц роузенталнинг «билим …

ини севиб такрорлайсиз?» деб сўрашади. шунда муҳаммад, «бу шоирга худо буюк истеъдод бериб сийлаган, биз ҳам азиз деб биламиз», деб жавоб беради. мана шу мисолдан ҳам ислом эътиқодларида поэтик тафаккур кж-сак қадрлангани сезилади. албатта, бу ерда ran фақат шоир ёки шеърият ҳақида кетмаяпти. гап кенг маънода руҳ ки-шилари, илҳом соҳиблари, тасаввур ва тафаккур эгалари ҳақида бормоқца. қолаверса, н. г. чернишевский ҳам «шо-ирлар халқ ҳаётида қатнашганми?» деган мақоласида ёзади: «биз ҳам агар пайғамбарларнинг китобларини яхши тар-жимада ўқисак, улар йўғрилган оташин поэзияга маҳлиё бўлишдан ўзимизни тиёлмай қоламиз. ... демак, дин ин-сонларга ҳаммадан ҳам нафосат жиҳати билан таъсир эти-шига ҳозир деярли ҳеч ким шубҳа қилмайди». «рамаяна», «илиада», «қуръон» асотирларининг поэ-тикаси, беқиёс жозибаси ҳақида ҳам н. г. чернишевский шу фикрни айтади. зотан, айни мифлар инсоннинг, хусу-сан, ижодкорнинг руҳий оламига чексиз озуқа, таъсир-чан руҳий таянч вазифасини ўтайди. умуман олганда, асотирий тасаввурларда турли халқ-ларнинг қадимий, ўрта асрлардаги ва ҳозирги эътиқодла-ри акс этган бўлиб, уларни ўрганмай туриб, …

игини пайғамбар оила-сига яқин одамлардан бири, муҳаммад алайҳиссалом ва-фоти арафасида, 13 ёшлигида билимга чанқоқлиги билан пайғамбар ва дастлабки халифаларнинг назарига тушган абдуллоҳ ибн аббос ёзиб, асрай бошлаган1. ислом ми-фографларидан яна ваҳб ибн ал-мунаббих, каъб ал-ах-бор, абу ҳурайра абул мажид саноий, абул ҳасан ки-соийлар ҳам космологик мифларни ёзиб қолдиришган. абдуллоҳ ибн аббоснинг ёзишича, оллоҳ ҳамма нар-садан аввал лавҳ ва қаламни яратган. ислом мифология-сини билмай туриб, шарқ классик поэзияси, фалсафа-сини, жумладан, тарихий тафаккурини ва ўтмиш моҳия-тини ҳам тушуниш қийин. қалам ва сўз таърифида ҳазрат навоий айтади: сўз гуҳарига эрур онча шараф, щ ким бўла олмас анга гавҳар садаф. тўрт садаф гавҳарининг дуржи ул, етти фалак ахтарининг буржи ул. чун бу насим эсти азал тоғидин, мунча гул очилди жаҳон боғидан... навоий яна сўзни таърифлаб айтади: тенгрики, инсонни қилиб ганжи роз, сўз била ҳайвондин анга имгпиёз3. шарқ мифологиясидан яхши хабардор иоганн вольфганг гётенинг «фауст» асари қаҳрамони «энг аввал сўз бўлган» деб бежиз айтмайди. нақлга …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "инсон феномени. диний ва дунёвий талқин"

1500355580_68635.doc инсон феномени. диний ва дунёвий талқин режа: 1. инсон ва олам яралишинннг мифологик диний талқини 2. инсоннинг пайдо бўлиши ҳақидаги дунёвий қарашлар 3. олам ичра олам 4. оғиш нуқтаси 5. дунёни гўзаллик ва эзгулик қутқаради 6. ободлик қалбдан бошланади инсон ва олам яралишинннг мифологик диний талқини мифологик тафаккур табиат ва жамият ҳодисаларини англаш, уни тушунишга интилишнинг, оламни ҳиссий би-лшпнинг энг қадимги куртакларидан биридир. мифлар — асотирлар одатда эртаклардан фарқ қилиб, асосан олам-нинг қандай пайдо бўлгани, ер, осмон, юлдузлар, йил фаслларининг алмашуви, ҳаётнинг тугаши ва янгилани-ши, қор, бўрон, зилзила, тоғ кўчкилари, ер устидаги ва остидаги, даре, денгиз, уммонлардаги ва, ҳатто, бошқа оламлардаги мавжудотларнинг ўзаро боғлиқлигини, саба-бият...

Формат DOC, 248,0 КБ. Чтобы скачать "инсон феномени. диний ва дунёвий талқин", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: инсон феномени. диний ва дунёви… DOC Бесплатная загрузка Telegram