темур тузуклари

DOC 70,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403090449_43386.doc temuriylar davri ma'naviyati www.arxiv.uz temur tuzukari amir temur ma'naviyat masalalari tomomdan xiv-xv asrlarda yozilgan bo'1ib, dastlab turk tilida chop etilgan. 1783-yilda ing1iz tilida nashr qilingan. birinchi marta o'zbek tiliga 1967-yilda forschadan tarjima qi1ingan. «temur tuzuk1ari»da amir temur, movarounnahrning 1342-1405-yillar orasidagi ijtimoiy-siyosiy ahvoli, qo'shni mam1akatlar va xalqlar bilan bo'lgan o'zaro munosabatlar haqida hikoya qilinadi. «temur tuzuklari»da amir temurning asosiy doktrinasi -jamiyatga, ijtimoiy-siyosiy hayotga qarashi, birlashgan qudratli feodal davlatning siyosiy va ax1oqiy tamoyillari jfodalangan. «temur tuzuklari» podshohlarning turish-turmushi va odob-axloq me'yorlarini belgilovchi risoladir.asar 2 qismdan iborat.birinchi qismda jahon tarixida mashhur fotih, sarkarda va iste'dodli davlat arbobi sifatida nom qoldirgan amir temurning 7 yoshidan to vafotiga qadar kechgan hayoti va ijtimoiy-siyosiy faoliyati, aniqrog'i, uning movarounnahrda markaziy hokimiyatni qo'lga kiritish, feodal tarqoqlikka barham berish va markazlashgan davlat tuzish, qo'shni yurt va mam1akatlarni, masalan, eron hamda afg'onistonni o'z tasarrufiga kiritish, oltin o'rda hukmdori to'xtamishxon (1376-1395), butun yevropaga qo'rquv va dahshat solgan turkiya su1toni boyazid …

rq qilib, davlat va mamlakatni boshqarishda 1 yoki 2 tabaqaga emas, balki aholining barcha tabaqalariga suyandi. «temur tuzuklari»da aytilishicha, davlat asosini 12 ijtimoiy toifa tashkil qiladi: 1) sayyidlar (payg'ambar avlodlari), ulamo, mashoyix, fozil kishilar; 2) ishbilarmon, donishmand kishilar; 3) xudojo'y, darvesh, qalandarlar; 4) no'yonlar- amirlar, ya'ni harbiy kishilar, mingboshilar; 5) sipoh va raiyat; 6) maxsus ishonchli kishilar; 7) vazirlar va sarkotiblar; 8) hakimlar va tabiblar, muna]imlar va muhandislar; 9) tafsir va hadis olimlari; 10) ahli hunar va san'atchilar, hunarmand, kosiblar; 11) so'fiylar; 12) tojir (savdogar) va sayyohlar xorij bilan savdo-sotiq. uning taqdirini 3 narsa: podshoh, xazina va askar hal qiladi. qo'shin, asosan, o'n, yuz, ming va tumanga bo'lingan, o'n kishilik harbiy bo'linma tepasida turgan boswiq- o'nboshi, shuningdek... yuzboshi, mingboshi, tuman boshlig'i, no'yon deb atalgan. asarda ularning haqhuquqlari, oylik maoshi ham aniq ko'rsati1gan. masalan, oddiy sipoh mingan otining bahosi baravarida, bahodirlar 2-14 ot baravarida va h.k. maosh olishgan. «temur tuzuklari»da qilich …

, uni davrga moslab rivojlantirganiga yaxshi misoldir . amir temur davlatida asasiy qanun vazifalarini bajargan musulmon huquqi islam ta'limatiga asaslangan. imam buxariy, termiziy, bahauddin naqshband, ahmad yassaviy, burhaniddin marg'inaniylarning asarlarida qur'an ta'rifi bilan birga musulmon huquqi sharhi berilgan. shariat - keng va mukamma ishlangan huquq qomusi, unda turmushning turli-tuman sahalari: diniy- oilaviy, xalqaro, fuqarolik, jinoiy, axloqiy normalar ifodalangan. shariatda huquq ilmi yaxshi ishlangan bo'lib, u asasan: i) diniy qoidalarni, mohiyatni o'rganuvchi va 2) tarkibiy huquq ilmining turli sohalariga tegishli bo'lgan qoidalarni o'rganuvchi ikki qismdan iborat. unda davlat va huquqning paydo bo'lishi va mohiyati i1ohiy kuchga bog'langan holda o'rgani1adi. davlat va qonunlarni yaratuvchi alloh bo'lsa, uning yerdagi vakili davlat boshlig'i - shohdir. bu qoidaga, asosan, avval ilohiy qonunlarning mavjudligi va undan kelib chiqadigan, inson tomonidan qabu qi1ingan qonunlar to'g'risidagi g'oyalar o'rganiladi. amir temur shaharlarda ilm-fan, madaniyatni rivojlantirish uchun ko'plab ilmiy muassasalar qurishga amr qilgan. madrasalarda diniy fanlar bilan baravar matematika, me'morchilik, …

larni samarqandga olib ke1gan. amir temur qaysi mam1akatni ega11asa, uning noyob o'ljasi shu o'lkaning rassom1ari, mohir usta1ari hisob1angan. u o'sha yer1ik olimu u1amolarga mehribonlik ko'rsatgan. albatta, bu tadbir1ar juda yaxshi natija1arga olib ke1gan. xilda xukxemning e'tirof etishicha, «temur dunyoga ke1gan yurtda fa1safa, tibbiyot, matematika, astronomiya, geografiya, tarix, adabiyot soha1arida 01amshumu1 asar1ar yarati1di. bu asar1ar keyincha1ik yevropa uyg'onish davriga turtki bo'ldi va yevropa ,fanining uzoq asr1ar davomidagi taraqqiyotiga asos bo'1ib xizmat qildi. o'n beshinchi asrni temuriy1ar renessansi davri deb atash mumkin». temur davridagi ilm-fanga g'amxo'r1ik u1ug'bek davriga ke1ib o'z mevasini berdi va samarqandni dunyoga mashhur qildi. o'n yettinchi asrga ke1ib angliya qirolligining birinchi astronomi u1ug'bekning «zijijadidi ko'ragoniy» asaridan foyda1angan. temuriy1ar davri ma'naviyatining buyuk namoyandasi, shubhasiz, alisher navoiydir. navoiy maktabi noyob hodisa bo'1ib, hozirgacha dunyoni 101 q01dirib ke1moqda. albatta, buyuk inson1ar komillik cho'qqisiga oson1ikcha erishgan1ari yo'q. u1ar tur1i qiyin bosqich1ardan o'tgan1ar. o'tmishda ma'naviy kamolotga inti1gan shogirdlar (muridlar) o'zlarini tamomila ustoz (murshid) ixtiyoriga …

an. jumladan, ulug' mutafakkir jaloliddin rumiy ustoz1ari ila masjid va madrasa hojatxonalarini poklashgan. abu rayhon beruniy kutubxonadagi kitoblardan foydalanmoq uchun masjid hovlisini har kuni supurib-sidirgan. so'fi olloyor tavbasining ijobati uchun kishilarning tahoratiga xizmat qilgan. bu xil a11omalar ustoz1ar tomonidan buyurilgan ishni bajarmas1iklari mumkin emas edi. aynan shu xil riyozatlar cheki1gani tufayli g'ururi singan, xudbinlik urug'i qurigan va oqibatda nafsiy illatlardan forig' bo'lib, komillikka inti1uvchi inson qolgan. yuzaki qaraganda, murshid shogirdiga jabr qilgandek tuyuladi. lekin bu «jabr» muridni tarbiyalash va chiniqtirish uchun juda zarur ekan. shu sabab «ota mehridan -ustoz jabri afzal» , degan purma'no maqol yarati1gan. bunga monand amir temur: «piri komil shayx bahouddin n aqshbandiyning: «kam yegin, kam ux1a, kam gapir» , degan pand- u nasihatlariga amal qildim. arkoni davlatga, barcha mu1ozim1arga ham aytar so'zim shu bo'ldi: «kam yenglar -ocharchi1ik ko'rmaysiz1ar, boy-badavlat yashaysiz1ar , kam uxlanglar -mukammallikka erishasiz1ar, kam gapiringlar dono bo'lasizlar. amir temur xiv asrda buyuk temuriylar davlatiga …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "темур тузуклари"

1403090449_43386.doc temuriylar davri ma'naviyati www.arxiv.uz temur tuzukari amir temur ma'naviyat masalalari tomomdan xiv-xv asrlarda yozilgan bo'1ib, dastlab turk tilida chop etilgan. 1783-yilda ing1iz tilida nashr qilingan. birinchi marta o'zbek tiliga 1967-yilda forschadan tarjima qi1ingan. «temur tuzuk1ari»da amir temur, movarounnahrning 1342-1405-yillar orasidagi ijtimoiy-siyosiy ahvoli, qo'shni mam1akatlar va xalqlar bilan bo'lgan o'zaro munosabatlar haqida hikoya qilinadi. «temur tuzuklari»da amir temurning asosiy doktrinasi -jamiyatga, ijtimoiy-siyosiy hayotga qarashi, birlashgan qudratli feodal davlatning siyosiy va ax1oqiy tamoyillari jfodalangan. «temur tuzuklari» podshohlarning turish-turmushi va odob-axloq me'yorlarini belgilovchi risoladir.asar 2 qismdan iborat.birinchi qis...

Формат DOC, 70,5 КБ. Чтобы скачать "темур тузуклари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: темур тузуклари DOC Бесплатная загрузка Telegram