сайид мухаммадхон

DOC 60,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403151133_43527.doc www.arxiv.uz сайид муҳаммадхон муҳаммад аминхоннинг ҳалокатидан кейин хива хонлиги тахтига бир йилда икки хон келиб кетди, 1855 йилги туркманларнинг тажовузини даф қилган шаҳар аҳли қаттиққўл, мустаҳкам иродали, адолатпарвар ҳукмдорни қўмсарди. шаҳар аҳли туркманларнинг тажовузидан ва шаҳарни вайрон бўлишидан асраб қолган амалдор ёқуб меҳтарни ҳурмат қилган. шу даврда ёқуб меҳтарни ташаббуси ва жонбозлиги билан тахтга муҳаммад раҳимхоннинг 33 яшар ўғли саййид муҳаммад тўра ўтқазилади. унинг ҳукмронлиги бошланишидан олдин қорақалпоқлар қўнғиротда хивадан мустақил хонлик ташкил этиб, шу давлат тахтига зарлиқхон деган қозоқ тўрасини хон кўтардилар. қўнғиротдаги қолдаули уруғидан чиққан эрназар олакўз (1806-1856) бошлиқ қорақалпоқлар 1855 йил ноябрида хива хонига қарши қўзғолон бошладилар. қўзғолонни сабаби йилдан йилга солиқларнинг миқдори ошиб бораётгани ва етишмовчилик кучайганини пеш қилиб халқнинг оғирлашган аҳволидан фойдаланиб, уларни хонга қарши курашга дават этдилар. бундан хабар топган хон эрназарни хивага чақиртиради ва боргандан кейин дорга осишга буюради. аммо у қочишга улгуриб, юртига келгач, қозоқ ва қорақалпоқларни бошқариб турган 60 нафар …

қилиб миндирилган қорақалпоқлар хони ичан қалъа кўчаларида айлантирилиб, шарманда қилинганидан сўнг, дорга осадилар. хива хони қўшинлари қорақалпоқлар лашкарларига хўжайли ёнида бўлган жангда қаттиқ зарба бериши ва эрназарбола билан сойипназарбийнинг хон тарафга ўтиб кетиши натижасида қўзғолончилар чекинишга мажбур бўлганлар. натижада эрназар олакўз ўз қўл остидаги 723 та хўжалиқдаги одамлари билан кетиб, қозоқдарёнинг орол денгизига қуядиган жойида атрофи ҳандақ билан ўралган баланд тепа устида истеҳком қурдиради. 1856 йил 8 июнда маҳмуд ниёз ясовулбоши бошчилигидаги қўшин истеҳкомни катта куч билан қуршаб олади, бироқ кучи етмагандан сўнг, қўнғирот ҳокими қутлимуродни ёрдамга чақиради. шу ўртада қотиллар ёрдамида қўзғолон бошлиғини ўлдириш фикри пайдо бўлади. желеке чўнқи деган бир одамга бийлик лавозими ваъда қилинади. у яширин ҳолда қўрғонга кириб, эрназарни 1856 йил 12 июн куни отади. ярадор бўлган ботир ўтовга кириб, шу ерда жон беради. хива қўшинлари қўрғонга бостириб киргач эса, эрназарнинг жонсиз танасидан бошини кесиб оладилар. унинг оғаси искандар ва катта ўғли хўжа хивада дорга осилади. …

юбориб, уларнинг қалъа ва қишлоқларини хонавайрон қилдирди. шу билан бир қаторда исёнчилар ерларига сув бермаслик учун арна ва катта ариқлар - ёпларнинг соқалари кўмиб ташланди. аммо ушбу зўровонликлар аҳолининг норозилик кайфиятини пасайтира олмади. ҳижрий 1274 йил (1857) да давлат ишларини назоратда ушлаш ва ёқуб меҳтарни фаолиятини жиловлаш мақсадида хонликдаги бутун ёзишмалар форс тилидан туркий тилга хонни қатъий фармони ила ўтказилган, кейинчалик кўпгина амалдорларни ўлимига сабабчи бўлганлиги, хон оиласини ҳурматини жойига қўймагани учун, хонликдаги кўпгина бебошликларни сабабчиси бўлганлиги учун дея туҳмат қилиниб ёқуб меҳтар қатл қилинади. хонни ҳукми ила раҳматулло ясовулбоши уни арк дарвозаси ичида оқасидан ханжар билан уриб қатл қилган, шу оқшом хивадаги оға-инилари ва ҳазораспдаги ҳоким иниси ҳам қатл қилинган, хивада ёқуб меҳтар томонидан дешон қалъада нуруллабой саройига яқин жойда, ҳозирги кичик бозор ўрнида каттагина мадраса барпо қилинган, мадраса 1935 йилда бузиб ташланган. 1858 йилда муҳаммад пано исмли арбоб бошчилигида қўнғиротда халқ қўзғолони бошланди. муаррих огаҳийнинг маълумотларига қараганда муҳаммад …

ига ўз ҳукуматидан бундай кўрсатма олмаганлигини айтган руслар қўнғиротни тарк этадилар. кейинги босқичда муҳаммад пано норози бўлган мулкдор бийларнинг мол-мулкини тортиб олди, оқсоқолларни ўлдириб, қизларини ёвмутларга берди. натижада ўзбек, қозоқ ва қорақалпоқ аҳолига кулфатлар келтириб, туркманларга таянган муҳаммад панонинг мустақил қорақалпоқ хонлигини тиклаш учун уринишлари таназзулга кетди. маҳаллий аҳолининг мададидан ажралиб қолган ва ёвмутларнинг чексиз зўравонлигига имкон яратиб берган қўзғолон бошлиғига қарши суиқасд уюштирилади ва у 1859 йил августида ўлдирилади. хива хони томонидан тайинланган янги ҳоким – матмурод қўнғиротнинг хонликка тобе эканлигини тан олади. қўзғолон аёвсизлик билан бостирилганлигига қарамай сайид муҳаммадхон қорақалпоқлар ерларини бошқариш тизимини ислоҳ қилишга ва уларнинг қисман эркинлигини тан олишга мажбур бўлганди. илгари бийлар томонидан бошқарилган қорақалпоқ элатлари энди улардан юқорироқ лавозимлар ҳисобланган – оталиқ (эрназар бола, сорибий, оразбий, момутбий), бегларбеги (сойипназарбий) ва оға бийга (эрежеп қипчоқ) бўйсундилди. оғабий деярлик ярим хон мавқеига эга ўлиб, унинг рухсатисиз бирон бир амалдорнинг хива хонига мурожаат қилишга ҳуқуқи йўқ эди. …

тида бутун қўзғолончиларни рус фуқароси деб қарашни сўраганлиги ҳақида ёзадилар. аммо ушбу тахминлар бироз шубҳалироқ туюлади. ҳолбуки, хивага қараб сафарга отланган флигель-адъютант н.п.игнатьев 1858 йил 15 майда оренбургдан чиқиб, устюрт орқали 28 июнда қўнғиротга келган. русларни кутиб олиш учун қўнғирот ҳокими қутлуғмуродбий ясовулбоши маҳмуд ниёз бошчилигида 100 навкардан иборат фахрий соқчиларни ажратган. азберган исмли қозоқ бийининг боғида бироз дам олган руслар, 3 июлда яна хивага қараб йўлга тушганлар. н.и.игнатьев бошлиқ дипломатик миссиясига берилган қуйидаги топшириқлар русларнинг жосуслик маълумотларини тўплашга жиддий киришганлигидан далолат берарди: – хива, бухоро ва қозоқ чўллари ҳақида мумкин қадар кўпроқ маълумот йиғиш; · илгари чизилган хариталарни текшириб, тузатиб чиқиш ва сафар вақтида кундалик юритиш; · амударёни ҳар тарафлама ўрганиш ва унинг каспий денгизига қуйган эски ўзани тўғрисида маълумот тўплаш; · туркманлар ва уларнинг ҳарбий кучлари, қўшни давлатлар билан алоқалари, бир хонликдан иккинчи хонликка ўтиш йўлларини аниқлаш; · ўрта осиё хонликлари ва уларга қўшни бўлган мамлакатларнинг ҳарбий қудрати …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "сайид мухаммадхон"

1403151133_43527.doc www.arxiv.uz сайид муҳаммадхон муҳаммад аминхоннинг ҳалокатидан кейин хива хонлиги тахтига бир йилда икки хон келиб кетди, 1855 йилги туркманларнинг тажовузини даф қилган шаҳар аҳли қаттиққўл, мустаҳкам иродали, адолатпарвар ҳукмдорни қўмсарди. шаҳар аҳли туркманларнинг тажовузидан ва шаҳарни вайрон бўлишидан асраб қолган амалдор ёқуб меҳтарни ҳурмат қилган. шу даврда ёқуб меҳтарни ташаббуси ва жонбозлиги билан тахтга муҳаммад раҳимхоннинг 33 яшар ўғли саййид муҳаммад тўра ўтқазилади. унинг ҳукмронлиги бошланишидан олдин қорақалпоқлар қўнғиротда хивадан мустақил хонлик ташкил этиб, шу давлат тахтига зарлиқхон деган қозоқ тўрасини хон кўтардилар. қўнғиротдаги қолдаули уруғидан чиққан эрназар олакўз (1806-1856) бошлиқ қорақалпоқлар 1855 йил ноябрида хива хонига қарши қўз...

Формат DOC, 60,5 КБ. Чтобы скачать "сайид мухаммадхон", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: сайид мухаммадхон DOC Бесплатная загрузка Telegram