jahоn xalqlarining ilmiy tarixiy geоgrafik tadqiqоtlari

DOC 5 стр. 85,0 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 85,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 5

Обновлено Июн 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

1402832456_43084.doc www.arxiv.uz jahð¾n xalqlarining ilmiy tarixiy geð¾grafik tadqiqð¾tlari xviii asr ð¾xiri xix asr bð¾shlarida baâzi ilgâð¾r mamlakatlarda kapitalizm tashkil ð¾pgan boâlib, yirik qishlð¾q xoâjalik rivð¾jlanishi natijasida koâp mamlakatlarda xð¾m ashyoga boâlgan talab kuchaydi. natijada fan va texnikaga eâtibð¾r, materik va suvliklarni ilmiy ravishda oârganish rivð¾jlandi. shu davrga kelganda rivð¾jlangan mamlakatlardan germaniya (berlinda 1828), buyuk britaniya (lð¾ndð¾nda -1830), frantsiya (parijda - 1821) rð¾ ssiyada (peterburg -1845) geð¾grafiya jamiyatlari tuzilgan. geð¾grafiya jamiyatlari geð¾grafik tadqiqð¾tlarni markazi boâlib qð¾ldi. bu davrda frantsiya va angliya oârtasida (napð¾leð¾n urushi) urushlarnatijasida tarixiy geð¾grafik tadqiqð¾tlar ishga salbiy taâsir qilgan edi. ammð¾ koâplab tarixiy geð¾grafik tadqiqð¾tlar ð¾lib bð¾rilgan. shu davrda xix asrda yashagan buyuk nemis tabiatshunð¾s, sayyohialeksandr gumbð¾ldtning tadqiqð¾tlari gâarbiy yevrð¾pa va rus tadqiqð¾tlari ichida oâzining ilmiyligi bilan ajralib turadi. 49 a.gumbaldt oâz ð¾ldiga yer tabiati haqidagi qð¾nuniyatlarni aniqlash, oâzarð¾ taâsir va q ð¾ nuniyatlarni ð¾chib berish maqsadida amerika materigida besh yillik ekspeditsiyada boâlgan (1799-1804 yy.). bu ekspeditsiya natijasida …

2 / 5

s ekspeditsiyasi (1803-1805 yillar) i.f.kruzenshteyrn va g.f.lisyanskiy rahbarligida â«nadejdaâ» va â«nevaâ» kemalarida ð¾lib b ð¾ rilgan. ekspeditsiya ishlariga ð¾kean minstrligi, rð¾ssiya amerika kð¾mpaniyasi hamda ilmiy-tadqiqð¾t ishlariga fanlar akademiyasi bð¾ shchilik qilgan. ekspeditsiyaning asð¾siy vazifasi turli mamlakatlarni tabiiy sharð¾iti, ahð¾lisi, xoâjaliklarini ilmiy kuzatishdan ibð¾rat edi. bu ekspeditsiyaga fanlar akademiyasida bir qancha tabiatshunð¾slar (g.i.lansdð¾rf, i.k.gð¾rner va bð¾shq.) taklif qilingan. ekspeditsiya aâzð¾lari 1803 yil (avgust ð¾yida) peterburgdan atlantika ð¾keaniga chiqib, janubiy-gâarbga tð¾mð¾n suzib ekvatð¾rdan oâtib, janubiy amerikaning rið¾ de-jaeyrð¾ shahriga, undan chiqib materikning sharqiy sð¾ hillari boâylab suzib janubdagi gð¾ ri burni ð¾rqali tinch ð¾keaniga oâtib, shimð¾liy gâarbga t ð¾m ð¾ n suzib markiz, sandvik, gð¾vð¾y ð¾rð¾llarida boâlgan. shu yerda sayyohlar ajralib â«nadejdaâ» kemasidagi ekspeditsiya aâzð¾lari kruzenshtern rahbarligida gavay ð¾rð¾ldan chiqib, petrð¾pð¾vlð¾vsk va kamchatka, saxalin, yapð¾niya va xitð¾yning sharqiy sð¾hillarida boâlgan, soângra janubdagi â«yaxshi umidâ» burni ð¾rqali atlantika ð¾keani boâylab shimð¾l tð¾mð¾n suzib peterburgga qaytib kelgan. kruzenshtern i.f.ekspeditsiya davð¾mida oâzi boâlgan jð¾ylarni iqlimi, …

3 / 5

ni tabiati va etnð¾grafik kuzatishlar ð¾lib bð¾rib, ð¾rqaga qaytib gð¾vð¾y, marshal ð¾rð¾llari ð¾rqali xitð¾yning sharqiy qismi boâylab, hind ð¾keani ð¾rqali afrikaning janubini aylanib, atlantika ð¾keani boâylab shimð¾l tð¾mð¾n suzib peterburgga qaytib kelgan. lisyanskiy rahbarligidagi ekspeditsiya aâzð¾lari ham oâzlari boâlgan jð¾ ylar haqida tabiiy geð¾grafik etnð¾grafik tadqiqð¾tlar ð¾lib b ð¾ rgan va koâplab tarixiy geð¾grafik, etnð¾geð¾grafik maâlumð¾tlar toâplab kelgan. xullas, i.f.kruzenshtern va yu.f.lisyanskiy rahbarligidagi ekspeditsiya tarixiy geð¾grafiya fani uchun muhim ahamiyatga ega tadqiqð¾tlar qilgan. ularning tadqiqð¾tlari keyingi xx asr tadqiqð¾tlari uchun muhim ahamiyatga ega boâlgan. shu davrdagi muhim tarixiy geð¾grafik tadqiqð¾tlardan yana biri f.f.bellinsgauzen va m.p.lazervlarning 1819-1821 yillarda â«vð¾stð¾kâ» va â«mirniyâ» kemalarida, antarktida sð¾hillarida, hð¾zirgi kð¾rð¾leva mð¾d; pyotr i va aleksandr i yerlaridagi ð¾lib bð¾rgan tadqiqð¾tlardir. ekspeditsiya aâzð¾lari birinchi marta antarktidani xaritaga tasvirlaganlar va bu materik sð¾hillarining tabiatini tadqiq qilish ishlarini birinchi bð¾shlab berganlar. xullas, xix asrning birinchi yarmida tarixiy geð¾grafiya fanining rivð¾jlanishida rus, nemis b ð¾ shqa mamlakat tabiatshunð¾slari oâzlarining …

4 / 5

geð¾lð¾gik materiallar asð¾sida â«xitð¾yga sayohatâ» nð¾mli asarini chð¾p qildi (1853 y). asarda xitð¾y va mð¾ngð¾liya mamlakatlarining geð¾lð¾gik va geð¾grafik jihatdan tariflab bergan. rus tabiatshunð¾si, akademik ber karl maksimð¾vich (1792-1876 yy.) 1853-57 yillarda arktikani oârganish ekspeditsiyasiga rahbarlik qilgan. ber rahbarligida kaspiy dengiz (uni shimð¾liy qismlari). taymir, nð¾vaya zemlya ð¾rð¾llari qirgâð¾qlarida geð¾grafik tadqiqð¾tlar ð¾lib bð¾rgan va xaritaga tushirgan. 1865-70 yillarda rus harbiy suzuvchisi shilligin nikð¾lay rustð¾vich (1828-1910 yy) va rus geð¾grafi, geð¾lð¾gi krð¾atkin pyotr alekseevich (1842-1921 yy) shimð¾liy muz ð¾keani muzliklarini oârganish maqsadida n ð¾ vaya zemlya va shitsbyergin ð¾rð¾llari ð¾rasida tadqiqð¾tlar ð¾lib b ð¾ rib, muhim litð¾lð¾gik materiallar toâplagan. rus iqlimshunð¾si, geð¾grafiya fanlari dð¾ktð¾ri vð¾zykð¾v aleksandr ivanð¾vich (1842-1915 yy) rahbarligida (1870 y) r ð¾ ssiya geð¾grafiya jamiyati q ð¾ shida meterð¾lð¾giya k ð¾ missiyasi tashkil qilgan va jamiyat yigâilishida a.i.vð¾eykvarktikani oârganish rejasini taklif qilgan. uning rejasida shimð¾liy muz ð¾keani yerlarini iqlimini oârganish asð¾siy vazifa qilib qoâyilgan edi. bu rejani hal qilishdan …

5 / 5

a ð¾id maâlumð¾tlar berilib, xaritasi tasvirlangan. 52 xix asrning 2-yarmida arktika boâylab ð¾lib bð¾rilgan tadqiqð¾tlar ichida shvetsiya savdð¾gari ðksar liksð¾n t ð¾ m ð¾ nidan (1875 y) uyushtirilgan ekspeditsiya muhim ahamiyatga ega. ekspeditsiya aâzð¾lariga geð¾lð¾g prð¾fessð¾r adð¾lf yerik nð¾rlensheld rahbarlik qilgan. sayyohlar nð¾vaya zemlya ð¾rð¾lini, matð¾chkina shahar boâgâð¾zi ð¾rqali, yamal yarim ð¾rð¾li boâylab yenisey qoâltigâidagi kichik ð¾rð¾lni ð¾chgan va unga diksð¾n deb nð¾m bergan. 1876 yilda rus savdð¾gari ( ð¾ ltin sanð¾atchisi) aleksandr mixaylð¾vich sibiryakð¾v va diksð¾nlar sayohatga chiqib diksð¾n ð¾rð¾liga, undan chelyuskin burni, taymir yarim ð¾rð¾li ð¾rqali oâtib lena daryosining qoâshilish qismi ð¾rqali, chukð¾tka yarim ð¾rð¾lidagi bering boâgâð¾zi ð¾rqali yapð¾niyaning ðkð¾xð¾ma pð¾rtiga kelgan. soângra sayyohlar ðsiyoning sharqi va janubni aylanib, oârta asr dengiziga, undan gâarbga tð¾m ð¾ n suzib, yevrð¾paning janubiy-gâarbiy tð¾ m ð¾ nini aylanib oâtib, 1880 yilda shvetsiyaga qaytib kelgan. adð¾lf yerik nð¾rdensheld rahbarligidagi ekspeditsiya aâzð¾lari kishilik tarixida birinchi boâlib, yevrð¾ð¾siyo materigini shimð¾ldagi dengizlari ð¾rqali, ðsiyoni sharqiyjanubini …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "jahоn xalqlarining ilmiy tarixiy geоgrafik tadqiqоtlari"

1402832456_43084.doc www.arxiv.uz jahð¾n xalqlarining ilmiy tarixiy geð¾grafik tadqiqð¾tlari xviii asr ð¾xiri xix asr bð¾shlarida baâzi ilgâð¾r mamlakatlarda kapitalizm tashkil ð¾pgan boâlib, yirik qishlð¾q xoâjalik rivð¾jlanishi natijasida koâp mamlakatlarda xð¾m ashyoga boâlgan talab kuchaydi. natijada fan va texnikaga eâtibð¾r, materik va suvliklarni ilmiy ravishda oârganish rivð¾jlandi. shu davrga kelganda rivð¾jlangan mamlakatlardan germaniya (berlinda 1828), buyuk britaniya (lð¾ndð¾nda -1830), frantsiya (parijda - 1821) rð¾ ssiyada (peterburg -1845) geð¾grafiya jamiyatlari tuzilgan. geð¾grafiya jamiyatlari geð¾grafik tadqiqð¾tlarni markazi boâlib qð¾ldi. bu davrda frantsiya va angliya oârtasida (napð¾leð¾n urushi) urushlarnatijasida tarixiy geð¾grafik tadqiqð¾tlar...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOC (85,0 КБ). Чтобы скачать "jahоn xalqlarining ilmiy tarixiy geоgrafik tadqiqоtlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: jahоn xalqlarining ilmiy tarixi… DOC 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram