xiii ( 13 ) asrda mamlakatimiz xalqlarining mustaqillik uchun kurashi chingizxon imperiyasining tashkil topishi

DOC 60,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1353159314_39858.doc xiii asrda mamlakatimiz xalqlarining mustaqillik uchun kurashi chingizxon imperiyasining tashkil topishi xii asrning oxirlariga qadar mug`ilistonda kupgina kuchnachi qablalar yashar edi, ular orasida tatar deb atalgan kuchli bir qabila ajaralib turar edi, xii asrda yevropada barcha mug`ullarni tatarlar deb atay boshladilar. urug` va qabilalar tepasida turuvchi nuyonlar (beklar) chorva mollar podasiga ega edilar, yaylovlar va buloqlarni boshqarar edilar; nuyonlar navkarlar drujinasiga tayangan xolda kuchmanchi chorvadorlar ommasi-qora chuvlarni, «qora xalqni» ekspluatatsiya qilishardi. ayrim qabilalar kuchli xonlar xokimiyatiga birlashgan edilar. 1206 yilda opon daryosi yoqasida bulgan mug`il zodagonlari quriltoyida (yig`ilishida) qabila uyushmalaridan birining boshlig`i (xon) temuchin chingizxon nomi bilan umummug`ul xoni deb e`lon qilindi. shu tariqa ilk feodal davlati vujudga keldi. chingizxon davlatining butun axolisi «tumanlarga» (10000) mingliklar, yuzliklar va unliklarga bulinib, ularga qabila zodagonlari orasidan chiqqan yirik feodallar boshchilik qilishardi. mug`ullar uyg`ur alfavitini qabul qilishdi. mug`ul davlati kuchmanchi zodagonlar xokimiyati mustaxkamlashga yordam berdi. shu bilan bir qatorda chingizxon va mug`ul …

oldi. 1211 yilda chingizxon shimoliy xitoyni istilo qilishga kirishdi, bu istilo faqat 1234 yilda tugallandi. xitoyga qilingan yurishlar istilochilarga xitoy xarbiy texnikasi bilan tanish va undan kup narsalarni uzlashtirib olish, tayyor qurol-yaroq, qamal qiluvchi mashinalar va shu kabilarni olish imkonini berdi. xitoyga qilingan dastlabki xujumlardan keyin mug`ul bosqinchilari urta osiyo, eron va zakavkazyega bostirib kirdilar, sungra esa rusga xujum qildilar. bu xarakatda mug`iliston kuchmanchi axolisining kup qismi yangidan-yangi boy yaylovlarni qulga kiritdi, shu bilan birga ilgari bu yerlarda kuchmanchilik qilib yurgan chorvadorlarni qirib tashladi, xaydab yubordi yoki ular bilan qushilib ketdi. 1219 yilda chingizxon yettisuvni tor-mor qilib, xasis, qurqoq va iste`dodsiz xukmron bulgan xorazmshox muxammadning davlati territoriyasiga bostirib kirdi. shox yirik feodallarga ishonmas va xalqni qurollantirishdan qurqar edi. muxammad chingizxonga davlat chegaralarida jang qilishga imkon bermasdan, uz askarlarini shaxarlarda tupladi va axolini ximoyasiz qoldirdi. keyinchalik, odatda faqat xalqning uzigina dushmanga qaxramonlarcha qarshilik kursatdi, maxalliy feodallar va savdogarlar sotqinlik yuli bilan …

alik shaxarni mardona mudofaa qildi. muxammadshox qochib ketishni afzal kurdi. kaspiy dengizidagi orollardan biriga yashirinib, u yerda kup utmay vafot etdi. (1220 yil). uning ug`li jaloliddin shox buldi. u xam xalqqa ishonmas va bosqinchilarga qarshi kurashish urniga zakavkazyega bosqinchilik maqsadida xujum qilish bilan shug`ullandi. zodagonlar va savdogarlar tashlab ketgan marv shaxrining axolisi turkman buk nomli kishi boshchiligida uzoq vaqt mudofaada turdilar. ruxoniylar shaxar axolisiga xiyonat qildilar, axoli quzg`olon kutardi. shundan keyin marv va butun maxalliy irrigatsiya inshootlari xarob qilindi. tez orada shaxar va uning voxasi xuvillab qoldi. 1219-1221 yillar mobaynida chingizxon urta osiyoni bosib oldi. 1220 yilning kuzida bosqinchilar jaba va subutoy degan sarkardalar boshchiligida eronni tor-mor keltirib, ozarbayjonga bostirib kirdilar. naxichevan va boshqa bir qator shaxarlar vayron qilindi, ularning axolisi esa qirib tashlandi. faqat xalq ommasi, masalan, ganja shaxrining (xozirgi qirovobod) axolisi qarshilik kursatdi. gruziyada podsho georgiy iv lasha askarlari ustidan g`alaba qozongan jaba va subutoy shirvonshoxlar poytaxti shenaxaga …

hlandi. bu jangda xamma knyazlar qatnashdi deb bulmaydi. galich, volin va boshqa knyazlar polklarining jangchilari qaxramonona jang qildilar. biroq qipchoqlar rus polklarini siqib quyib, kutilmaganda qocha boshladilar. mug`ul qushinlari xujumga utib, ruslarni tor-mor keltirdi. olti knyaz uldirildi. galich va volin knyazlari qochib qutildilar. shundan keyin dushman jangda qatnashmagan knyazlar lagerini urab oldi. qamal uch kun davom etdi, sungra knyazlar, taslim bulishga rozilik bildirdilar, chunki mug`ullar ularning qushinini quyib yuborishga va`da bergan edilar. dushman uz va`dasini qasddan buzib rus qushinini qirib tashladi. rus qalkaga mag`lubiyatga uchradi, uz tarqoqligi azobini tortdi. biroq dushmanlar xam xolsizlanib qolgan edilar. ular kiyevga yurish uchun jur`at qilolmay sharq tomonga ketib qoldilar. 1235 yildan boshlab chingizxonning ulimidan keyin (1227) bosqinchilar shimoliy ozarboyxon, gruziya va armanistonni zabt etishga kirishdilar. qattiq mudafaadan keyin ganja shaxri olindi va talontaroj qilindi: shaxar bir necha yil xuvillab qoldi. zakavkazye shaxarlarini olish uchun ichtilochilarga turt yil kifoya qildi. 1235 yilda yangi imperiyaning poytaxti …

237-1238 yillarda qilgan dastlabki yurishi ana shunday tugadi. rusning anchagina qismi tor-mor keltirilgan bulsa xam, u xali batamom buysundirilmagan edi. g`ayratli yaroslav vsevolodovich vladimirda buyuk knyaz buldi (1230-1246). u uz faoliyatini vladimir yeri doirasi bilan cheklab quymadi, balki butun rusning manfaatlarini nazarda tutdi. mamlakatda qishloq xujaligi va shaxarlar qayta tiklandi. yaroslav smolensk ostonasidan litvalik bosqinchilarni xaydab chiqardi; knyazning kursatmasiga kura uning ug`li aleksandr novgorod yerida bir qator tadbirlarni amalga oshirdi, ordenga va litvaliklarga qarshi kurashga tayyorgarlik kurdi. 1239 yilda botuxon rusga yana yurish boshladi. u pereyaslav yujniy, chernigov, gluxovga xujum qildi; uning tudalari mordva va murom yerlariga bostirib kirib, klyazma daryosiga yetib keldi. bu yurishda buysundirilgan xalqlarning qushinlari xam ishtirok etishi lozim edi. botuxon shunday qilishga majbur bulgan edi, chunki rusga qilingan yurishlar vaqtida kup talofat kurgan edi. kiyevliklar volodya dmitr boshchiligida uz shaxarini qaxramonona ximoya qildilar. biroq kechqurunga borib, dushman shaxarga yopirilib kirdi. tunda kiyevliklar yangi devorlar qurdilar shundan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "xiii ( 13 ) asrda mamlakatimiz xalqlarining mustaqillik uchun kurashi chingizxon imperiyasining tashkil topishi"

1353159314_39858.doc xiii asrda mamlakatimiz xalqlarining mustaqillik uchun kurashi chingizxon imperiyasining tashkil topishi xii asrning oxirlariga qadar mug`ilistonda kupgina kuchnachi qablalar yashar edi, ular orasida tatar deb atalgan kuchli bir qabila ajaralib turar edi, xii asrda yevropada barcha mug`ullarni tatarlar deb atay boshladilar. urug` va qabilalar tepasida turuvchi nuyonlar (beklar) chorva mollar podasiga ega edilar, yaylovlar va buloqlarni boshqarar edilar; nuyonlar navkarlar drujinasiga tayangan xolda kuchmanchi chorvadorlar ommasi-qora chuvlarni, «qora xalqni» ekspluatatsiya qilishardi. ayrim qabilalar kuchli xonlar xokimiyatiga birlashgan edilar. 1206 yilda opon daryosi yoqasida bulgan mug`il zodagonlari quriltoyida (yig`ilishida) qabila uyushmalaridan birining boshlig`...

Формат DOC, 60,5 КБ. Чтобы скачать "xiii ( 13 ) asrda mamlakatimiz xalqlarining mustaqillik uchun kurashi chingizxon imperiyasining tashkil topishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: xiii ( 13 ) asrda mamlakatimiz … DOC Бесплатная загрузка Telegram