markaziy osiyo jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi

DOCX 28.1 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662374771.docx markaziy osiyo jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi reja: 1. sivilizatsiya tushunchasi, uning asosiy belgilari. 2. ibtidoiy jamiyat, uning davrlari va o’rta osiyodagi manzilgohlari. dehqonchilik, chorvachilik va hunarmandchilikning paydo bo’lishi. metallning kashf etilishi. 3. dastlabki tsivilizatsiyaning ma’naviy asoslari. zardushtiylik. madaniyat, san’at, yozuv. o’zbekiston hududi eng qadimgi davrlardan boshlab jahon tsivilizatsiyasining o’choqlaridan biri bo’lib kelgan. markaziy osiyo, shu jumladan o’zbekiston hududlarida olib borilayotgan tadqiqot ishlarining ko’lami va natijalari bunga yaqqol dalil bo’la oladi. qadimda turon, o’rta asrlarda movarounnahr, keyinchalik turkiston, o’rta osiyo, markaziy osiyo deb atalgan hudud insoniyat tsivilizatsiyasi ilk o’choqlaridan biri bo’lgan. arxeologlar va boshqa olimlar o’lkamiz o’tmishini taqiq etib, bu makon jahon tsivilizatsiyasining o’choqlaridan biri ekanligini ta’kidlamoqdalar. o’zbekiston prezidenti i.karimov “tarixiy xotirasiz kelajak yo’q” asarida “hozir o’zbekiston deb ataluvchi hudud, ya’ni bizning vatanimiz nafaqat sharq, balki umumjahon tsivilizatsiyasi beshiklaridan biri bo’lganganligini jahon tan olmoqda”,– deydi. “tsivilizatsiya” so’zi lotinchadan olingan bo’lib, u hozirgi zamonda insoniyatning komillikka, yetuklikka intilish mazmunida talqin etiladi, …

nlar o’tib bu mahalliy tsivilizatsiyalarning bir qator xususiyatlari boshqa hududlardagi taraqqiyot belgilari bilan qorishib, umuminsoniy tsivilizatsiya vujudga kelgan. asrlar osha bu madaniyat darajasi oshib borgan, takomillashgan, yangi cho’qqilarga erishgan. olimlarimiz xulosalari, ko’plab ashyoviy dalillardan bilamizki, geografik joylashuvi, iqlimi va boshqa qulayliklari tufayli o’zbekiston insoniyatning qadimgi makonlaridan biri bo’lgan. yer yuzida insoniyat paydo bo’lishi haqida turlicha qarashlar, fikrlar, taxminlar mavjud. masalan, bir guruh olimlar (ch.darvin, f.engels) odam maymundan tarqalgan va bunda asosiy rolni mehnat o’ynagan deyishsa, boshqa bir guruh olimlar, shuningdek, din odamni xudo yaratgan deb ta’lim beradi. xatto insoniyat yerga bir vaqtlar o’zga sayyoradan kelgan degan g’oyalar ham yo’q emas. shu bilan birga haligacha odamning paydo bo’lishi to’g’risida aniq ilmiy asoslangan dalil isbot yo’q. shunday ekan, biz bugungi mavzuimizda tarixiy voqea va xodisalarni yoritishda tarixiylik, haqqoniylik va ilmiylik tamoyillariga amal qilib, mavzuni tushuntirishga harakat qilamiz. uzoq asrlar davomida qadimgi ajdodlarimiz asta–sekin atrof dunyo haqida tasavvur hosil qilganlar, tabiiy muhitga moslasha …

ha bosib o’tgan tarixiy taraqqiyot yo’li, qisqa qilib aytganda “tsivilizatsiya” deyiladi. insoniyat tsivilizatsiyasi uzoq davom etgan jarayon bulib, ayrim tadqiqotlarda u bundan 3-3,5 mln yil boshlangan (ingliz ota-bola liki) deyilsa, boshqalarda 1 mln. yil 700-600 ming yil (e.dyubua), d.blekda 600-500 ming yil deyiladi. bunday odamlar fanda “zinjantrop”-ishbilarmon odamlar va avstralopitek (janub odami), “pitekantrop” (maymun odam), “sinantrop” (xitoy odami) kabi nomlar bilan tadqiq qilingan, o’rganilgan. hozirgi paytda markaziy osiyo hududida ibtidoiy jamiyatning rivojlanish bosqichlari quyidagi davrlarga bo’linadi: 1. paleolit (“palayos”-qadimgi, “litos”-tosh) davri; bundan taxminan 1 million yil ilgari boshlanib, 15-12 ming yil ilgari tugaydi; o’z navbatida bu davr uchga bo’linadi; a) ilk paleolit-(ashel’) davri, 1 million - 100 - ming yillikni o’z ichiga oladi; b) o’rta paleolit-(muste) davri, mil. avv. 100-40 - ming yilliklar; v) so’nggi paleolit-mil. avv. 40-12 - ming yilliklar; 2. mezolit (“mezos”-o’rta, “litos”-tosh) miloddan avvalgi 12-7 - ming yilliklar. 3. neolit (“neos”-yangi, “litos” tosh) miloddan avvalgi 6-4 - …

r ilgari yashay boshlagan deb hisoblanardi.biroq o’tgan asrning 80-yillarida arxeolog olim u.islomov boshchiligidagi tadqiqotchilar farg’ona vodiysidagi selengur (so’x tumani) g’oridan poleolit davriga oid ajdodlarimiz yashagan joyni topgach, fikrlar o’zgardi. ilk paleolit davriga oid selungurda 13 ta madaniy qatlam aniqlandi. bu yerdagi topilmalarning yoshi 1 mln. yildan ziyodroq. bu yerdan topilgan odam jag’ va yelka suyaklari, tishlari xududimizda “fergantrop” deb nomlangan odamlar yashaganligi va o’zbekiston haqiqiqatdan ham insoniyat tsivilizatsiyasi o’choqlaridan biri ekanligini isbotladi. toshkent viloyatidagi obirahmat, samarqand viloyatidagi qo’tirbuloq makonlari ham paleolit davriga oid bo’lib, ularning birinchisidan 21 ta, ikkinchisidan 5 ta madaniy qatlam topib o’rganilgan. bu joylarda ko’plab tosh qurollardan tashqari fil, bug’u, yovvoyi ot, quyon, echki, to’ng’iz, jayron, arxar kabi xayvon suyaklari, gulxan, kul, ko’mir qoldiqlari ham topilgan. bu inson uzoq vaqtlar davomida mazkur makonlarda yashaganligidan dalolat beradi. o’rta paleolit davri makonlari toshkent vohasidagi obirahmat, xo’jakent, samarqanddagi omonqo’ton, boysun tog’laridagi teshiktosh kabi bir qator makonlarda aniqlangan bo’lib, ulardan shu …

i xayvonlar suyaklari topildi. eng muhimi bu g’ordan 9-11 yoshli bolaning skeleti topilganligi bo’ldi. u neandertal tipidagi odam vakili edi. o’rta paleolit davriga kelib ibtidoiy jamiyat odamlarining mehnat qurollari takomillashib, turmushida yangi unsurlar paydo bo’la boshlaydi. eng muhimi, ibtidoiy to’dadan urug’chilik jamoasiga o’tish boshlanadi. shimoldan ulkan muzlik siljib kelishi va hamma yoqda sovuq kuchayishi sababli olov kashf etiladi. odamlar o’choqlar atroflarida to’planib, ibtidoiy turar-joylarga asos soldilar. jamoa bo’lib ov qilish paydo bo’ladi. shunday qilib, o’rta paleolit davriga kelib qadimgi odamlar o’rta osiyoning keng hududlariga tarqala bordi. bunga mintaqa tabiiy iqlimining o’ziga xosligi ham ta’sir ko’rsatgan so’nggi paleolit qadimgi tosh davrining so’nggi bosqichidir. bu davrga oid makonlar ohangarondagi qo’lbuloq, toshkentning g’arbidagi bo’zsuv 1 hamda samarqand atroflaridan topilgan. ulardan topilgan topilmalar orasida qirg’ichlar, kesgichlar, sixchalar, pichoqlar, boltalar kabi qurollar bor. bu davrga kelib odamlar faqat tog’li hududlarda emas, tekisliklarda ham yashay boshlaydilar. bu davrning eng katta yutug’i urug’chilik tuzumi (matriarxat)ga o’tilishidir. shunday …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "markaziy osiyo jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi"

1662374771.docx markaziy osiyo jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi reja: 1. sivilizatsiya tushunchasi, uning asosiy belgilari. 2. ibtidoiy jamiyat, uning davrlari va o’rta osiyodagi manzilgohlari. dehqonchilik, chorvachilik va hunarmandchilikning paydo bo’lishi. metallning kashf etilishi. 3. dastlabki tsivilizatsiyaning ma’naviy asoslari. zardushtiylik. madaniyat, san’at, yozuv. o’zbekiston hududi eng qadimgi davrlardan boshlab jahon tsivilizatsiyasining o’choqlaridan biri bo’lib kelgan. markaziy osiyo, shu jumladan o’zbekiston hududlarida olib borilayotgan tadqiqot ishlarining ko’lami va natijalari bunga yaqqol dalil bo’la oladi. qadimda turon, o’rta asrlarda movarounnahr, keyinchalik turkiston, o’rta osiyo, markaziy osiyo deb atalgan hudud insoniyat tsivilizatsiyasi ilk o’choqlarida...

DOCX format, 28.1 KB. To download "markaziy osiyo jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi", click the Telegram button on the left.

Tags: markaziy osiyo jahon sivilizats… DOCX Free download Telegram