o'rta asrlarda yevropa fani

DOC 5 pages 63.5 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 63.5 KB

File type DOC

Pages 5

Updated Jun 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

1664044276.doc o`rta asrlarda yevropa fani reja: 1. o`rta asrlarda yevropada fan taraqqiyoti. 2. sxolastika-o`rta asrlar davri fanining o`ziga xos shakli. 3. ilk universitetlarning tashkil etilishi. viii-ix asr fan tarixida buyuk burilishi asri bo`ldi. adam mets tomonidan â«musulmon renessansiâ» deb atalgan bu hodisa tayin tarixiy shaxslar - siyosiy muhitning yaratilishi xorun-ar rashid va ayniqsa uning vorisi al-ma`mun nomi bilan, fandagi uyg`onish esa muhammad ibn muso, al-xorazmiy kabi olimlar nomi bilan bog`liq. birining homiyligida â«bayt-ul xikma â» bog`dod akademiyasi tashkil etilgan bo`lsa , ikkinchisining rahbarligi va shaxsiy ilmiy jasorati tufayli fan yana taraqqiyot ko`chasiga chiqdi. bu ko`cha borgan sari shoh ko`chaga aylandi. alal oqibat-bugungi dunyo tamadduniga olib keldi. yevropaliklar â«arab faniâ» yoki â«musulmon sharqi faniâ» nomi bilan atashini rasm qilgan hodisada aslida barcha musulmon o`lkalarining vakillari ishtirok etgan, ayniqsa, movaraunnaxr olimlarining hissasi ulkan. â«musulmon renessansiâ» al-ma`mun akademiyasidan boshlanib ulug`bek akademiyasi bilan tugaydigan yetti asrlik davrni qamraydi. bu davr haqida gap ketar ekan, …

2 / 5

(mas, matem. oid â«o`n kitobâ») yaqin va o`rta sharqda ma`lum bo`lgani haqida tayin tarixiy ma`lumotlar topilmagan bo`lsa ham bilvosita dalillar farazimizga asos beradi. mas, 1267 yilda jaloliddin degan astronomning xonbaliqqa taklif qilingani, marog`a rasadxonasida esa fao munchi ismli olim ishlagani ma`lum. yoki fan taraqqiyotida beqiyos o`rin tutgan qog`oz ishlab chiqarishni olaylik. u aynan xitoydan markaziy osiyo orqali yaqin sharqqa , undan so`ng yevropaga tarqalgan. o`rta asr sharq olimlarning uchinchi buyuk xizmati - fan yuksalishini navbatdagi bosqichga ko`tarish, jumladan, yangi fan sohalariga asos solishdan iborat. algebra (al-xorazmiy), trigonometriya (abul vafo, nasriddin tusiy), farmakologiya (ibn sino, abu bakr roziy), mineralogiya (al-kindiy va beruniy), geodeziya (beruniy) shular jumlasidandir. bu o`rinda falsafa va boshqa gumanitar fanlar borasida to`xtab o`tishga hojat yo`q. lekin tabiiy fanlar sohasidagi ayrim faktlar bag`oyat diqqatga sazovor. yaqin-yaqingacha sharq olimlari asosan nazariy mushohada va passiv (mas, astronomik) kuzatuvlar bilan shug`ullangan, faol (tayin maqsadga yo`naltirilgan) tajriba asosida fanni rivojlantirish xvi asrdan yevropada …

3 / 5

ygonish davrida kelib chiqqan bo`lib, ikki buyuk madaniyat , yorqin hayot antik davri va uyg`onish davrining oralig`i mudxish qoloqlik, diniy jaholat hukmron bo`lgan davr deb hisoblangan. o`rta asrlar ham o`z navbatida ilk va yetuk davrlarga bo`lingan. xiii-xiv asrlarda yevropa mamlakatlarining ijtimoiy-siyosiy, mafkuraviy taraqqiyoti chetdan bu o`rinda sharqdan bo`lgan ta`sirini o`zlashtirish darajasiga ko`tarilgan edi. yevropa sharqdan ilm, falsafa, ayniqsa aristotel ta`limotini o`zlashtiribgina qo`ymay sharq xalqlarining ming yillik madaniyati tanishib, uni o`zlashtirib boshlaydi. sxolastika (yun. scholastikos - maktabga, olimga oid) â diniy dunyoqarashni nazariy asoslashga intiluvchi diniy falsafa. o`rta asrlarda g`arbiy yevropada taraqqiy etgan. u ilohiyot-aqida asoslarini ratsionalistik metoâdika va formal mantiq masalalari (â«masala talashishâ») b-n bog`laydi. sxolastika so`zining lug`aviy ma`nosi â«maktabâ», â«o`qiydigan joyâ» kabilarni anglatadi. sxolastlar deb buyuk karl saroyidagi, saroy maktab-laridagi o`qituvchilarni hamda dinni o`qitishda falsafadan foydalangan o`rta asr ilohiyotchilarini ataganlar. bular haqiqatni yangidan qidirmaganlar, balki mav-jud haqiqatni mantiqiy yo`llar bilan isbotlashga harakat qilganlar. sxolastika â bu ilohiyotni ratsionallashtirishga bo`lgan …

4 / 5

bilan kengroq tanishdilar. buyuk arab mutafakkiri ibn rushd (averroes -1128â1198) ning tarjima va sharhlari 1200 yildan yevropaga ispaniya (andaluziya) orqali kirib keldi. xuddi shu davrda yevropaga mashhur yahudiy mutafakkiri moisey maymoniy (1135â1204) tomonidan qilingan tarjimalar ham kirib kela boshladi. sxolastikaning tarqalishiga yana bir sabab â muqaddas kitoblarni o`rganish uchun ayrim monax ordenlarining falsafaga qiziqishi bo`ldi. masalan, foma akvinskiy, uning ustozi buyuk albert dominikan ordeni monaxlari, vilyam okkam va bonavetura, frantsiskan ordenlari monaxlari edi. xii asrda vujudga kelgan universitetlar yangi ilmiy yo`nalishga boshpana bo`ldi va tez orada ilohiyotni mantiq va tafakkur yordamida o`rganishning dasturi ishlab chiqildi. masalan, parij universiteti abelyar davrida sxolastikaning yetakchi markaziga aylandi. sxolastlar asosan haqiqatni qidirish bilan emas, balki mavjud bo`lgan umumiy haqiqatni ratsional taxlil qilish bilan shug`ullanganlar. ular uchun haqiqatga qanday usul bilan erishilmasin, muqaddas kitoblarga e`tiqod usuli bilanmi yoki falsafiy mantiq usuli bilanmi, bundan qat`i nazar, haqiqatning garmonik tarzda yaxlit bo`lishi shart qilib qo`yilgan. o`rta asr …

5 / 5

tayyorgarlik ko`rishlarini ta`minlaydi. o`quv va ilmiy tadqiqot ishlarining uzviy ravishda qo`shib olib borilishi universitet ta`limining asosiy o`ziga xos jihatidir. universitet musulmon sharqidagi oliy madrasa yoki madrasai oliya (k,. madrasa) maqomiga to`g`ri keladi. yaqin sharq mamlaâkatlarida dorilfunun deb ataladi. o`rta asrlar yevropasida dastlab turli sherikchilik birlashmalari, savdogarlar gildiyalari, sanoat-tijorat tsexlari va boshqa shirkatlar universitet deb yuritilgan. yevropada universitetning yuzaga kelishi muayyan iqtisodiy taraqqiyotga erishilganligi, shaharlarning ko`payishi, hunarmandchilik va savdoning rivojlanishi, madaniyatning yuksalishi, shuningdek, ilm-fanning taraqqiy etib, turli falsafiy oqimlarning paydo bo`lishi b-n bog`liq. maorif va mantiq markazi bo`lgan universitetlar yevropada 1200 yildan vujudga kela boshladi. 1400 yilda yevropada 76 ta universitet bor edi. universitet dasturining aksariyatini sxolastika darsi tashkil qilardi. ko`pchilik mashhur universitetlarga shu yillarda asos solingan. universitetlar tashkil bo`lishi va rivojlanishining bir necha sabablari bo`lgan. martsion kapelli 425 yidtsa rimda trivium va kvadriviumdan dinda foydalanishni ishlab chiqdi. triviumga grammatika, ritorika va logika kiradi. kvadriviumni geometriya, arifmetika, astronomiya va musiqa tashkil …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'rta asrlarda yevropa fani"

1664044276.doc o`rta asrlarda yevropa fani reja: 1. o`rta asrlarda yevropada fan taraqqiyoti. 2. sxolastika-o`rta asrlar davri fanining o`ziga xos shakli. 3. ilk universitetlarning tashkil etilishi. viii-ix asr fan tarixida buyuk burilishi asri bo`ldi. adam mets tomonidan â«musulmon renessansiâ» deb atalgan bu hodisa tayin tarixiy shaxslar - siyosiy muhitning yaratilishi xorun-ar rashid va ayniqsa uning vorisi al-ma`mun nomi bilan, fandagi uyg`onish esa muhammad ibn muso, al-xorazmiy kabi olimlar nomi bilan bog`liq. birining homiyligida â«bayt-ul xikma â» bog`dod akademiyasi tashkil etilgan bo`lsa , ikkinchisining rahbarligi va shaxsiy ilmiy jasorati tufayli fan yana taraqqiyot ko`chasiga chiqdi. bu ko`cha borgan sari shoh ko`chaga aylandi. alal oqibat-bugungi dunyo tamadduniga olib keldi....

This file contains 5 pages in DOC format (63.5 KB). To download "o'rta asrlarda yevropa fani", click the Telegram button on the left.

Tags: o'rta asrlarda yevropa fani DOC 5 pages Free download Telegram