марказий осиёда бунёд этилган ислом обидалари

DOC 105.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1664132556.doc марказий осиёда бунёд этилган ислом обидалари режа: 1.марказий осиёда бунёд этилган масжид, мадраса ва мақбаралар ҳақида қисқача маълумот. 2.марказий осиёда қурилган мақбаралар. ислом дини ўрта осиёда кенг тарқалгандан ксйин илм-фан таракдиётига ижобий таъсир этган ва кўплаб жаҳонга машҳур аниқ фанлар олимлари, тарихчилар, тилшунослар, адиб ва шоирлар етиишб чиккани ва булар жаҳон фаи ва маданиятита улкан ҳисса кўшган-ларини юқорида айтиб ўтдик. марказий осиёлик дин олимлари ислом диттини ўрганиш, қуръон ва ҳадис-ларни талқин қилиш ва оммага етказиб бериш соҳаси-да араблар қила олмаган ишларни бажардилар ва ис-лом атамини ҳайратда қоллирдилар. бу ҳақда юқорида айтиб ўгдик. ислом дини марказий осиёла тез тарқалиб, халқ ҳаётининг ҳамма соҳаларига кескин таъсир эта бошла-ди. ибодат қилувчилар сони кундан-кун кўпайиши ва исломни ўрганиш учун қизнқиш ортиб бориши бу ерда масжид ва мадрасалар қурилишики ривожланти-риб юборди. ислом йўлида жонбозлик қилтан ва унинг ривожланишига яисса қўшган муҳаддис, муфассирлар ва айрим ҳукмрон шахслар (шоҳ, амир, султон ва хон-лар) қабрига мақбаралар қуриш …

ўзбек) таълим олиб, за-монасининг илғор зиёлилари бўлиб етишдилар. мас-жид, мадраса ва мақбаралар хақида қиска маълумот бермоқчимиз. масжид арабча «сажада» (эгилиш, итоат этиш, сажда қилиб юзини ерга тегазяш) сўзидан атинган бўлиб, «сажда қилинадиган, ибодат қилинадитан жой* маъносини билдиради. маҳаллалардага мясжидлар шу ер аҳолиси кундалик памоз ўқиш учун, жаъмоа масжидлари эса кундадик намоз билан бирга жума ва ҳайит намозлари учун мўлжалланган ва уларга шаҳарни марказидан энг яхши жойлар ажратиб берилган. баъзи масжидлар қоши-да бошланғич мактаб булиб, болалар ўқитилган. мас-жидлар диний таргибот вазифасини ўтаган бўлса ҳам, уларда оошқа турли масалалар ҳам ҳал зтилган: оила-вий можаратарни ҳал этиш, урушганларни яраштириб қўйиш, баъзи ножўя иш қилганларни тўгри йўлга со-лиш каби. масжидларнинг салқин жойларида дам олиш, ки-тобхонлик, шеърхонлик қилишган, баъзи мусофирлар келиб тунаб ҳам қолган. ислом мамлакатларида жуда катта, ҳашаматли мас-жидлар қурилган, улар минг йиллар давомида сақда-ииб келмоқда: маккадаги масжид ул-ҳарам, байтул-муқаддас (иерусалим)даги масжид ул-ақсо, мади-надаги пайтамбар масжиди энг йирик масжидлардир. йирик, ҳашаматли масжидлар бағдод, дамашқ, …

мадрасалар ислом дини тарқалтан мамлакатларда, жумладан, марказий осиёда пайдо бўлиб, мадраса учун махсус бинолар қурила бошлади. мадрасаларни шоҳ, хон, амир ва султонлар, йирик ер эгалари ва давлат-манд кишилар ўз маблағлари ҳисобидан қурдирганлар. мадрасага диний мактабни битирган болалар қабул қилинган. мадрасалар ўқув программалари x—xii аср-да ишлаб чиқилган. мадрасаларда таълим уч босқичда: бошланғич (адно), ўрта (авсат) ва юқори (аъло) би-лимларда олиб борилган. маказий осиё мадрасаларида араб ва форс тилида ёзилган дттний китоблар ўргатилган. дастлаб форс ти-лида ёзилган «аввал илм» китоби, ксйитғчалик араб грамматикаси чуқур ўргатилган («бидон», «кофия» ки-тоблари асосида), ундан кейин «ҳидоя», «фиқҳ кай-доний», «мухтасар виқоя», «шарҳи виқоя» каби ки-тоблар асосида шариат ақидалари ўқитилган. малрасада тиббиёт, аруз илми, фалсафа, жуғрофиё ва бошқа фан-лар ҳам ўргатилган. талабалар дарсни ўэлаштиришла-рига қараб мадрасаларда 15—20 йиллаб ўқигашгар. мадрасалар ўз даврида фан ва маданият маркази ҳисоблаттган. улар диний таълим бериш бштан бирга, дунёвий битимлар берилган асосий ўқув юрглари ва-зифасини ўгаган. мадрасалар мусулмон оламнда линий иншоотлар сифагида x—xi …

(оташпарастлар), буддийлар; насронийлар қабрдарига қурилган архитектура сдгорликлари оддий кўритгитдга зта. лекин ислом дини таъсирида вужудга келган мақбаралар ҳашаматли, мураккаб иморатлар си-фатида тараққий этди. исломда қабр устига ёдгорлик қўйиш, унга сиғиниш манъ этилган бўлса ҳам, ix асрдап бошлаб мақбаралар қуриш одат тусипи олди. кейинги асрларда, асосан, подшоҳлар, машҳур ислом дини олимлари, шайхлари қабрлари устига турли мақбаралар қурилди. оддий мақбаралар тумбазли чор-си хонадан иборат булиб, унга псштокди эшик орқали кирилади (мас. аработа мақбараси). баъзан хонанинг тўрт томони ровокди-чордара шаклида бўлади (мас. ис-моил сомоний мақбараси). мақбара қурилиши тобора мураккаблашиб борган. унда зиератхона, гўрхона, таг-хона-сарцоба каби махсус хоналар пайдо бўлган. ҳятго мақбаралар туфайли улкан архитектура комттлекслари ҳам яратилган (мас. аҳмад яссавий матфараси). исмоил сомоний мақбарастт, султон санжар мақ-бараси, амир темур хтақбараси, шоҳи зинда ансамб-ли, тожмаҳал каби улуғвор макбаралар меъморлик санъатининт юксак намуналаридир. улар халқ устзла-ри, меъморлари яратган носб архитектура дурдонала-ридир. октябрь тўнтаришидан кейип марказий осиёла мас-жттд, мадраса ва мақбаралар қуриш тамоман тўхтади. динга нисбатан …

и туйнукли мустаҳкам пахса девор билан ўралган. марказида супа (баландлиги 4—8 м) устига хом ғиштдан ишланган ва ярим устунлар бйлан безатилган донжон (кўшн) ҳамда унга тугашган кенг сарой қурилган. исмоил сомоний мақбараси (1х-х аср). бухородаги архитсктура ёдгорликларидан. сомоний-лар давлати асосчиси исмоил сомоний ва унинг ав-лодлари мақбараси. мақбара 892—943 йиллар давомида бунёд этилган. тўрт томонила эшик. бинони безагида ўша вақтда кенг тарқалган ёғоч ўимакорлитидан фой-даланилган. мағоки аттори масжиди (xii—xvi асрлар) бухородаги архитектура ёдгорлиги. қадимги шаҳрис-тоннинг жанубида қурилган. масжид ўрнида дастлаб оташпарастлар ибодатхонаси бўлган. ибодатхона атро-фи пастроқ ерга жойлашган ва унинг ёнида бозор бўлган (форсча магоки — чуқурлик номи хам шундан). вакт ўттшги билан масжид кўмилиб кетган. 1934—1935 йиллари вашишкин раҳбарлигида археологик қазиш-лар ўтказилди. масжид, айниқса, унинг жанубий пеш-токи фақат бухоронинг эмас, балки бугун марказий осиё бадиии маданиятинтгнт қимматбаҳо ёдгорлиги си-фатида қадрлапади. араб ота мақбараси (x аср) самарканд вилояти тим қишлоғидаги архитектура ёдгорлиги, ҳижрий 367 (милодий 977—78) йиллари қурилган. мақбаранинг кўрки уиинг …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "марказий осиёда бунёд этилган ислом обидалари"

1664132556.doc марказий осиёда бунёд этилган ислом обидалари режа: 1.марказий осиёда бунёд этилган масжид, мадраса ва мақбаралар ҳақида қисқача маълумот. 2.марказий осиёда қурилган мақбаралар. ислом дини ўрта осиёда кенг тарқалгандан ксйин илм-фан таракдиётига ижобий таъсир этган ва кўплаб жаҳонга машҳур аниқ фанлар олимлари, тарихчилар, тилшунослар, адиб ва шоирлар етиишб чиккани ва булар жаҳон фаи ва маданиятита улкан ҳисса кўшган-ларини юқорида айтиб ўтдик. марказий осиёлик дин олимлари ислом диттини ўрганиш, қуръон ва ҳадис-ларни талқин қилиш ва оммага етказиб бериш соҳаси-да араблар қила олмаган ишларни бажардилар ва ис-лом атамини ҳайратда қоллирдилар. бу ҳақда юқорида айтиб ўгдик. ислом дини марказий осиёла тез тарқалиб, халқ ҳаётининг ҳамма соҳаларига кескин таъсир эта бошла-ди. иб...

DOC format, 105.5 KB. To download "марказий осиёда бунёд этилган ислом обидалари", click the Telegram button on the left.

Tags: марказий осиёда бунёд этилган и… DOC Free download Telegram