xettlarda elchilar, choparlar va kotiblar

PPTX 665.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1711790608.pptx xettlarda elchilar, choparlar va kotiblar xettlarda elchilar, choparlar va kotiblar xettlar davlati tashqi siyosatida elchilar, choparlar, xabarchilik kabilar muhim rol o‘ynagan. diplomatik mazmundagi echilar va nomalarning muntazam almashinuvi, hukmdorlar o‘rtasidagi davriy uchrashuvlar aftidan o‘sha paytlarda ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlarning barqarorligidan (normalligidan) dalolat bergan. ayniqsa, bu holat biri vassal bo‘lib turgan davlat bilan bo‘lganda majburiy bo‘lgan. masalan, xett hukmdorining sunassuras va aziru bilan shartnomalarida ularning davriy ravishda xett hukmdori saroyiga tashrif buyurishi majburiy ekanligi belgilangan. va aksincha, dushmanlik holatida shaxsiy yoki elchilik orqali munosabatga kirishilmagan. ularning xattiga dushman bo‘lgan mamlakatlar bilan munosabat o‘rnatishlari taqiqlangan. masalan, muvatallining sunassuras bilan shartnomasida “sunassuras hech qachon o‘z elchilarini xurritlarga yubormaydi va xurri mamlakatidan keladigan elchilarni o‘zining mamlakatiga umuman qo‘ymaydi” deyilgan edi xett davlati tarixida ham diplomatiya ning birinchi shakli bo‘lgan “ad hoc (ad hok) diplomatiyasi”dan foydalanilgan. xett diplomatiyasida elchi mazmunini ifoda etuvchi bir qator tushunchalar qo‘llanilgan. jumladan: lùtemu (akkadcha. lù temi) – alansandu bilan …

par, elchi, xabarchi” unvoniga ega mansabdor tilga olingan. aftidan, aynan ushbu elchi xettchada “halugatalla” (haluga – “xabar”, “noma”) deb atalgan bo‘lsa kerak. arsava maktublariga ko‘ra, bunday elchilar noma bitilgan lavhlarni bir hukmdordan boshqasiga yetkazib turgan. ba’zan elchilarga nomani og‘zaki tarzda yetkazish vazifasi ham yuklangan. kartappu – shumercha “yem xaltasini tutgan kishi”, “ot jilovi” ma’nolarini beruvchi “kir4.dab” so‘zidan kelib chiqqanligi ko‘rsatiladi. ba’zi olimlar uni “izvoshchi” va “maxsus chopar” deb tarjimaqilishadi. bundan tashqari, ushbu atama “(hayvon) haydovchi (ya’ni cho‘pon)” tarzida ham tarjima qilingan. lùkartappuning birinchi galdagi vazifasi ot-aravalarni va yilqilarni nazorat qilish, podsho oilasiga va hukmdorning o‘ziga xizmat qilishdan iborat bo‘lgan. bu mansabga saroydagi iqtidorli kishilar orasidan sinchkovlik bilan tanlab olingan. vaqt o‘tishi bilan bu mansab egalarining lavozim vazifasida o‘zgarish kuzatilgan. mil.avv.xii asrda lùkartappular suriya davlatlari va xett saroyi o‘rtasidagi diplomatik munosabatlarni olib borgan. halugatallaning asosiy vazifasi xett davlati bilan boshqa davlat o‘rtasida aloqalarni ta’minlashdan iborat bo‘lsa, lùkartappuning vazifasi undan ancha farq …

zifalari qatorida bo‘lgan. sag – lùsaglar lùkartappular kabi diplomatik aloqalarda muhim majburiyatlarni bajarganligini tadqiqotlar ko‘rsatadi. lùsag kotiblik, ish boshqarish yoki lùkartappu kabilarning majburiyatlariga mos keladigan bir vazifani bajargan. xettcha mixxatli matnlarda palla ismli bir shaxsning lùsag, kotib va lùkartappu unvonlarning har uchalasi bilan birga kelganligini uchratish mumkin. xuddi shunga o‘xshash shaklda mashhur anuvanzaning lùsag, kotib va nerikning sohibi sifatida tavsiflangan. dumu.lugal – akkadcha mar sh(š)arrining muqobili sifatida ko‘rsatilib, “podsho o‘g‘li, valiahd, shahzoda” ma’nosini beradi. akkadchasi mar sh(š)arri bo‘lgan so‘zning xettchasi noma’lum. garchi mar sh(š)arrilarning bir qismi xett hukmdorlari xonadoni vakillari bo‘lishsada, lekin mixxatli xettcha matnlarda podsholik oilasiga mansub bo‘lmagan kishilarga ham ushbu vazifa yuklanganligini keltiriladi. markaziy boshqarma tomonidan mar sh(š)arri diplomatik va ma’muriy vakolatlar bilan suriya mintaqasiga yuborilgan. xett podsholari va ularning vassallari o‘rtasida elchilik vazifasini bajargan bu mulomizlarga ayni vaqtda boshqa vazifalar ham yuklanganligi ma’lum. mar sh(š)arri o‘zlari borgan mintaqalarda sudyalik, guvohlik va notariuslik funksiyalarni ham bajargan. borgan mintaqalarda …

tt diplomatik va rasmiy hujjatlari orqali ularning vakolatlari va majburiyatlari haqida aniq ma’lumotlar olish imkoni bo‘lmagan. lekin nom sifatida uchraydi. “ichki bino (vazirlik)” – xettcha è.šà. mana shu xett saroyi idorasi bilan bog‘liq bo‘lgan mansabdorlarga ham diplomatik xarakterdagi muhim topshiriqlar yuklangan. ushbu vazirlikning bitta vakili suppiluliuma ining maxsus topshirig‘ini bajarganligi manbalarda keltiriladi. ya’ni misr fir’avnining bevasi xett hukmdori o‘g‘lini turmush o‘rtoqlikka so‘ragan vaqtida, ushbu xabarning haqiqatligini tekshirish uchun suppiluliuma i “ichki vazirlik odami”ni – xattusasitisni misrga maxsus topshiriq bilan yuborgan. xett hukmdorining ishongan vakili bo‘lgan xattusasitis xattining misrdagi o‘ziga xos “favqulotda va muxtor elchisi” hisoblangan. bu ma’lumotlar xett davlatida ham tashqi munosabatlarni yuritish tizimli bir shaklda yo‘lga qo‘yilganligini tasdiqlaydi. qadimgi sharq davlatlaridagi diplomatik amaliyotda hukmdor o‘ziga tortiq qilinayotgan bo‘lg‘usi rafiqasining qandayligini ko‘rish maqsadida elchi yuborish holatlari ma’lum. bu topshiriq o‘z-o‘zidan ayonki o‘ta qaltis bo‘lib, javobgarlikni taqozo etgan. o‘z hukmdorining istak-xohishini ado etishi uchun elchi avvalo shu podshoning “tabini” yaxshi bilishi …

suras bilan imzolangan shartnomada quyidagicha keltiriladi: “agar quyosh sunnasurasga o‘z elchilarini yuborsa, sunnassuras hech qanday nojo‘ya xatti-harakatlar qilmasin. u hech qachon jodu damlamasi yordamida unga qarshi harakat qilmasin. agar sunassuras quyoshga yo valiahdini, yo elchisini yuboradigan yoki o‘zi shaxsan keladigan bo‘lsa, quyosh ham unga qarshi hech qanday nojo‘ya ishlarni amalga oshirmasin. u ham makr damlamasi yordamida unga qarshi harakat qilmasin”. elchilarning hayoti daxlsizligi yana u o‘z topshirig‘ini yetarli darajada to‘liq amalga oshirolmaganda ham saqlanishi kafolatlanishi kerak bo‘lgan. sunassuras bilan erishilgan shartnoma shartiga asosan, u elchining lavhdagi noma mazmuniga mos keladigan og‘zaki xabariga ishonishi shart bo‘lgan, agar unday bo‘lmasa elchiga ishonmasligi mumkin bo‘lgan. xett diplomatik hujjatlaridagi ma’lumotlarga tayanib, yana shuni aytish kerakki, ayrim muhim tashqi siyosiy voqealarni xett hukmdori mulozimlar bilan maxsus (podsholik) kengashida muhokamadan o‘tkazgan. xalqaro shartnoma tuzilishida ham xett hukmdori mulozimlar kengashiga murojaat qilgan. ma’lumki, o‘sha davrdagi xett tibbiyoti rivoji misr va bobilga nisbatan ancha orqada edi, buni xett …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "xettlarda elchilar, choparlar va kotiblar"

1711790608.pptx xettlarda elchilar, choparlar va kotiblar xettlarda elchilar, choparlar va kotiblar xettlar davlati tashqi siyosatida elchilar, choparlar, xabarchilik kabilar muhim rol o‘ynagan. diplomatik mazmundagi echilar va nomalarning muntazam almashinuvi, hukmdorlar o‘rtasidagi davriy uchrashuvlar aftidan o‘sha paytlarda ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlarning barqarorligidan (normalligidan) dalolat bergan. ayniqsa, bu holat biri vassal bo‘lib turgan davlat bilan bo‘lganda majburiy bo‘lgan. masalan, xett hukmdorining sunassuras va aziru bilan shartnomalarida ularning davriy ravishda xett hukmdori saroyiga tashrif buyurishi majburiy ekanligi belgilangan. va aksincha, dushmanlik holatida shaxsiy yoki elchilik orqali munosabatga kirishilmagan. ularning xattiga dushman bo‘lgan mamlakatl...

PPTX format, 665.5 KB. To download "xettlarda elchilar, choparlar va kotiblar", click the Telegram button on the left.

Tags: xettlarda elchilar, choparlar v… PPTX Free download Telegram