daryo o’zanining shakllanishi va gidromorfologik ifodalar

DOC 298.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1572346037.doc daryo oâzanining shakllanishi va gidromorfologik ifodalar reja: 1. tðµkislikdagi daryolarning shakllanishi 2. toshqin vaqtida daryo adogi. 3. togâ daryolarining shakllanishi 4. gidromorfologik ifodalar tðµkislikdagi daryolarning shakllanishi daryo oâzani daryo vodiysining eng past qismi boâlib, uni suv oqimi shakllantiradi. daryo oqimining vaqt boâyicha oâzgarishi oâzan shaklining oâzgarishiga olib kðµladi. daryoda suv kam oqadigan kuzgi-qishki davr-(mðµjðµn)da daryo oqimi oâzanning eng chuqur qismlarida oqadi, shuning uchun uni kam suv oqadigan yoâki kichik oâzan dðµb yuritiladi. toshqin paytida suv sarfining kðµskin koâtarilishi oqibatida oâzandagi mayda irmoqchalar koâmilib, daryoning qirgoq boâyidagi tðµrrasalari ham suv bilan qoplanib, kðµng poyma ham ishga tushadi (4.1-rasm) va uni odogli(poymali) oâzan dðµyiladi. [image: image1][image: image23.emf] [image: image24.emf] [image: image27.png] 4.1-rasm. poymali daryo sxðµmasi. tabiiyki, kichik oâzan uzluksiz ravishda daryo oqimi ta'sirida boâlib, poymali oâzandan tubdan farq qiladi: kichik oâzan allyuvial choâkindilardan tashkil topgan boâlib, u yuvilish va oâpirilish jarayonlarini oâtkazadi va oâzanning asosiy tarkibiy qismini tashkil qiladi, poyma esa …

abki egriligi uncha katta boâlmagan daryo qismi tðµzlik bilan yuvila boshlaydi, yuvilishdan chiqqan mahsulotni oqim qarama-qarshi qirgoq tomon oqizib kðµtadi, u yðµrda oqiziqlar oâtirib qolib, turtib chiqqan yðµr va sayozliklar hosil qiladi. shu yoâl bilan daryolarning planda egri-bugri qirgoqlari hosil boâladi. daryo oâzani egriligining kðµskin shakli mðµandr-burilish joylari dðµyiladi (4.2-rasm). daryo egriligining rivojlanishi natijasida oâzanning yuviluvchanligi asta-sðµkin yoâqolib boradi, u daryoning nishabligi va oqim tðµzligining kamayishi oqibatida yuz bðµradi. natijada [image: image25.emf] shunday fursat kðµladiki, hatto daryoning qayrilish joylaridagi tðµzlik oâzanni yuvishga qurbi yðµtmay qoladi va mðµandra turgâun koârinishga kðµlib qoladi. koâpincha meandralar favqulotda jadallik bilan rivojlanib, shunchalik yaqinlashadiki, oâzanning buzilishi- yorib oâtish xavfi paydo boâladi. agarda yorib oâtish sodir boâlsa, daryoning boâlish joyidan suv oâtkazish toâxtaydi va qurigan oâzan hosil boâladi.mðµandraning oqim yoânalishi boâyicha ham harakatlanishi uzatiladi (4.3-rasm). botiqlikdagi yuvilish daryoning qirgâogâiga normal emas, balki oâtkir burchak ostida ta'sir qilishi oqibatida boâladi. mðµandrlarning harakatlanish tðµzligi odatda katta boâlmaydi, bu …

hisobiga yuz bðµradi. tðµkislikdagi daryolar uchun xos boâlgan alohida xususiyat daryoning egriliklari oârtasidagi toâgri qismlarining mavjudligi va ularning almashinib turishidir. [image: image2.emf] 4.3-rasm. mðµandrlarning harakatlanish sxðµmasi. daryoning burilish joylaridagi suv tinch oqadigan chuqur-egri qismlari oâzanning katta qismini egallaydi, bu qismda daryoning yoâyilib oqadigan sayozliklari katta uzunlikka ega boâlmaydi, ayrim holatlarda sayozliklar qoâshilib kðµtib, egri chiziqli doângliklar hosil qiladiki, ular kðµma qatnash vaqtida qator qiyinchiliklar kðµltirib chiqaradi. tðµkislikdagi daryolarda oâzanning nishabligi suv sarfining qiymatiga bogâliq boâladi: mðµjðµnda daryoning egri qismida nishablik nisbatan kichik, sayoz qismida(pðµrðµkat) esa suv sathining pasayishi kuzatiladi, u xuddi suv oqova ostonasidagi kabi vaziyatga oâxshab, oâzan tubi bðµlgisiga nisbatan ancha katta qiymatga ega boâladi (4.5-rasm). toshqin davrida daryoda suvning tðµzligi va chuqurligi ortadi, suv sirtining umumiy nishabligi koâpayadi. sayozlikdagi chuqurlikning oshishi suv sathining pasayishini kamaytiradi. suv sathi nishabligi nisbatan toâgârilanadi. oqibatda toshqin suv sarflarining katta qiymatida adoglar suv bilan toâliq qoplanib, daryoning hamma qismida bitta umumiy nishablik vujudga …

yuvilish natijasida oqib kðµlgan oqiziqlar hisobiga oâzan tubining koâtarilishi kuzatiladi. daryolarning tðµkis qismlaridagi sayozliklar har xil koârinishlarga ega boâladi. bu masalalar boâyicha bir qator olimlar izlanishlar olib borishgan: a.i. losiðµvskiy, k.i. rossinskiy, i.a. kuzmin, s.t. altunun, i.a.buzunov, a.m.muxamðµdov, x.a.irmuxamðµdov, x.a.ismagilov va boshqalar. a.i. losiðµvskiy laboratoriyada oâtkazilgan tajribalar asosida koândalang tsirkulyatsiya daryoning toâgri chiziqli kismlarida ham boâlishi mumkinligini aytadi, sirkulyatsiyaning jadalligi va xususiyati, dðµmakki sayozliklarning shakllanishi daryoning kðµngligi bilan chuqurligi (vg`h) ning nisbatiga va kðµsimning shakliga bogliqdir. bunga 4.6-rasmdagi jarayonni misol qilib koârsatish mumkin. rasm-dan koârinib turibdiki, qirgoq shakli toâgri chiziqli boâlishiga qaramay, oqim jadal rivojlangan koândalang sirkulyatsiya jarayoni bilan egri-bugri oâzan hosil qilgan. rossinskiy va kuzmin oâz tajribalarini sayozliklar shakli oâzan va qirgâoqlar qoâzgâaluvchan boâlgan vaziyatlarda oâtkazganlar. ularning fikrlaricha dðµformatsiya bir-biriga oâxshamagan uch xil usulda sodir boâlishi mumkin: birinchi shakl daryoning chuqur qismidagi pastliklarda qirgâoqning yuvilishi, yuqori joylashgan joâyaklarga nisbatan bu pastliklarga yaqinlashish jarayoni sðµkin boâladi; natijada qirgâoqlarning yuvilish oblasti …

t qirgâoqlarning tðµzlik bilan yuvilishiga toâgâri kðµladi, chunki yuqoridan surilib kðµlayotgan qum gryadalar yuvilishdan ortda qolib kðµtadi, uni toâldira olmaydi; koândalang sirkulyatsiyaning kuchayishi oqibatida qirgâoqning botiqligi ortadi, oâzan tipik mðµandr shaklga kðµladi. uchinchi holatda yuvilish jadalligi oldingi holatga nisbatan yuqori, yuqoridan surilib kðµlayotgan qum gryadalar qirgâoqqa kðµlib ulgurmaydi, orol va oârtaliklarga aylanadi, daryo qator tarmoqchalarga boâlinib kðµtadi; natijada daryo oâzani boâylab koândalanggiga daydilanib oqadi, bu turgâunlik darajasi kichik boâlgan daryolarga xos boâlib, ayrim togâ daryolarida ham kuzatish mumkin. tðµkislikdagi daryolar uchun yuqorida kðµltirilgan birinchi va ikkinchi holatlar oârinlidir. togâ daryolarining shakllanishi togâ daryolari yuqori togâ choâqqilaridan boshlanib, oâz suvini yirik daryo yoki dðµngizlarga quyadi, tðµkislikdagi daryolardan bu suv oqimlari bir qator aloxida xususiyatlari bilan ajralib turadi; qiymat jihatidan katta nishablikka, juda katta oqim tðµzligiga, katta miqdorda qattiq muallaq zarrachalarni oqizib kðµladi, oqimning tub usti qatlamida yirik qum, tosh va chaqirtoshlar bilan qorishtirib tashlaydi. ularning aloxida xususiyati butun oqim uzunligi boâyicha …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "daryo o’zanining shakllanishi va gidromorfologik ifodalar"

1572346037.doc daryo oâzanining shakllanishi va gidromorfologik ifodalar reja: 1. tðµkislikdagi daryolarning shakllanishi 2. toshqin vaqtida daryo adogi. 3. togâ daryolarining shakllanishi 4. gidromorfologik ifodalar tðµkislikdagi daryolarning shakllanishi daryo oâzani daryo vodiysining eng past qismi boâlib, uni suv oqimi shakllantiradi. daryo oqimining vaqt boâyicha oâzgarishi oâzan shaklining oâzgarishiga olib kðµladi. daryoda suv kam oqadigan kuzgi-qishki davr-(mðµjðµn)da daryo oqimi oâzanning eng chuqur qismlarida oqadi, shuning uchun uni kam suv oqadigan yoâki kichik oâzan dðµb yuritiladi. toshqin paytida suv sarfining kðµskin koâtarilishi oqibatida oâzandagi mayda irmoqchalar koâmilib, daryoning qirgoq boâyidagi tðµrrasalari ham suv bilan qoplanib, kðµn...

DOC format, 298.0 KB. To download "daryo o’zanining shakllanishi va gidromorfologik ifodalar", click the Telegram button on the left.

Tags: daryo o’zanining shakllanishi v… DOC Free download Telegram