gidrotexnika inshootlari va ularning ishlash sharoitlari

DOC 1,5 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1683712935.doc gidrotexnika inshootlari va ularning ishlash sharoitlari reja: 1. gidrotexnika inshootlari qurilishining qisqacha tarixi 2. gidrotexnika inshootlarini sinflanishi 3. suv inshootlari boâgâini va suv inshootlari tizimi 4. gidrotexnika inshootlariga taâsiri etuvchi omillar gidrotexnika inshootlari qurilishining qisqacha tarixi yer yuzining dehqonchilik uchun yaroqli kattagina qismida, shu jumladan markaziy osiyoda ham nam tanqisligi mavjud va shu boisdan insonlar, qadim zamonlardan boshlab, tabiiy omillar nomutanosibligini tuzatish hamda yerlarni suv bilan taâminlanganligini oshirish uchun juda koâp kuch va mehnat sarf qilib kelgan. markaziy osiyoning jugârofiy joylashgan oârni, uning arid iqlimi, yaâni havoning oâta quruqligi, yozning issiq va yogâinsiz boâlishi, qishning nam va sovuq kelishi, yaâni iqlimning keskin kontinental ekanligi va oâsimliklar vegetatsiyasi davrida atmosfera yogâinlari kam boâlishi sababli bu yerlarda sugâorish yoâli bilan dehqonchilik qilish taqozo etgan. respublikamizda amalga oshirilayotgan sugâorma dehqonchilik tarixi uzoq oâtmishga borib taqaladi, yani u qariyb 10 ming yillik tarixga ega. sugâorish bilan bogâliq kanallar va inshootlar qurish ishlari amudaryo, …

i, zarafshon daryosidan suv oluvchi qadimiy va hozirgi paytda ham foliyat koârsatayotgan narpay, mirzaariq, shohrud, vobkent, pirmast, sultonobod va boshqa koâpgina kanallarni sanab oâtish mumkin. qadimiy davrda koâpgina davlatlarning poytaxtlari daryo yoki kanal boâyida barpo etilgan. masalan dargâom kanali samarqand (marokand) ni suv bilan taâminlagan boâlsa, shohrud kanali buxoro shahri ichidan oâtgan. olib borilgan arxeologik tadqiqot natijalarilari shuni koârsatdiki, amudaryoning quyi qismida irrigatsiya tarmoqlarini eng rivojlangan davri eramizdan avvalgi vi asrdan to eramizning iii asrlarigacha boâlgan vaqtga toâgâri keladi. saqlanib qolgan tarixiy hujjatlarga koâra, xorazm voxasi markaziy osiyoda sugâorma dehqonchilik bilan shoâgâullanish maqsalila qurilgan eng qadimiy gidrotexnik inshootlar tizimiga ega boâlgan hudud hisoblanadi. fikrimizning dalili sifatida amudaryodan xorazmning oâng qirgâogâidan to sultoniztogâ balandligigacha boâlgan joylarni sugâorish uchun eramizgacha boâlgan birinchi ming yillikning oârtalarida qurilgan gauxvar (gavhar) kanalini keltirish mumkin. eramizning i asrlarida sultoniztogâ yon bagâirlarini sugâorish uchun tuproqqalâa kanalidan suv oluvchi kattagina tarmoq qurib bitkaziladi, gâaznaobod-chermen-yab kanalidan sugâoriladigan yerlar koâlami …

lib ishlatilgan. [image: image20.jpg] rasm. suv chiqaruvchi chigâir. [image: image2.jpg] rasm. suv koâtaruvchi chigâir. shuningdek, viii asrdan markaziy osiyoda korizlar yordamida yer osti suvidan sugâorish maqsadida foydalanish (rasmlar) amalga oshirigan. [image: image3] rasm. koriz sxemasi: 1 â quduq; 2 â tunnel qismi; 3 â chiqish qismi (otverstiye). [image: image4] rasm. koriz qudugâi va undan suv chiqadigan joyi. koriz â yer ostidan oâtkazilgan murakkab suv inshootidir. bunday irrigatsiya inshootini qurish nixoyatda ogâir va murakkab boâlgan. u mashaqqatli qoâl mehnatidan tashqari yer osti suvlari toâplanadigan qatlamni yil mavsumlarida bu suvlar sathida ruy beradigan oâzgarishlar va koriz chiqariladigan joy relyefidagi nishablikni juda aniq belgilashni talab etgan. tarixiy maâlumotlarga koâra xii-xiii asrlarga kelib xorazmda irrigatsiya ishlarining biroz jonlanganligini guvohi boâlamiz: gâaznaobod (gâazavot) kanali chermen â yab arigâi orqali shohsanamgacha, girya kanali qavatqalâa rayonigacha yetkaziladi. markaziy osiyoda qadimiy va eng yirik kanal hisoblangan toshsaqa kanali oâzining tarmoqlari hisoblanmish shovot, polvon va gâazovot kanallari ayni kunlarda …

lar bilan sugâorilishi natijasida voha gullab yashnagan. aris daryosining sirdaryoga qoâyilish joyida esa qachonlardir yirik savdo markazi boâlgan oâtror shahri qurilgan boâlib bugungi kunda uning xarobalari yastanib yotibdi. fargâona vodiysida dehqonchilik qilish madaniyati asosan chotqol va fargâona togâ tizmalaridan oqib tushadigan suvlardan shakillaniladigan norin va qoradaryo daryolarining qirgâoqlarida rivojlangan. eramizgacha boâlgan x asrlarda bu daryolarni suvidan yerlarni sugâorish uchun foydalanilgan. fargâona vodiysida joylashgan daryolarning boâylarida yirik qishloq va shaharlar: kosonsoyda kosonsoy va axsikent; margâilonsoyda margâilon; isfarasoyda isfara; xoâjabaqirgansoyda xoâjand; oqbura daryosida oâsh kabi shaharlar bunyod etilgan. keyinroq barpo etilgan shaxarlarga esa soâx daryo boâyida yuzaga kelgan qoâqon (200 yil avval), namangansoyda esa namangan (350 yil avval) shaharlarni misol keltirishimiz mumkin. taniqli sharqshunos olim v.v.bartoldning fikriga koâra, fargâona vodiysidagi kanallar xorazm vohasidagi, zarafshon va chirchiq daryo-lariga qurilgan inshootlarga nisbatan ancha keyinroq, yaâni xvi - xvii asrlarda paydo boâlgan. uning yozishicha ana shu davrda qoradaryo va norin daryolaridan kanal qazib chiqarilgan. qoâqon …

rilgan arxeologik qazishmalar natijasida jizzax va samarqand viloyatlari territoriyasida suv omborlari barpo qilish maqsadida toshdan qurilgan bir nechta toâgâonlar qoldiqlari topildi. mazkur toâgâonlar ishlash tamoyiliga koâra, hozirgi qurilayotgan suv omborlaridan farq qilmasligi oâsha davrlarda ham ajdodlarimiz bu sohada malakaga ega boâlgan mutaxassislar boâlganidan dalolat beradi. nurota, forish va qoâshni tuman hududlaridagi soylarda suv ombor-lari bunyod etish maqsadida qurilgan toâgâonlarni uchratish mumkin. misol tariqasida forish tumanida x asrda osmon soyida qurilgan xon toâgâonini, kattaqoârgâon tumanida xii asrda qurilgan gâisht toâgâonni va nurotaning sharq tomonidagi axchop soyida qurilgan abdullaxon toâgâonlarini keltirish mumkin. xon toâgâoni ikki tomoni qattiq togâ jinslaridan iborat boâlgan osmon soyining tor yerida barpo etilgan boâlib, uning uzunligi 50 m, balandligi esa 15,2 m ni tashkil etgan (rasm). [image: image5.jpg] rasm âxonâ toâgâoni qoldiqlari. xon toâgâonini qurishda qattiq togâ jinslari (toshlar) ishlatilgan, ular ganch yordamida birlashtirilgan. suv omboridagi suv sathi uzunligi 700 m, toâgâon oldidagi kengligi 50 m, suv dami …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "gidrotexnika inshootlari va ularning ishlash sharoitlari"

1683712935.doc gidrotexnika inshootlari va ularning ishlash sharoitlari reja: 1. gidrotexnika inshootlari qurilishining qisqacha tarixi 2. gidrotexnika inshootlarini sinflanishi 3. suv inshootlari boâgâini va suv inshootlari tizimi 4. gidrotexnika inshootlariga taâsiri etuvchi omillar gidrotexnika inshootlari qurilishining qisqacha tarixi yer yuzining dehqonchilik uchun yaroqli kattagina qismida, shu jumladan markaziy osiyoda ham nam tanqisligi mavjud va shu boisdan insonlar, qadim zamonlardan boshlab, tabiiy omillar nomutanosibligini tuzatish hamda yerlarni suv bilan taâminlanganligini oshirish uchun juda koâp kuch va mehnat sarf qilib kelgan. markaziy osiyoning jugârofiy joylashgan oârni, uning arid iqlimi, yaâni havoning oâta quruqligi, yozning issiq va yogâinsiz boâ...

Формат DOC, 1,5 МБ. Чтобы скачать "gidrotexnika inshootlari va ularning ishlash sharoitlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: gidrotexnika inshootlari va ula… DOC Бесплатная загрузка Telegram