sotsiologiyada ijtimoiy guruhlar va tashkilotlarning o’rganilishi

DOC 97.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1483550681_67212.doc sotsiologiyada ijtimoiy guruhlar va tashkilotlarning o’rganilishi reja: 1. birlamchi va ikkilamchi guruxlar haqida tushuncha. 2. byurokratiyalar ichidagi rasmiy va norasmiy munosabatlar. 3. oligar va nooligarxik tashkilotlar. 4. hozirgi dunyoda tashkilotlarga ta’sir etuvchi omillar. 5. karser tashkilotlar haqida tushuncha. biz mansub bo’lgan barcha guruhlar biz uchun bir xil ahamiyatga ega emas. ba’zi guruhlar hayotimizning ko’plab jihatlarini qamrab oladi va boshqalar bilan shaxsiy aloqalar o’rnatilishiga sabab bo’ladi. amerikalik sosiolog charlz xorton kuli (1864—1929) emosional aloqalar bilan bog’langan kichik assosiasiyalarni belgilash uchun birlamchi guruh atamasini qo’llagan. kuli birlamchi guruhlarni ideallashtirib yuborar edi, lekin bunday baholashga tanqidiy yondashish lozim. masalan: oila hayoti har doim ham tinch va osoyishta o’tmaydi, oilalarda ko’plab noteksliklar va dushmanlarcha munosabat ham uchraydi (12-bob, «qariydoshlik, nikoh va oila»). ikkilamchi guruh — doimiy tarzda uchrashib turadigan, lekin shaxsiy aloqalarga ega bo’lmagan insonlar guruhidir. albatta, hayotda birlamchi va ikkilamchi guruhlar o’rtasidagi farq unchalik yaqqol sezilmaydi. masalan, qo’mita majlislarida doimo uchrashib turadigan …

arur bo’lgan resurslar bilan, qisman bo’lsada, ta’minlaydi. ko’pchiligimiz katta tug’rukxonalarda tug’ilganmiz va bir necha o’nlab boshqa, yangi tug’ilgan chaqaloqlardan ajratish uchun bizga belgi qo’yishgan. barchamiz maktabga, kollejga borganmiz. mehnat faoliyatimiz mobaynida biz firmalarda, moliyaviy kompaniyalarda, bankda yoki davlat tashkilotlarida ishlashimiz mumkin. agar hayotimiz davomida telefon yoki xat orqali boshqalar bilan aloqa qilishni xohlasak, uyimiz yorug’ va issiq bo’lishini istasak, gazeta va jurnallar o’qib, televizor ko’rib, radio eshitib ma’lumot olishni va hordiq chiqarishni xohlasak, biz doimo tashkilotlarga bog’liq bo’lib qolaveramiz. tashkilot — bu maxsus maqsadlar uchun ajratilgan noshax-siy aloqalar asosida faoliyat olib boruvchi insonlardan tashkil topgan yirik birikmadir. an’anaviy dunyoda ko’pchilik ijtimoiy tizimlar uzoq vaqt odatlar va an’analar ta’sirida rivojlanib kelgan. boshqa tomondan, tashkilotlarning ko’pchi-ligi loyihalashgan, ya’ni ma’lum maqsadlarda ta’sis etilgan va shu maqsadlarga erishishga yordam beradigan maxsus binolar-da joylashgan. kasalxonalar, kollej yoki firmalar joylashgan binolar, odatda aynan o’sha tashkilotlar uchun moslashtirilgan. bugun biz uchun tashkilotlar nega bunchalik muhimligini tushunish qiyin …

larini anglatadigan «byuro» so’ziga yunoncha «boshqarmoq» fe’lini qo’shgan. shunday qilib «byurokratiya» so’zi amadsorlar hokimiyati degan ma’noni anglatadi. avvaliga bu so’z faqat davlat idoralariga nisbatan qo’llanilgan, lekin uning ma’nosi asta-sekin kengayib, hozirda har qanday katta tashkilotga nisbatan qo’llaniladi. boshida bu so’z kamsitish ma’nosida qo’llanilgan. de gurne amaldorlarning ortib borayotgan kuchini «byuromaniya kasalligi» deb atagan. fransuz yozuvchisi balzak byurokratiyani «olchoqdar tomonidan boshqariladigan ulkan hukumat» deb ataydi. bunday qarash hozirgi kungacha saqlanib qolgan. byurokratiya deganda, odatda, ortiqcha ovoragarchilik, samarasizlik va isrofgarchilik yo’lga ko’yiadi. satirik siril nortkot parkinson amaldorlar bo’sh vaqtlarini to’ldirish uchun o’z faoliyati doirasini cheksiz kengaydorlar o’z boshqaruvidagi aholiga ko’proq soliq solish va mablag’ning katga qismini o’zlashtirib olish uchun o’z mansabidan foydalanar edilar. 4. tekshiruvlar va boshqa ochiq usullar bilan faoliyatni baholash qarindosh-urug’chilik, oshna-og’aynichilik va boshqa shaxsiy aloqalar yordamida mansab egallanishini to’la bartaraf etmasada, ancha cheklaydi. veber, tashkilot ideal turdagi byurokratiyaga qanchalik yaqin bo’lsa, u o’z vazifalarini shunchalik yaxshiroq bajaradi, deb hisoblaydi. …

r ichidagi norasmiy munosabatlar haqida hyech narsa demagan. byurokratiyalarda faoliyatning norasmiy ko’rinishlari, ko’p holda ma’lum moslashuvlikka eri-shish vositasi bo’lib xizmat qiladi. blau o’zining klassik asarida davlat tashkilotidagi norasmiy munosabatlarni o’rganib chikqan. bu tashkilot xodimlarining vazifasi soliq to’lashdagi turli qonunbuzarlik usullarini aniqlashdan iborat edi. xodimlar qiyinchilik tug’dirgan muammolarni yechishda o’zlarining bevosita rahbarlari bilan maslahatlashishlari kerak edi. qoidaga ko’ra, uyaar o’zlari bilan bir pogonada turgan hamkasblari bilan maslahatlashishlari mumkin emas edi. lekin ularning ko’pchiligi layoqatsiz ko’rinib qolishdan va natijada, o’sish imkoniyatlari kamayib ketishidan qo’rqib, boshliqlarga murojaat etishni xoxlamas edi. shuning uchun, odatda, ular rasmiy qoidani buzib bir-birlari bilan maslahatlashar edilar. bu nafaqat aniq maslahat olishga yordam berar, balki yakka ishlash bilan bog’liq xavotirni ham kamaytirar edi. bir tabaqada ishlovchilar orasida bir-biriga sodiq inoq xodimlar guruhi, boshqacha so’z bilan aytganda, birlamchi guruh shakllandi. blau shunday xulosaga keldiki, buning natijasida xodimlar duch kelgan muammolar ancha samarali hal qilinar edi. guruh ichida rasmiy qoidalarda belgilanganidan …

orasmiy aloqalar tashkilotning samarali faoliyat ko’rsatishiga qanchalik yo’l beradi yoki to’sqinlik qiladi, degan savolga javob berish oson emas. veber ta’riflagan ideal turga yaqin tizimlarda norasmiy harakatlarning juda ko’p usullari yaratilmoqda. buning sababi qisman shundaki, qayishqoqlik yetishmasligi rasmiy qoidalarni norasmiy talqin qilish orqali bartaraf etilipsh mumkin. zerikarli ish bilan mashg’ul bo’lganlarga norasmiy munosabatlar qiziqarliroq ish sharoiti yaratishga yordam beradi. yuqori mansabdor shaxslar o’rtasidagi norasmiy munosabatlar samarali bo’lib, tashkilot faoliyatida birdamlikka imkon yaratiladi. boshqa tomondan, bunday aloqa qiladigan xodimlar o’z shaxsiy manfaatlarini tashkilot manfaatlaridan ustun qo’yipsh mumkin. byurokratiya va oligarxiya veber yaratgan byurokratiya modelidan shunday xulosa kelib chiqadiki, hokimiyat odatda eng cho’qqida jamlangan bo’ladi. katta tashkilot piramidaga o’xshaydi va uning ustki qismida juda kam hokimiyatga ega bo’lgan ko’pchilik joylashadi. veberning shogirdi va hamkasbi robert mixels bu xulosadan foydala-nib, oligarxiya gpemir qonunini ishlab chiqsi5. oligarxiya — bir necha shaxsning hokimiyatga ega bo’lshidir. mixels fikricha, tashkilot qanchalik katta bo’lsa, uning byurokratlashish darajasi shunchalik yuqori …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "sotsiologiyada ijtimoiy guruhlar va tashkilotlarning o’rganilishi"

1483550681_67212.doc sotsiologiyada ijtimoiy guruhlar va tashkilotlarning o’rganilishi reja: 1. birlamchi va ikkilamchi guruxlar haqida tushuncha. 2. byurokratiyalar ichidagi rasmiy va norasmiy munosabatlar. 3. oligar va nooligarxik tashkilotlar. 4. hozirgi dunyoda tashkilotlarga ta’sir etuvchi omillar. 5. karser tashkilotlar haqida tushuncha. biz mansub bo’lgan barcha guruhlar biz uchun bir xil ahamiyatga ega emas. ba’zi guruhlar hayotimizning ko’plab jihatlarini qamrab oladi va boshqalar bilan shaxsiy aloqalar o’rnatilishiga sabab bo’ladi. amerikalik sosiolog charlz xorton kuli (1864—1929) emosional aloqalar bilan bog’langan kichik assosiasiyalarni belgilash uchun birlamchi guruh atamasini qo’llagan. kuli birlamchi guruhlarni ideallashtirib yuborar edi, lekin bunday baholashga tanqidiy y...

DOC format, 97.5 KB. To download "sotsiologiyada ijtimoiy guruhlar va tashkilotlarning o’rganilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: sotsiologiyada ijtimoiy guruhla… DOC Free download Telegram