геополитиканинг объекти, предмети, функциялари ва муаммолар доираси

DOC 98,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1426045908_60357.doc геополитиканинг объекти, предмети, функциялари ва муаммолар доираси режа: 1. геополитиканинг объекти, предмети ва вазифалари. 2. геополитиканинг усуллари ва муаммолар доираси 3. геополитиканинг бошқа сиёсий фанлар тизимида тутган ўрни. минтақавий хавфсизлик тизимини яратиш кейинги ўн йилликдаги энг муҳим мавзулардан бири бўлиб қолди. ушбу мавзу нафақат назарий, балки кўпроқ амалий аҳамиятга эга эканлиги халқаро муносабатларда унинг долзарблигини янада кучайтиради. чунки шўро тизими ҳамда варшава шартномасининг парчаланиши оқибатида евроосиё қитъасида кўплаб янги давлатларнинг пайдо бўлиши, ер юзидаги энг улкан қитъада кучларнинг стратегик мувозанатининг қайтадан тақсимланишини тақозо этди. россия улкан ҳудудини сақлаб қолган бўлсада, қудратли салтанатдан минтақавий даражадаги давлатга айланди ва бугунги кунда ўзининг илгариги қудратини тиклашга уринмоқда1. хитойнинг нафақат ҳарбий балки иқтисодий қудрати ҳам кескин кучайиб кетди. ақшнинг евроосиё қитъаси атрофидаги таъсир доираси йилдан-йилга кенгайиб борди. нафақат қитъада, балки бутун ер юзида стратегик мувозанатнинг қайтадан ўрнатилиши бир неча йилларга ҳатто бир неча ўн йилликларга чўзилиши мумкин. бу жараёнда кавказ ёки марказий осиё …

сўнг авжига чиққан қуролланиш пойгаси ҳам геосиёсий тадқиқотларда акс этган ер юзида минг йиллардан давом этиб келаётган икки куч қарама-қаршилигини ифода этади. кенг маънода «хартланд» ва «римланд» ўртасида зиддият, бошқача айтганда ер юрагига интилиш бугунги кунда ҳам юз йиллардан бери давом этиб келаётган геосиёсий жараёнларни белгилаб бермоқда. бу жараёнлар геосиёсатчи олимлар томонидан чуқур илмий тадқиқотлар орқали ўрганилган ва айнан ушбу изланишлар кўпгина ҳарбий ҳаракатларининг назарий асоси бўлиб хизмат қилган. ер юзидаги энг қудратли давлатлар айнан геосиёсий тадқиқотлар асосида ўз ташқи стратегиясини қуришган, ташқи сиёсат борасида муҳим қарорлар айнан геосиёсатчиларнинг қатъий маслаҳатларига таянган ҳолда амалга оширилган. буни британияда ўн тўққизинчи аср охири ва йигирманчи аср бошларида яшаб ўтган хэлфорд маккиндер ҳамда ўтган асрнинг сўнги чорагида алоҳида шов-шувга сабаб бўлган геосиёсатчи олимлар с.хантингтон, ф.фукуяма ёки з.бзежинскийлар мисолида яққол кузатиш мумкин. марказий осиёнинг геосиёсий аҳамияти ва унинг хавфсизлиги тўғрисида ҳам даставвал исмлари қайд этилган хорижлик мутахассислар ва геосиёсатчилар атрофлича фикр билдиришган. чунки марказий …

аш масаласи охиригача ҳал этилгани йўқ. бунинг ўзига хос об’ектив ва суб’ектив сабаблари бор. шунга қарамасдан геосиёсат, халқаро муносабатларда муҳим ўрин эгаллаётганлигини ҳеч ким инкор эта олмайди ва шу туфайли унинг туб моҳиятини тадқиқ этиш, марказий осиё атрофида кейинги йилларда рўй бераётган геосиёсий жараёнларни англаш нуқтаи-назаридан айниқса муҳимдир. геосиёсатнинг тарихи анча мураккаб бўлганлиги туфайли унинг фан сифатидаги тақдири ҳам мавҳумдир. бир томондан, тушунчанинг ўзи ҳозирги сиёсатда фаол қўлланилаётган бўлса, иккинчи томондан геосиёсий журнал ва институтлар кўпайиб бормоқда. ушбу фан асосчиларининг асарлари қайта-қайта нашрдан чиқмоқда, конференциялар, симпозиумлар ўтказилмоқда, геосиёсий қўмиталар ва комиссиялар тузилмоқда. лекин, шунга қарамасдан, ҳозирги кунгача геосиёсат илмий ҳамжамият томонидан тан олинган фанлар сирасига кира олмаган. немис олими ф.ратцел, швед географи р.челлен ва асосан инглиз географи х.маккиндернинг геосиёсатга оид илк асарлари олимлар томонидан кескин танқидга учради. илк позитивизмнинг ўта танқидчилик руҳини тўлалигича ўзига мерос қилиб олган мумтоз (классик) илм-фан “геосиёсат ўта чексиз умумлашмаларга мойил эканлигини таъкидлаб уни “қаллобликнинг” навбатдаги …

в) ҳеч қандай фарқ қилмаган. бу ерда фарқ хаусхофернинг мантиқий ҳамда ушбу фанга ғоятда мос бўлган фикрларида эмас, балки унинг томонидан ишлаб чиқилган қатор қоидаларни тадбиқ этишдаги усуллардадир. бундан ташқари, 30-40 йиллардаги германиянинг халқаро сиёсати хаусхофер ғояларига батамом қарама-қарши эди. чунки берлин-москва-токио йўналишидаги “континентал блок” ўрнига совет иттифоқига ҳужум қилиш, lebensraum доктринасидаги “ҳаётий муҳим ҳудудлар”ни (шмидтнинг “халқлар ҳуқуқлари” назарияси руҳига мос равишда) бирлаштирувчилик шаклида тушуниш ўрнига миллатчилик, империализм ва бошқалар. шуни таъкидлаш жоизки, рус олими а.дугиннинг ёзишича хаусхофер яратган мактаб ва унинг “zeitschrift fur geopolitik” номли журнали ҳеч қачон расмий нацист тизимининг таркибий қисми бўлмаган2. учинчи рейхдаги консерватив инқилобчилар деб аталадиган кўпгина интеллектуал гуруҳлар сингари улар ҳам икки хил мазмунда фаолият олиб боришган. уларнинг бундай мазмундаги фаолиятига тоқат қилишсада, бундай муносабат сиёсий вазиятга боғлиқ бўлиб, ҳар дақиқада ўзгариши мумкин эди. бироқ, геосиёсатни фан оламига киритмасликнинг энг асосий сабаби ушбу назария давлатларнинг жуғрофий ҳукмронликка интилишларини, бошқача айтганда кучли давлатлар томонидан турли …

ши бўлса, геосиёсат халқаро муносабатлар тарихининг таҳлили ҳисобланади. ушбу кейинги фикр жамиятнинг геосиёсатчи-олимларга бўлган иккиёқлама муносабатининг асл сабабларини очиб беради. илмий ҳамжамият уларни кескин танқид қилган ҳолда ўз муҳитига қўшилишларига қаттиқ қарши турадилар, бироқ айни пайтда ҳокимият органлари халқаро стратегияни ишлаб чиқишда яратилган геосиёсий қоидалардан тўлиқ фойдаланаётганларини сезмайдилар. масалан, геосиёсат фанининг отаси, унинг ҳақиқий асосчиси, дастлабки геосиёсатчилардан бири бўлган сэр хэлфорд макиндер билан ҳам худди шундай бўлган. ғоялари илмий давраларда тан олинган бўлмасада, олимнинг ўзи англиянинг xx аср биринчи ярмидаги халқаро сиёсатини шакллантиришда бевосита иштирок этган. у яратган англия халқаро стратегиясининг назарий асослари ўтган юз йилликнинг ўрталарида ақшликлар томонидан қўлга киритилган ва макиндернинг америкалик, кенгроқ ифода этилганда атлантист издошлари томонидан ривожлантирилган. бизнинг фикримизча геосиёсатни мумтоз сиёсий иқтисод назарияси билан қиёслаш ҳақиқатдан ҳам муваффақиятли бўлиши мумкин. чунки ушбу назариянинг услубларини билган ҳолда турли қутблардан фойдаланиш мумкин. сиёсий иқтисод ҳукмрон доиралар учун ҳам меҳнаткашлар учун ҳам айни даражада муҳим. геосиёсат ҳам худди …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "геополитиканинг объекти, предмети, функциялари ва муаммолар доираси"

1426045908_60357.doc геополитиканинг объекти, предмети, функциялари ва муаммолар доираси режа: 1. геополитиканинг объекти, предмети ва вазифалари. 2. геополитиканинг усуллари ва муаммолар доираси 3. геополитиканинг бошқа сиёсий фанлар тизимида тутган ўрни. минтақавий хавфсизлик тизимини яратиш кейинги ўн йилликдаги энг муҳим мавзулардан бири бўлиб қолди. ушбу мавзу нафақат назарий, балки кўпроқ амалий аҳамиятга эга эканлиги халқаро муносабатларда унинг долзарблигини янада кучайтиради. чунки шўро тизими ҳамда варшава шартномасининг парчаланиши оқибатида евроосиё қитъасида кўплаб янги давлатларнинг пайдо бўлиши, ер юзидаги энг улкан қитъада кучларнинг стратегик мувозанатининг қайтадан тақсимланишини тақозо этди. россия улкан ҳудудини сақлаб қолган бўлсада, қудратли салтанатдан минтақавий дар...

Формат DOC, 98,0 КБ. Чтобы скачать "геополитиканинг объекти, предмети, функциялари ва муаммолар доираси", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: геополитиканинг объекти, предме… DOC Бесплатная загрузка Telegram