ommaviy bayramlarning tarixiy kelib chikishi va rivojlanishi

DOC 30 pages 39.5 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 39.5 KB

File type DOC

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

ommaviy bayramlarning tarixiy kelib chikishi va rivojlanishi reja: 1.ibtidoiy davrdagi tomoshaning ilk chashmalari. 2.marosimlarda tomosho unsurlar 3.milliy eposlardagi tomosho tasviri. 4.avestodagi tomosholar tasviri. o'zbek an'anaviy teatri sharqning qadimiy tomoshalariga asoslangan bo'lib, uning dastlabki kelib chiqish tomirlari ibtidoiy jamiyatdagi munosabatlar ichiga kirib boradi. bu hol uning ilk yaralish manbalarini o'rta osiyo tuprog'idan va shu erda yashagan qadimiy xalqlarning ijtimoiy hayotidan, milliy xususiyat va an'analaridan, millatning tabiatidan qidirishga da'vat qiladi. tomosha turlarining undan o'sib chiqqan barcha san'at janrlarining bosh manbai, asl zamiri, ilk chashmasi — mehnat ekanini tarixchisi olimlar ko'rsatadi. rus faylasufi g. v. plexanov bu haqda «o'yin — mehnat farzandi» deb uqtiradi. bas shunday ekan, ibtidoiy jamiyat tomoshalarining kelib chiqish manbalarini dastlab mehnat jarayonidan, ibtidoiy jamoa kishisining ishlab chiqarish faoliyatidan qidirsak to'g'ri bo'ladi. «agar biz mehnat tomoshadan burun tug'ilgani va umuman inson eng avval narsalarga va hodisalarga tirikchilik, naf ko'rish nazari bilan qaragani, bora-bora uning qarashlari estetik jihatdan muomila qilishga o'tgani …

2 / 30

ng va talaffuzini taraqqiy etkazdi. inson ongi va talaffuzining taraqqiy etishi bilan birga odamlarda tar sonini va shaxar biat go'zalligidan, ranglardan va ohanglardan ta'sirlanish, qo'l mehnati bilan yaratilgan narsalarda o'z tuyg'ulari va fikrlarini aks ettirish, biron material vositasi bilan real dunyoni badiiy tasvirlashga ehtiyoj sezgisi ham o'sib boradi. bunday estetik sezgilar boshlang'ich davrda juda qo'pol bo'lgani tabiiydir. ammo: musiqani, ohanglarni ajratuvchi quloq; nafosat va turli shakllarni his qilib qadrlovchi ko'z; hid va ta'm biluvchi va huzur qilishiga layoqatli bo'lgan a'zolari inson qudratining asl mohiyatini belgilovchi tassavvur tayangan tafakkurni ilk kurtaklari edi. bir zamonlarda avlod-ajdodlarimiz yashagan hozirgi o'zbekiston erlari iqlimi, tabiiy boyliklari jihatidan ibtidoiy odamlar yashashi uchun qulay makon bo'lgan. bu tuproqda kishilik tarixining ilk bosqichlaridan boshlab aholi yashagan. keyingi yillarda toshkent g'arbida, shoim ko'prik mavzuidan quyi poleolit davri qurollari, boysun tog'idagi teshiktosh g'oridan bundan yuz ming yil burungi neandertal (o'rta poleolit) odam suyagining topilishi, samarqand yaqinidagi omonqo'ton qishlog'i ustidagi g'ordan …

3 / 30

— xullas bu obida, yodgorliklarning hammasi hozirgi o'zbekiston territoriyasida yuz ming yillardan buyon odamlar yashaganligini, ularning ibtidoiy jamiyat davridayoq o'ziga xos madaniyati shakllana boshlaganini to'la tasdiqlaydi. «biz tarixga inson bilan birga kiramiz» degan edi faylasuflardan biri. bu fikr tomosha tarixini o'rganishga ham taalluqlidir. chunki san'at odamning dunyoga kelishi, sezgisi, idroki va nutqining paydo bo'lishi bilanoq tug'ila boshlaydi. san'at—insonning go'zallikka bo'lgan intilishining mevasi bo'lib, inson hayotining ajralmas qismi sifatida mavjuddir. hozirgi o'zbekiston territoriyasida topilayotgan ibtidoiy jamiyat tasviriy va amaliy san'at yodgorliklari syujetlarida bir-biriga o'xshash - echki, tog' qo'chqori (arxar), ohu, yovvoyi ho'kiz, qo'tos, bug'i ot yoki itlarning bittadan yoki to'da-to'da bo'lib yurganlari tasvirlangan. o'sha davr rassom ularning yurishlarini, sakrashlarini, chopib ketayotganlarini aynan chizib bera olgan. suratlarda odamlar qiyofasi ham ko'p. ular asosan qo'llarida o'qyoy bilan yovvoyi hayvonlarni quvib borayotgan, turli hayvon terisini yopinib o'zlarini niqoblagan kishilar tasviridir. ba'zi suratlarda ibtidoiy odamlarning to'p-to'p holatdagi tasviri ham uchrab qoladi. balki ba'zi ifodalar diniy …

4 / 30

ilk ko'rinishlar bo'ldi». demak, o'rta osiyoning ibtidoiy davr odamlari kishilik tarixining eng boshlang'ich davrlaridayoq buyumlarning formasini, fakturasini, ritm, o'lchov va rangini, tabiiy go'zalliklarni idrok—fahm eta boshlaganlar. yuqori poleolit davridayoq urug'-aymoqlarga bo'linib, ular o'rtasida ilk diniy e'tiqod bilan birga rassomlik va haykaltaroshlik san'atining eng sodda elementlari ham vujudga kela boshlagan. ular o'zlari chizgan yoki yaratgan narsalarni zavq bilan tomosha qilgan va yanada takomilashtirgan. mana shu ibtidoiy davr tasviriy san'at yodgorliklari tomosha turlarining eng sodda elementlarining tug'ilish jarayonini aniqlab olishga yordam beradi. biz yuqorida bayon qilgan suratlarda ibtidoiy jamiyat odamlarning tirikchilik manbalari — asosan ovchilik bo'lganini ko'rdik. u davrlarda ov yalpi o'tkazilar, hamma birga ishlar, birga kurashar edi. ov unumli bo'lishi uchun odamlar turli diniy e'tiqodlardan, turli usul va hiylalardan foydalanishgan. chunonchi ibtidoiy odamlar ov vaqtida har xil yovvoyi hayvon va qushlarning terisiga niqoblanib, shu yo'l bilan yovvoyi hayvonlarni hurkitib yubormay, osongina ularga yaqinlashar va qo'lga tushirar edilar. shunday qilib, odamning boshqa …

5 / 30

yopinchiqsiz odamlar aks ettirilgan: odamlar gavdasi to'laligicha chizilgan, boshlari esa yumaloq shaklda tasvirlangan, ularning orqasidan uzun dumlari ham chiqib turibdi. ular qo'llariga yoy va uzoqqa otadigan allaqanday ov asbobi ushlab olganlar. ba'zi odamlar qiyofasi qadimgi cho'l qushiga o'xshab ketadi. dumi bor va yopinchiqdagi figuralar hayvon qiyofasiga kirgan odamlardir. ba'zi yovvoyi ho'kizlarning yugurib, qochib ketayotganidan bu suratda ibtidoyi odamlarning ho'kiz ovlash payti tasvirlangan bo'lsa kerak, degan xulosa chiqarish mumkin. niqoblangan va hayvon qiyofasiga kirgan ibtidoiy jamiyat kishilarining shikor marosimlari ham uyaraydi. farg'onaning saymalitosh tog'i g'orlarida suratlar ichida o'yinga tushayotgan dumlik kishilar guruhi ham bor. ular ikki kishi — ikki kishi bo'lib bir-birlariga yuzma-yuz turib, qo'llarini barobar ko'tarib ehtiros bilan o'ynamoqdalar. ayrimlari qo'llarida doirasimon narsa ushlaganlar. bu suratlarda ov vaqtini emas, aftidan, ovga jo'nash oldida, uning unumli bo'lishi uchun qandaydir bir tabiat hodisalariga topinayotgan va afsun qilayotgan holat aks ettirilgan bo'lsa ajab emas! ehtimol, doirasimon chizilgan narsa qadimgi musiqa asboblaridan do'l bo'lishi …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ommaviy bayramlarning tarixiy kelib chikishi va rivojlanishi"

ommaviy bayramlarning tarixiy kelib chikishi va rivojlanishi reja: 1.ibtidoiy davrdagi tomoshaning ilk chashmalari. 2.marosimlarda tomosho unsurlar 3.milliy eposlardagi tomosho tasviri. 4.avestodagi tomosholar tasviri. o'zbek an'anaviy teatri sharqning qadimiy tomoshalariga asoslangan bo'lib, uning dastlabki kelib chiqish tomirlari ibtidoiy jamiyatdagi munosabatlar ichiga kirib boradi. bu hol uning ilk yaralish manbalarini o'rta osiyo tuprog'idan va shu erda yashagan qadimiy xalqlarning ijtimoiy hayotidan, milliy xususiyat va an'analaridan, millatning tabiatidan qidirishga da'vat qiladi. tomosha turlarining undan o'sib chiqqan barcha san'at janrlarining bosh manbai, asl zamiri, ilk chashmasi — mehnat ekanini tarixchisi olimlar ko'rsatadi. rus faylasufi g. v. plexanov bu haqda «o'yin — mehn...

This file contains 30 pages in DOC format (39.5 KB). To download "ommaviy bayramlarning tarixiy kelib chikishi va rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: ommaviy bayramlarning tarixiy k… DOC 30 pages Free download Telegram