сурхон воҳаси эркакларининг мавсумий кийимлари ва уларнинг ўзига хос кўринишлари

DOC 75,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1404904872_54974.doc сурхон воҳаси эркакларининг мавсумий кийимлари ва уларнинг ўзига хос кўринишлари воҳа аҳолиси эркаклар кийимларининг шаклланишида анъанавий хўжалик машғулотлари (чорвачилик деҳқончилик хунармандчилик), табиий географик иқлим шароити (тоғ, тоғ олди, дашт) таъсири, айниқса, сезилиб туради. этнографик тадқиқотлар халқ, кийимлари, гарчи анъанавий бўлсада, улар ҳеч қачон ўзгармаган ва ўзгармайди деб ҳисоблаш нотўғри эканлигини тасдиқлайди. кийимларнинг ўзгариш жараёни авлодлар алмашинуви билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, этнология фанида кийимлар тарихининг асосий яратувчиси ҳисобланган «инсон» вафот этиши натижасида янги авлод ўзи учун янги, ўзига хос бурилишлар, миллий маданият ва анъаналар яратади. xix аср - xx аср бошларида сурхон воҳасининг тоғ, тоғ олди ва даштли ҳудудларида яшовчи аҳолининг ўзига хос анъанавий, мавсумий кийимлари шаклланган эди. воҳа эркакларининг ўрганилаётган даврга хос анъанавий кийимлари тўғрисида гапирадиган бўлсак, аввало уларнинг бу даврда ички кийимлари бўз кўйлак енгил яхтак қишда қалин гуппича, иштон-пойжамадан иборат бўлганлигини таъкидлаб ўтмоқ жоиз. бу даврда ўзбек эркакларининг кўйлаклари ёқа қисми елка ёқа (кифтаки) кўринишида бўлиб, уларни …

ида сурхон воҳасида эркакларнинг енгил ички кийимларидан «бўз бола кўйлак», «чор ёқа кўйлак» кенг тарқалган бўлиб, бу кўйлакнинг олди очиқ, бўлиб, ёқасининг ичидан бошқа мато тўрт бурчак шаклида қўйилган. одатда бундай кўйлак кийилганда ичидан яна бир кўйлак кийилганга ўхшаган, шунинг учун ҳам у воҳанинг тожик аҳолиси орасида «чор ёқа кўйлак» деб юритилган. худди шу кўринишдаги кўйлаклар фарғона водийсида, қашқадарёда яктак кўйлак бўз бола кўйлак деб юритилган. яктак-олди очиқ, ва кенг бўлиб, оқ йўл – йўл матолардан тикилган. воҳада яктак кенг тарқалган анъанавий эркаклар кийими ҳисобланган. яктакнинг олди ёқа қисмига богичлар, кейинчалик тугмалар қадалган. ёш йигитлар яктагида чўнтак бўлган бўлса, кексалар яктагининг ёқаларига турли хил хошиялар билан безатилган қора, тўқ рангли босма кашталар туширилган. эркакларнинг енгил устки кийимларидан яна бири «гуппи», «гуппича» - совуқ киш фаслида тоғларда чорвадор адоли орасида кенг тарқалган. гуппи астарли бўлиб ичига пахта, жун солиб қавилган. чорвачилик билан шуғулланган аҳоли туя, қўй, эчки жуни солиб қавилган “гуппи”лар …

иб бутун республикамиз бўйлаб татарча «камзур», «камзул» кенг тарқала бошлаган, воҳада янги нусхада пайдо бўлган камзурлар-«желак» номи билан атала бошлаган. эркакларнинг анъанавий устки кийимларидан яна бири бу чакмондир. чакмонларнинг босма чакмон, боқоти чакмон қоқма тивит чакмон каби бир неча турлари мавжуд бўлиб, уларни рангларига қараб кўк чакмон, малла чакмон, оқ чакмон деб аташган. чакмонлар асосан қўй ва туя терисидан тикилган. чакмон бичимига қўратўнга ўхшаш бўлиб, фақат аврадан тикилган ва чопон устидан кийилган. чакмон йилнинг совуқ фаслида, ёмғирда кийиган ва чўпонларнинг асосий қишқи кийимларидан бири ҳисобланади. чакмон, кэбенэк атамалари билан кийилган устки кийимлар қипчоқ, қорақалпоқ, турк қурамаларда «ёмғирлик», «ёпинчиқ» деб аталиб, «емурлик»; «ёпанча», «япончица» номлари билан xv-xv1 асрларда рус аслзодаларида ҳам мавжуд бўлган. туя терисидан тикилган чакмон «малла чакмон» деб аталган, «қоқма чакмон» - уйда қўлда тикилиб тайёрланган, «баноти мовут чакмон» олий сифатли мовутдан тикилиб, уни бойлар кийишган, эчки жунидан тайёрланган чакмон - «катиш» ёки «оқиш» чакмон дейилган. кавказ халқларида ҳам …

роқ ички астар қисми қўлда тўқилган шои матодан, устки қисми жун ёки кигиздан иборат бўлган кэбенэк кенг тарқалган. эркакларнинг мавсумий, анъанавий устки кийимлардан яна бири пўстиндир. пўстинни қўй, тулки, сувсар териларидан тайёрланиб, ички қисми ҳайвонларнинг мўйнасидан, устки қисми эса бошланган теридан тикилиб, бўялган. иссиқ кунларда пўстиннинг мўйнали қисми устига чиқариб кийилган, совуқ кунларда мўйнали қисми ичига қилиб кийилган, умуман пўстинни икки томонлама кийиб юриш қулай бўлган. воҳада пўстинларни қайси ҳайвон терисидан тайёрганлигига қараб «барра пўстин», «cyвсар пўстин», «кигиз пўстин» деб номланган. пўстин ҳам асосан тоғ қишлоқларида яшовчи чорвадорлар орасида расм бўлган, уни совуқдан ҳимоя сифатида чопон, чакмон устидан кийишган. республикамизда эркакларининг анъанавий кийимлари мавсумий қилиб тикилган. воҳанинг чорвачилик билан шуғулланувчи аҳолиси асосан тоғ ва тоғ олди худудларида яшаганлиги ва иқлим совуқлиги сабабли ҳайвонлар терисидан тайёрлаб тикилган кийимларни кийишган. эркаклар отда ёки яёв узоқ сафарда юрганда, хўжалик ва уй-рўзғор юмушларини бажарганда кенг этакли устки кийимларни кийишган ва ихчам туриши учун белга …

мий на магик функцияга эга. эр ва аёлларнинг аза ва тўйларда бел боғлаши маросимий аҳамият касб этади. воҳада тўйларда куёвнинг оила бошлиғи, эр бўлганлиги, бели бақувватлигининг рамзий белгиси сифатида келиннинг тоғаси ёки янгаси унинг белига қаттиқ туғилган белбоғ боғлайдилар. бойсун, шеробод тумани ўзбек қўнғиротларида боғланган белбоғ тугуни белнинг бақувватлиги, кучининг мустаҳкамлиги рамзи деб қаралган ва куёв белбоғини куёв жўралар тўй охиригача ечиришмаган. белбоғ орасига пул, ширинлик солиб боғлашган. ҳолбуки, белбоғда бойлик ва севги рамзи сифатида қаралган. демак халқимиз эрлик бақувватлик бойлик рамзи, кўнгилнинг туклигига ишонч, магик эътиқод, севги тимсоли сифатида белбоғ боғлашган. халқимизда белбоғ билан боғлиқ, бир қанча рамзий удумлар мавжуд бўлган. турмушга чиқаётган қизлар сарпо сифатида куёвга ўз қўллари билан турли нақшлар солиб белбоғ тикишган, энг қадрли меҳмонга, хушхабар келтирган хабарчига ҳам белбоғ берилган. баъзан бир неча белбоғ белга бирин-кетин боғланиб, узоқ, сафарларда зарурат бўлганда белбоғ дастрўмол, жойнамоз, ҳамён вазифаларини бажарган. шунингдек, одамларнинг белбоғ боғлаши рамзий маънода унинг йиққан …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "сурхон воҳаси эркакларининг мавсумий кийимлари ва уларнинг ўзига хос кўринишлари"

1404904872_54974.doc сурхон воҳаси эркакларининг мавсумий кийимлари ва уларнинг ўзига хос кўринишлари воҳа аҳолиси эркаклар кийимларининг шаклланишида анъанавий хўжалик машғулотлари (чорвачилик деҳқончилик хунармандчилик), табиий географик иқлим шароити (тоғ, тоғ олди, дашт) таъсири, айниқса, сезилиб туради. этнографик тадқиқотлар халқ, кийимлари, гарчи анъанавий бўлсада, улар ҳеч қачон ўзгармаган ва ўзгармайди деб ҳисоблаш нотўғри эканлигини тасдиқлайди. кийимларнинг ўзгариш жараёни авлодлар алмашинуви билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, этнология фанида кийимлар тарихининг асосий яратувчиси ҳисобланган «инсон» вафот этиши натижасида янги авлод ўзи учун янги, ўзига хос бурилишлар, миллий маданият ва анъаналар яратади. xix аср - xx аср бошларида сурхон воҳасининг тоғ, тоғ олди ва даштли ҳудудла...

Формат DOC, 75,5 КБ. Чтобы скачать "сурхон воҳаси эркакларининг мавсумий кийимлари ва уларнинг ўзига хос кўринишлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: сурхон воҳаси эркакларининг мав… DOC Бесплатная загрузка Telegram