узок формаларни дурагайлаш

DOC 85.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1413649370_59712.doc узоқ формаларни дурагайлаш. ҳар хил турлар ва туркумларга мансуб бўлган ўсимликларни дурагайлаш узоқ формаларни дурагайлаш деб аталади. масалан, юмшоқ буғдой билан қаттиқ буғдойни, ўрта толали ғўза билан ингичка толали ғўзани, кунгабоқар билан топинамбурни (ер ноки) оддий сули билан византия сулисини, маданий картошка билан ёввойи картошкани чатиштириш турлараро дурагайлашга, буғдой билан жавдарни, буғдой билан буғдойиқни, олма билан нокни, арпа билан элемусни, картошка билан помидорни чатиштириш туркумлараро дурагайлашга киради. узоқ формаларни (шаклларни) дурагайлаш селекция жараёнида жуда кўп қимматбаҳо белги ва хусусиятли бошланғич материални чатиштиришга жалб қилиб янги илгари бўлмаган ўсимлик (хиллари, шакллари)ларни – юқори ҳосилли, касаллик, зараркунандаларга, совуққа, қишга, қурғоқчиликка чидамли, таркибида оқсил, крахмал, қанд, мой, витаминлар кўп миқдорда сақлайдиган навлар (дурагайлар) яратиш мумкин. тур ичида дурагайлашдан олинган дурагайларда ҳосил бўладиган ҳамма янги белги ва хусусиятлар фақатгина шу тур ичида бўладиган турли ўзгаришлар натижасида рўй беради. яъни турдаги ирсий имкониятларидан фойдаланилади. узоқ формаларни дурагайлашда эса бир организмга (дурагайга, навга) бошқа тур …

сони, бошоқчада гул сони чекланган – буғдойиқда – жуда кўп; буғдойнинг кўпайиш коэффициентига нисбатан, буғдойиқнинг кўпайиш коэффициенти бир неча бор кўпроқ. буғдой фақат уруғидан кўпаяди-буғдойиқ ҳам уруғидан ҳам вегетатив органлари билан. буғдой дони таркибида оқсил моддаси 11-14-16% бўлса, буғдойиқда 20% дан кўп. буғдой кўп касалликларга чалинса, буғдойиқ уларнинг кўпига чидамлидир. бу иккила туркум ўсимликларни чатиштириб ноқулай шароитларга чидамли, юқори ҳосилли, яхши сифатли касалликларга чидамли навлар яратиш назарда тутилади. иккинчи мисол картошка экини бўйича илгари экилиб келинган solanum tuberosum маданий тур навлари кўп касаллик ва зараркунандалар билан чалинар эди. (фитофтороз, вирус касалликлари, рак, колорадо қўнғизи, нематода ва бошқалар) бу эса ҳосилдорликка катта зиён етказар эди. тур ичида навлар аро дурагайлаш натижасида бу касалликларга чидамлиларини яратиш имконияти йўқ эди. аммо академик с.м.букасов топган ва очган картошканинг турлари ичида solonum demissum, solonum ahdigenum, solonum stoloniferum, solonum acaule чидамли турлар борлиги аниқлангандан кейин картошканинг турлар аро дурагайлаш ўтказиш натижасида қимматли касалликларга чидамли навлар яратилиши …

ашга боғлиқдир, дейди. и.в.мичурин (ўз ишини 1875 йилда бошлайди) узоқ формаларни дурагайлаш назариясини асосчиларидан ҳисобланади. у ўсимликлар селекцияси тарихида биринчи бўлиб турлараро, туркумлараро дурагайлашни (бодом билан шафтолини, олича билан ўрикни, ўрмон чете (рябина) билан дўлонани, нок билан олмани, олича билан гилосни) қўллади ва кўплаб қимматли ўсимлик шаклларини ҳамда навларни яратди. бундан ташқари у узоқ формаларни дурагайлашда бир қанча усулларни ишлаб чиқди (чатишмасликни енгиш ва бошқа усуллар) ва амалда жорий қилди. немис селекционери римпау 1888 йилда биринчи бўлиб буғдой билан жавдарни чатиштириб туркумлараро наслли дурагай олишга эришди. (кейинчалик унга тритикале номи берилади). генетик олим г.д.карпеченко (1924 й.) турф билан карамни, а.и.державин қаттиқ буғдой билан кўп йиллик жавдарни чатиштириб наслли дурагай олишга эришди. н.в.цицин 1928 йилда ишини бошлаб, биринчи бўлиб буғдой билан буғдойиқни чатиштириб туркумлараро дурагай ҳосил қилади ва уларни номини буғдой-буғдойиқ дурагайи (ппг-пшенично-пирейный гибрид) деб атайди. с.м.букасов ва с.в.юзенчукларнинг 1925-1929 йилларда марказий ва жанубий америкага қилган экспедициялари туфайли картошканинг туганагида 25% …

жуд. масалан, госсипиум арбореум турдаги кўп формалар (шакллар) бактериоз касаллигига ўта чидамли, госсипиум анамалум ва госсипиум стокси-турларининг шакллари гоммоз ва вилтга деярли чалинмайди ҳамда кана ва ширинча билан кам зарарланади; госсипиум армоурнанум тур ўсимликлари қурғоқчиликка чидамли, госсипиум давидзонии – қурғоқчиликка ва шўрланган ерларга чидамли, госсипиум трилобум, айниқса госсипиум стурции – паст ҳароратга ўта чидамли (-7-100 совуққача чидаб, баргларини сақлаб қолади) ва бошқалар. бу хусусиятларнинг маданий ўсимликлар-навлар учун жуда қимматли (керак) бўлганлиги равшан бўлиб турибди. ғўзанинг госсипиум хирзутум тури билан госсипиум барбадензе тури ўсимликларини чатиштириш юқори сифатли толали, тезпишар навларни яратишга йўл очиб беради. ҳозирги даврда ҳар хил экинларнинг узоқ формаларини дурагайлаш кенг равишда дунёнинг ҳамма мамлакатларида ўтказилмоқда. узоқ формаларни дурагайлашда селекционер бир неча муаммоларга дуч бўлади. бу қуйидаги муаммо – қийинчиликлардир: · биринчидан – турлар ёки туркумлар ўсимликларининг ўзаро чатишмаслиги ёки қийинчилик билан чатишиши; · иккинчидан – ҳосил қилинган дурагай уруғларининг униб чиқиш қобилиятига эга бўлмаслиги; · учинчидан – ҳосил …

га ўтказиш чора-усулларини ишлаб чиқдилар. бу борада и.в.мичуриннинг хизмати каттадир. мичурин чатишмасликни енгиш бир неча усулларини ишлаб чиқиб амалда қўллаган: гуллар аралашмаси билан чанглатиш, воситачи усули, дастлаб вегетатив яқинлаштириш ва бошқалар. чанглар аралашмаси билан чанглатиш. ота ўсимлигининг чанги бошқа бир неча турнинг (шу жумладан она ўсимлигининг) чанглари билан аралаштирилади ва она ўсимлик гули оналигининг тумшуқчасига қўйилади, солинади (чанглатилади). буни қуйидагича кўрсатиш мумкин. [♀a x ♂(a+б+в+г)] бу усул чанг доначаларининг яхши ўсиши, чанг найчаларининг нормал ўсиши ва уруғланишни таъминлайди. натижада бир неча чангланган гуллар орасида керакли икки тур ўзаро чатишади. шу усулни қўллаб и.в.мичурин олма билан нокни, ўрик билан олхўрини, олича билан гилосни чатиштирган ва дурагайлар ҳосил қилган. бу усул буғдой, ғўза, картошка, тамаки каби экинлар селекциясида узоқ формаларни дурагайлашда кенг қўлланилмоқда. воситачи усул. и.в.мичурин бу усулни иқлим шароитининг ноқулайликларига чидамли бўлган ёввойи бодом билан жанубнинг маданий шафтолисини чатиштиришда ишлаб чиққан. бу иккала ўсимлик бир бири билан чатишмайди. мичурин ёввойи бодомни …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "узок формаларни дурагайлаш"

1413649370_59712.doc узоқ формаларни дурагайлаш. ҳар хил турлар ва туркумларга мансуб бўлган ўсимликларни дурагайлаш узоқ формаларни дурагайлаш деб аталади. масалан, юмшоқ буғдой билан қаттиқ буғдойни, ўрта толали ғўза билан ингичка толали ғўзани, кунгабоқар билан топинамбурни (ер ноки) оддий сули билан византия сулисини, маданий картошка билан ёввойи картошкани чатиштириш турлараро дурагайлашга, буғдой билан жавдарни, буғдой билан буғдойиқни, олма билан нокни, арпа билан элемусни, картошка билан помидорни чатиштириш туркумлараро дурагайлашга киради. узоқ формаларни (шаклларни) дурагайлаш селекция жараёнида жуда кўп қимматбаҳо белги ва хусусиятли бошланғич материални чатиштиришга жалб қилиб янги илгари бўлмаган ўсимлик (хиллари, шакллари)ларни – юқори ҳосилли, касаллик, зараркунандаларга, ...

DOC format, 85.5 KB. To download "узок формаларни дурагайлаш", click the Telegram button on the left.

Tags: узок формаларни дурагайлаш DOC Free download Telegram