estetik ong va estetik faoliyat

DOC 56,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1363013465_42033.doc psixika va ongning rivojlanishi www.arxiv.uz reja: 1. estetik ong 2. estetik faoliyat kishi psixikasining paydo bo‘lishi va rivojlanishi eng murakkab muammolardan biri bo‘lib, tabiat qonunlarining mohiyatini tushunib yetishga harakat qiladigan tadqiqotchilarni bu muammo hamma vaqt qiziqtirib kelgan. materialistik yo‘nalishdagi olimlar psixikaning paydo bo‘lishi uzoq davom etgan materiya rivojlanishining natijasi deb izohlaydilar. ular materiyaning tabiatini tadqiq qilishar ekan, harakat materiyaning hayot kechirish usuli, uning tarkiban o‘ziga xos ajralmas xususiyati ekanligi uchun ham materiya harakatining turli shakllarini o‘rganadilar. harakatsiz, mutlaqo harakatlanmaydigan materiya umuman bo‘l-maydi. olamdagi butun materiya, jami noorganik va organik tabiat harakatlanish, o‘zgarish va rivojlanish holatida bo‘ladi. jonsiz tabiatda harakat jism va moddalarning mexanik, fizikaviy va kimyoviy ta’siri tarzida yuz berishi mumkin. jonli materiyaga in’ikosning biologik shakllari xos bo‘lib, jonli materiyaning ma’lum bir bosqichida in’ikosning yangi shakli sifatida psixika paydo bo‘ladi. har qanday jonli organizm barcha tashqi qo‘zg‘atuvchilarga nisbatan tanlangan holda munosabatda bo‘ladi va bu bilan jonli materiyaning sifat jihatidan …

bo‘la boradi. yashash sharoitlarining keskin o‘zgarishi hayvonlarning joyini o‘zgartirishga majbur etishi azaldan ma’lum. hayvonlarning bunday xatti-harakatlari sharoitga ko‘proq yoki kamroq darajada mos bo‘lishi mumkin. cho‘l toshbaqasi va mayda kemiruvchilar issiq kunlar boshlanishi va qishki sovuq tushishi oldidan o‘zlarining normal hayot kechirishlari uchun zarur shart-sharoitlarga ancha mos keladigan harorat saqlanadigan chuqur in qazib, yer tagiga kirib ketadi. bu o‘rinda instinktlar harakat qiladi. fil o‘ziga suv sepa boshlaydi, qalin soyaga yashirinadi, maymun ham issiqdan saqlanishi uchun imkon beradigan joyni tanlashga va tayyorlashga urinadi. bu o‘rinda instinktlardan ko‘ra hayvonlar individual hayot kechirishida orttirgan tajriba – shartli bog‘lanishlar ta’sir qiladi. o‘simlik va hayvonlarga mansub shakllar evolutsiyasining barcha bosqichlarida jamiki jonli organizmlar in’ikosning alohida, biologik shakli – ta’sirlanuvchanlikka ega bo‘ladi. ta’sirlanuvchanlik tirik organizmning biologik ahamiyatiga ega bo‘lgan (biotik) ta’sirga javob berish qobiliyati demakdir. oddiy ta’sirlanuvchanlik sodda, bir hujayrali tirik organizmdayoq seziladi. ular muhitning ta’siriga harakatlanish bilan javob beradi. muhit biotik ta’sir o‘tkazishi mumkin bo‘lib, buning …

h shakli o‘zini tartibga solishga yordam beradigan tropizmlarning mavjudligi bilan mukam-mallik kasb etadi. hayvonlarga mansub shakllarda ta’sirlanuvchanlikning yangi turi – sezuvchanlik paydo bo‘ladi. a. n. leontyevning faraziga ko‘ra, se-zuvchanlik ginetik jihatdan qaraganda, muhitning organizmni boshqa ta’sirlar bilan bog‘lovchi, singallik vazifasini o‘tovchi ta’sirlarga ja-vob ta’siridan bo‘lak narsa emas. yuksak taraqqiy etgan hayvonlarda sezuvchanlik oshib, sezgi organlari shakllanadi. narsalarning o‘ziga (biron-bir organik ehtiyojli, ular yordamida qoldirib bo‘lmasligi ma’nosida) ahamiyatsiz belgilari (hidi, shakli, rangi) signallik ahamiyatiga ega bo‘ladi. shuning uchun ham ma’lum bir sharoitlarda hatto oddiy hayvonlar ham biotik ta’sir-lardan emas, balki mazkur muayyan vaziyatda turli xildagi biotik ta’sirlar ro‘y berayotgani haqida signal berishi mumkin bo‘lgan biotik, indeferent ta’sirlardan ham ta’sirlana boshlashi mumkin. onadan tug‘ma ravishda qolgan xatti-harakatlarga instinktiv xatti-harakatlar deyiladi. instinktiv reaksiyalar xatti-harakatlarning tug‘ma shakllarini ishga tushirishga olib keladigan oddiy omillar tufayli sodir bo‘ladi. yuksak taraqqiy etgan hayvonlarda, ayniqsa sut emizuvchilarda, xatti-harakatning yangi, ancha nafis shakllari birinchi darajali aha-miyat kasb etmoqda. soddaroq …

lakalar deyilganda hayvonlarning shartli bog‘lanishlarga aso-san bajaradigan va avtomatik tarzda takrorlanadigan xatti-harakati tu-shuniladi. malakalar xuddi instinktlarga o‘xshab rivojlanishning nisbatan quyi bosqichlarida ham bo‘ladi, lekin aniq ifoda etilgan mala-kalar faqat bosh miya qobig‘i bo‘lgan hayvonlardagina namoyon bo‘ladi. shunday qilib, malakalar bir-biridan jiddiy ravishda farq qilishi mumkin: bir xil holatda ular avtomatik takrorlanishiga ko‘ra instinkt-larga yaqin tursa, boshqa bir holda intellektual xatti-harakatlarga yaqinlashib ketadi. ayrim narsalar o‘rtasida murakkab munosabatlar-ning aks ettirilishi intellektual xatti-harakatlar negizini tashkil etadi. yuksak taraqqiy etgan hayvonlar narsalar o‘rtasidagi munosabatlarni payqash qobiliyatiga va mazkur vaziyatning natijasini oldindan bilish, ya’ni o‘sha narsa agar u harakat qilayotgan bo‘lsa, qayerda paydo bo‘lishini hisobga olish qobiliyatiga egadir. bunday xatti-harakatni aqliy xatti-harakat deb ayta olamiz. hayvonlarning ayrim turlarida instinktlar ustun bo‘lsa, boshqalari-da shaxsiy tajriba jarayonida orttirilgan bog‘lanishlar ustunroq bo‘ladi. munosabat bildirishning ayrim usuli sifatida instinktlar va mala-kalar hayvon organizmini ortiqcha zo‘riqishdan saqlaydi. hayvon qa-torasiga bir necha bor muvaffaqiyatsizlikka duch kelganda, keyincha-lik masalani hal qilishning …

, balki o‘sha to‘daning alohida bir vakili «tili»ga nisbatan instinktiv reaksiyalari ham rivojlan-ganligini ko‘rish mumkin. ganglioz asab tizimiga ega bo‘lgan hayvonlardagi «til» gavdasini ma’lum bir ko‘rinishda tutish bilan akustik signallar, kimyoviy (hid bilish) axborotlar, turli suykalishlar orqali ifoda etiladi. yuksak taraqqiy etgan hayvonlar (qushlar, sut emizuvchilar)ning to‘dasida ham o‘zaro munosabatlarning muayyan shakllari mavjuddir. hayvonlarning har qanday tarzda biron-bir to‘daga birlashuvi bilan aloqa qilishlari uchun zarur bo‘lgan «til»ning paydo bo‘lishiga olib keladi. hayvonlarda qiyofa, suykalish «til»idan tashqari, eshitiladigan signallar «til»i ham bor. sayroqi qushlarda, delfinlarda, maymunlarda murakkab tovush signali borligi bayon qilib o‘tildi. chiqariladigan tovush hayvonning emotsional holatini aks ettiradi. bitta to‘dadagi hayvonlar bir-birining tovush reaksiyalariga qarab mo‘ljal olishadi. tovush reaksiyalari to‘daning vakillariga o‘z sherik-larining qanday holatdaligi haqida qo‘shimcha axborot yetkazadi va shu yo‘sinda to‘daning ichida xatti-harakatni yo‘naltirib turadi. hayvonlarning «tili»da faqat bitta narsa yetishmaydi –hayvonlar-ning «tili» odamlarning tilidan farqli o‘laroq, tajribani ifoda etish vositasi bo‘lib xizmat qila olmaydi. shuning uchun …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "estetik ong va estetik faoliyat"

1363013465_42033.doc psixika va ongning rivojlanishi www.arxiv.uz reja: 1. estetik ong 2. estetik faoliyat kishi psixikasining paydo bo‘lishi va rivojlanishi eng murakkab muammolardan biri bo‘lib, tabiat qonunlarining mohiyatini tushunib yetishga harakat qiladigan tadqiqotchilarni bu muammo hamma vaqt qiziqtirib kelgan. materialistik yo‘nalishdagi olimlar psixikaning paydo bo‘lishi uzoq davom etgan materiya rivojlanishining natijasi deb izohlaydilar. ular materiyaning tabiatini tadqiq qilishar ekan, harakat materiyaning hayot kechirish usuli, uning tarkiban o‘ziga xos ajralmas xususiyati ekanligi uchun ham materiya harakatining turli shakllarini o‘rganadilar. harakatsiz, mutlaqo harakatlanmaydigan materiya umuman bo‘l-maydi. olamdagi butun materiya, jami noorganik va organik tabiat harakat...

Формат DOC, 56,5 КБ. Чтобы скачать "estetik ong va estetik faoliyat", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: estetik ong va estetik faoliyat DOC Бесплатная загрузка Telegram