iroda psixologiyasi

DOC 8 pages 19.3 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 19.3 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

iroda psixologiyasi www.arxiv.uz reja: 1. iroda haqida tushuncha. 2. faoliyatni nazoratning lokallashuvi. 3. qaror qabul qilish. 4. kishining irodaviy xususiyatlari va ularni tarbiyalash. tayanch iboralar: shaxsning motivlari iroda sifatida. shaxs va irodaviy hatti - harakatlar (faoliyat). irodaviy akt va uning tuzilishi. qaror qabul qilish va uning psixologik tavsifnomasi. irodaviy zo`r berish. shaxsning irodaviy sifatlari va ularning shakllanishi. o`z irodasini tarbiyalash. iroda haqida tushuncha siz kutilmaganda daftaringizni tushirib yuborib tinchlikni buzdingiz, men baqirib, tanbeh berdim, dars paytida ikki kishi gapirib, kulib menga qarab qo`ydi, men xafa bo`ldim, o`rtog`ingiz sizga ko`nglini ochdi, uning tashqi qiyofasidagi kamchiligini ko`rib kulib quydingiz. bunday harakatlar kutilmagan, bexosdan bo`lgan reflektor harakatlar deyiladi. kishidagi hamma ta`sirlanishlar reflektor harakatga ega bo`ladi. lekin yuqoridagi harakatlar ongning nazoratisiz, maxsus niyatni ko`zlamay amalga oshirilgan bo`ladi va shu sababli ixtiyorsiz harakat deyiladi. biroq kishi shunday harakatlar bajaradiki, unda ong ishtirok etadi va muayyan maqsad ko`zlanadi. bunday harakatlar ixtiyoriy harakatlar deb ataladi. ularning atalishining …

2 / 8

zning asl (tor) ma`nosida iroda deb atash qabul qilingan. ichki to`siqlar - yalqovlik, charchovni, bajarilishi kerak bo`lgan vazifaga aloqasi bo`lmagan boshqa biror narsa bilan shug`ullanish istagini engishga majbur qilish qiyin bo`lgan vaqtning belgilangan narsani bajarishga xalaqit beradigan sub`ektiv, shaxsiy mayllardir, zararli odatlar, mayllar, istaklar. kishi irodaviy zo`r berish tufayli ularni engadi. tashqi to`siqlar ishning o`ziga xos bo`lgan ob`ektiv qiyinchiliklar, uning murakkabligi har xil xalaqit berishlar, boshqa kishilarning qarshilik ko`rsatishi, ishning og`ir sharoitlari va shu kabilar tushuniladi. lekin iroda termini bilan shaxsning qiyinchiliklarni engib, astoydil va aniq maqsadni ko`zlab harakat qilish qobiliyatini ham ataydilar. "zo`r iroda, bu biron narsani qilishga intilish va unga erisha olishgina emas, balki shu bilan birga, zarur bo`lib qolganda o`zini biror narsadan voz kechishga majbur qila olish hamdir". i r o d a - bu shunchaki, istak va uning qondirilishi emas, balki bu ham istak, ham uni to`xtatish, ham istak, ham ayni vaqtda undan voz kechishdir. iroda …

3 / 8

a moyilligini belgilaydigan sifatlar nazoratni lokallashtirish deyiladi (psixologiyada adabiyotlarda "nazorat lokusi" degan termin qo`llaniladi, lotinchada "locus"- urnashgan joy va frantsuzcha "contlore"- tekshirish deyiladi). o`z xulq-atvori va o`z ishlari sabablarini tashqi omillar (taqdir, holatlar, tasodiflar va boshqalardan) deb bilishga moyil bo`ladigan odamlar. shunaqa paytda nazoratning tashqi (eksternal) lokallashtirilishi to`g`risida gapiriladi. bu toifaga mansub o`quvchilar olingan qoniqarsiz bahonalarini istagan vaj-bahona bilan tushuntirishadi ("topshiriq doskada noto`g`ri yozilgan ekan", "uyimizga mehmon kelib, dars qilishimga xalaqit berishdi", "bu qoidani biz o`tganimiz yo`q" va hokozo.) tadqiqotlar nazoratning eksternal lokallikka moyilligi mas`uliyatsizlik, o`z imkoniyatlariga ishonmaslik, xavfsirash, o`z niyatlarini ro`yobga chiqarishni yana va yana kechiktirishga intilish kabi shaxsiy fazilatlar bilan bog`liq ekanligini ko`rsatdi. agar individ, odatda, o`z qilmishlari uchun javobgarlikni o`z zimmasiga olsa va uning sabablarini o`z qobiliyati, xarakteri va shu kabilarda deb bilsa, unda nazoratning ichki (internal) lokallashuvi (joylashuvi) ustuni deb hisoblash uchun asos bor. nazoratning ichki lokallashtirilishi xos bo`lgan o`quvchi "ikki" olganda buni topshiriq yoxud unga …

4 / 8

i. bo`lar aniq bo`lsa, bunday intilish istak deyiladi. anglanmagan intilishlar havaslar deb ataladi. havas istakka qaraganda kishining irodaviy yordamini kamroq oladi va shu sababli havasning maqsadi ko`pincha real amalga oshmaydi. his-tuyg`ular irodaviy harakatlarga undaydigan muhim sababdir. ular qiyinchiliklarni engishga, o`z oldiga qo`yilgan maqsadga sabot bilan erishishga undaydi. irodaviy sifatlarni tarkib toptirishda mehnatning ahamiyati katta. kishining qaror topgan qarashlari, dunyoqarashi, irodaviy xulq -atvorning muhim sababidir. irodaviy jarayonlar oddiy va murakkab bo`ladi. oddiy - kishi hech ikkilanmasdan ko`zlagan maqsad sari boradi, u nimaga va qanday yo`l bilan erishajagini aniq biladi. murakkab - maqsadni tanlashga ikkilanish, harakatni tanlashga qiynalish. bunday hollarda irodaviy harakat murakkab xarakterga ega bo`ladi va ikki bosqichga ajratiladi: 1) tayyorgarlik; 2) bajarilish; 1- niyatni, maqsadni, anglashni ba`zan motivlar kurashi bilan qarorga kelishini, ish olib boriladigan metodlarni tanlashni o`z ichiga oladi. masalan, oliy o`quv yurtiga kirish bosqichlari. 2- qarorning bajarilishi. kishi faoliyati davomida o`zini xarakterlab beradigan irodaviy sifatlarni hosil qiladi. ayrim …

5 / 8

ko`pgina yomon odatlar (ichkilikbozlik, chekish va hokozolar) irodasi zaif kishilarga aynan mustaqil bo`lmagan, ta`sirga beriluvchan va taqlid qilishga moyil bo`lgan kishilarga yopishib oladi. harakatlarni mustaqil bajarish o`z kuchiga ishonch hosil qilishda yordam beradi, bu ishonch kishining muhim irodaviy xususiyatidir. 2. nomaqbul psixik jarayonlar va harakatlarning tormozlanishi bilan bog`liq bo`lgan iroda sifatlariga: chidam(o`zini tuta bilish), bardoshlik, sabr-tokat, intizomlik va uyushqoqlik, batartiblik, aniqlik, puxtalik kiradi. irodasi sustlikning nomoyon bo`lish doirasi xuddi kuchli irodaning xarakterli sifatlari kabi rang-barangdir. irodasi sustlikning eng chekka darajasi psixika normasi chegarasidan tashqarida bo`ladi. masalan, abuliya va apraksiya shunga kiradi. yalqovlik - kishining qiyinchiliklarini engishdan bosh tortishga intilishi, irodaviy sustlikning eng tipik ko`rinishidir. shunisi diqqatga loyiqki, boshqa barcha hollarda qandaydir kamchiliklarnitan olishga unchalik moyil bo`lmasalar ham, bu deffektni juda oson tan oladilar. yalqovlik - kishi ojizligi va sustligining, uning hayotga layoqatsizligining umumiy ishga befarqligining dalilidir. yalqov kishi odatda nazoratning tashqi tomonlariga e`tibor bermaydi va shu sababli beparvodir. yalqovlik- kishining …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iroda psixologiyasi"

iroda psixologiyasi www.arxiv.uz reja: 1. iroda haqida tushuncha. 2. faoliyatni nazoratning lokallashuvi. 3. qaror qabul qilish. 4. kishining irodaviy xususiyatlari va ularni tarbiyalash. tayanch iboralar: shaxsning motivlari iroda sifatida. shaxs va irodaviy hatti - harakatlar (faoliyat). irodaviy akt va uning tuzilishi. qaror qabul qilish va uning psixologik tavsifnomasi. irodaviy zo`r berish. shaxsning irodaviy sifatlari va ularning shakllanishi. o`z irodasini tarbiyalash. iroda haqida tushuncha siz kutilmaganda daftaringizni tushirib yuborib tinchlikni buzdingiz, men baqirib, tanbeh berdim, dars paytida ikki kishi gapirib, kulib menga qarab qo`ydi, men xafa bo`ldim, o`rtog`ingiz sizga ko`nglini ochdi, uning tashqi qiyofasidagi kamchiligini ko`rib kulib quydingiz. bunday harakatlar kuti...

This file contains 8 pages in DOC format (19.3 KB). To download "iroda psixologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: iroda psixologiyasi DOC 8 pages Free download Telegram