oila xususida sharq mutafakkirlarining qarashlari

DOC 118.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1362927000_41960.doc www.arxiv.uz reja: 1. oila xususida sharq mutafakkirlarining falsafiy qarashlari 2. zardushtiylikning qadimiy kitobi — «avesto»da oila muqaddas dargoh ekanligi haqida 3. abu rayhon beruniy «ozodalik va orastalik olijanoblikning o`zagi» 4. kaykovusning «qobusnoma» sida oila xususida o`g`liga qilgan pand-nasihatlari 5. nikoh-oila munosabatlarining evolyutsiyasi ma`lumki, nikohga va yaqin qarindoshlikka asoslangan axloqiy mas`uliyat, o`zaro hurmat, tushunish va mehr-muhabbat umumiyligi bilan bog`langan kichik ijtimoiy guruhni oila deyiladi. oila boshqa turdagi kichik guruhlardan o`zining bir qator jihatlari bilan ajralib turadi: birinchidan, oila ko`p muddatga, ya`ni bir necha o`n yillar va ko`p yillarga mavjud bo`ladi; ikkinchidan, oilada shaxslararo munosabatlarning bir necha turlari amalga oshadi, ya`ni milliy mafkuramizga oid ilk tushunchalar, avvalo oila muhitida singadi va bu jarayon bobolar o`giti, ota ibrati, ona mehri orqali amalga oshadi. bunda oilaviy munosabatlarda tarbiyaviy, psixologik, hissiy, moliyaviy, jinsiy va boshqa vazifalarning amalga oshirilishi kuzatiladi; uchinchidan, oiladagi barcha munosabatlar zaminida salbiy yoki ijobiy holatlar yuzaga keladi, ya`ni oila a`zolaridan kimningdir …

etamiz. inson va insoniy munosabatlar, shaxs va uning kamoloti muammolari uzoq asrlardan buyon jamiyatning eng ilg`or kishilari, olimlar, buyuk allomalar va donishmandlarning diqqat markazida asosiy masalalardan bo`lib kelgan. sharqning buyuk allomalari hisoblangan abu nasr forobiy, abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino, yusuf xos hojib, mahmud qoshg`ariy, kaykovus, xotam ibn tay, alisher navoiy, zahiriddin muhammad bobur, rizouddin ibn faxriddin, muqimiy, furqat, zavqiy, uvaysiy, nodira, abdurauf fitrat, abdulla avloniy kabi ko`plab olim va yozuvchilar bu masalalar yuzasidan o`zlarining durdona fikrlarini tarixda qoldirib ketganlarki, ular hozirgi zamon fani uchun ham katta ijtimoiy va mafkuraviy ahamiyatga egadir. ularning asarlarida oila va oilaviy munosabatlarga ham alohida e`tibor berilgan, shuning uchun biz yuqoridagi buyuk mutafakkirlarning ayrim pedagogic va psixologik qarashlari yoritilgan asarlarini tahlil etish orqali talabalarga mazkur muammolarning naqadar dolzarb ekanligini bayon etamiz. sharq mutaffakirlarining barchasini g`oyaviy jihatdan birlashtirgan asos shu bo`lganki, ular shaxs tarbiyasi va kamolotida oilaning, oilaviy tarbiyaning rolini yuqori qo`yishgan, ayniqsa, shaxsning …

bayon etilgan. oilaning tinch va farovon bo`lishi nimalarga bog`liq ekanligi haqida esa: «porso, inson uy tiklab, olovga, oilasiga, xotin va farzandlariga o`rin ajratib bersa, uyida noz-ne`matlari muhayyo bo`lib, xotin va farzandlari farovon yashasa, uyida e`tiqod, sobit olovi alangali, boshqa narsalari ham mo`l-ko`l bo`lsa, o`sha manzil muhtaramdir», — deb yozilgan. bu kitobda ko`rsatilishicha, oilada ota yetakchi bo`lgani ma`qul. shuningdek, unda ifodalangan oila va oilaviy munosabatlarga hamma rioya etishi lozim bo`lgan. eng ahamiyatli jihati shundaki, unda er-xotinni o`zaro sodiq, g`amxo`r, mehribon bo`lishlari lozimligi va ayolning haq-huquqini himoya qilish o`sha davrda ham qonun darajasiga ko`tarilganligi ma`lumdir. umuman olganda, zardushtiylik davridanoq oila masalalariga katta e`tibor qaratilgan bo`lib, bu esa oilaning jamiyatda tutgan o`rni va mavqeyini mustahkamlash uchun azal davrlardanoq zamin yaratilganligini kuzatamiz. ma`lumki, islom dinining muqaddas manbalaridan bo`lmish qur`on va hadislarda ham odob-axloq, ayollarning turmushdagi o`rni va vazifalari, er va xotin o`rtasidagi munosabatlar, bolalar tarbiyasi, oila yuritish, nikoh va muhabbat masalalariga keng o`rin berilgan. …

arzand o`z otasi mulkiga mas`uldir. demak har birlaringiz mas`uldirsizlar» /116-hadis/; «hech bir ota o`z farzandiga xulqu odobdan buyukroq meros berolmaydi /136-hadis/. keltirilgan namunalardan ko`rinadiki, demak diniy manbalarda ham oilaning muqaddas ekanligi, erkak va ayollarning oila oldidagi burch va mas`uliyatlari, ota-onaning bola va o`z navbatida farzandning ota-onasi oldidagi vazifalari, erning xotiniga hurmat va e`zozi muqaddas qadriyatlar sifatida qaralgan ekan. agar xalq eposi va diniy risolalar odamlarda og`izdan og`izga, avloddan avlodga ko`chib saqlanib kelgan bo`lsa, xalqning eng donishmandlari va olimlari o`z qimmatli fikrlarini xalq an`analariga tayangan holda o`z asarlarida yoritib, ularni kelgusi avlodlar uchun qoldirganlar, shunday faylasuf-olimlardan biri abu nasr forobiydir. uning inson kamoloti, baxti, ta`lim va tarbiyasi, umuman axloqi, dinga munosabati haqidagi qarashlari umumfalsafiy qarashlar va tushuntirishlardan iborat o`git bo`lib, axloq nazariyasini boyitdi. uning ta`limotlarida keltirilishicha, haqiqiy baxt bir odamning boshqasiga nisbatan g`ayirligi, zulmi yo`qolgandagina bo`ladi, oila a`zolarining bir-birlariga samimiy munosabatlari, mehr-u oqibatlari esa ana shu oiladagi odamlarning baxtini tashkil qiladi. …

ovat va lazzati, sabr-toqat va kamtarlik, go`zallik va did, poklik va xudbinlik kabi tushunchalarga inson ruhiyatining bilimdoni sifatida ta`rif bergan. u bunday yozadi: «inson jamiyatda o`z qarindosh-urug`lari bilan birlashib olishga majburdir, bundan maqsad bir-birini qo`llab-quvvatlash hamda har bir kishining ham o`zini, ham boshqalarini ta`minlash uchun ishlarni bajarishdir». ( minerologiya, 1966, 10-bet). abu rayhon beruniy «ozodalik va orastalik olijanoblikning o`zagi» bo`lishi kerakligini uqtiradi; insonning tashqi yoqimli qiyofasi bilan uning axloqiy qiyofasi o`rtasidagi bog`liqlik haqida gapirib, «tishni yuvib, ko`z va qovoqlarni toza tutish, ularga surma qo`yish, sochni esa zarur bo`lganda bo`yab, tirnoqlarni olib turish va silliqlash» inson salomatligi va ruhiy pokligining asosidir, deb ta`kidlaydi. bu fikrlar hozirgi zamonda ham o`z dolzarbligini yo`qotgani yo`q, chunki oila a`zolarining, erxotinning ushbu ko`rsatmalarga amal qilishi oila totuvligining zaminlaridan biridir. axloq-odob egasi bo`lgan inson eng avvalo o`z yurish-turishi, muomala madaniyatida, hayot kechirishida, oila barqarorligida namuna bo`lishi kerakligi haqidagi fikrlari olimning oila etikasi bo`yicha ibratli qarashlaridan namunadir: «inson …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "oila xususida sharq mutafakkirlarining qarashlari"

1362927000_41960.doc www.arxiv.uz reja: 1. oila xususida sharq mutafakkirlarining falsafiy qarashlari 2. zardushtiylikning qadimiy kitobi — «avesto»da oila muqaddas dargoh ekanligi haqida 3. abu rayhon beruniy «ozodalik va orastalik olijanoblikning o`zagi» 4. kaykovusning «qobusnoma» sida oila xususida o`g`liga qilgan pand-nasihatlari 5. nikoh-oila munosabatlarining evolyutsiyasi ma`lumki, nikohga va yaqin qarindoshlikka asoslangan axloqiy mas`uliyat, o`zaro hurmat, tushunish va mehr-muhabbat umumiyligi bilan bog`langan kichik ijtimoiy guruhni oila deyiladi. oila boshqa turdagi kichik guruhlardan o`zining bir qator jihatlari bilan ajralib turadi: birinchidan, oila ko`p muddatga, ya`ni bir necha o`n yillar va ko`p yillarga mavjud bo`ladi; ikkinchidan, oilada shaxslararo munosabatlarning bir...

DOC format, 118.5 KB. To download "oila xususida sharq mutafakkirlarining qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: oila xususida sharq mutafakkirl… DOC Free download Telegram