qadimgi va o`rta asr xitoyi va hindistonida matematika sharq matematikasi

DOCX 171.9 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1443673020_61323.docx u y + = + 78 7 30 78 d x y = + = 2 2 10 y d l l x d l l = - æ è ç ö ø ÷ é ë ê ù û ú - = = - æ è ç ö ø ÷ é ë ê ù û ú + = 1 2 2 2 2 2 8 1 2 2 2 2 9 6 2 2 2 2 , , x y d x y l 2 2 2 + = - = ì í î l 2 2 æ è ç ö ø ÷ y l d l + æ è ç ö ø ÷ = - æ è ç ö ø ÷ é ë ê ù û ú 2 1 2 2 2 2 2 2 y d l l x d l l = - æ è ç …

1 ¹ a a a a a a a a a a b b b b n nn n n n n n n 1 22 1 12 33 1 23 1 13 1 3 1 2 1 1 1 3 2 2 1 ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) , . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . , . . . , , , , . . . , , , - ü ý ï ï ï ï þ ï ï ï ï a x a x a x b a x a x b a x a x b a x b n n n n n n nn n n n n 11 …

o'chdi. xitoy matematikasi biz xitoy matematikasi haqida e.o. ii asrlarga taalluqli materiallarni bilamiz. ular asosida taqvim (kalendar) bilan bog'liq, chunki xitoyliklarning ham asosiy mashg'uloti dehqonchilik bo'lgan va ular sholichillik bilan shug'ullanishgan. taqvim esa ularga sholini o'z vaqtida sepish va xirmonni o'z vaqtida ko'tarish uchun zarur edi. eramizning xiv asrida ham astronomlar oy taqvimi bilan quyosh taqvimini moslashtirish bilan mashg'ul edilar. ma'lumki, oy yili 364 sutka bo'lib, u tropik yildan ii sutkaga qisqa va dehqonchilik ishlari uchun juda noqulay. mana shu noqulaylikni bartaraf etish uchun xitoylik astronomlar tropik yilini qabul qilishdi va uning davomliligini 365-u, chorak sutkaga teng deb hisoblashdi. matematikaga doir asosiy ma'lumotlar «to'qqiz kitobdan iborat matematika» nomli asarda berilgan. bu asar xan sulolasi davrida, ya'ni e.o. 206 yillar atrofida yozilgan. xitoydagi juda katta qurilishlar-buyuk xitoy devori, gidrotexnik inshootlar qurilishi mana shu xan sulolasi davriga to'g'ri keladi. eramizning i va ii asrlarida yashagan astronom chjan xen globus yasagan, planetariy qurgan, …

lishini qayd etish lozim. chjou sulolasi davrida (1027-249) bolalarga 6-8 yoshidan boshlab arifmetikani o'rgatishni ishlab chiqilgan ekan. ular bajargan ishlardan eng muhimi, chizimcha yordamida yer meridianining bir gradusining uzunligini o'lchash hisoblanadi. bu masalani 600 yili lyu chjo o'rtaga tashlagan, uni 725 yili astronom nan gusho bajargan. x-xiii asrlarda xitoyliklar kemasozlikni yo'lga qo'yishdi, dengizda suzishda kompasdan foydalana boshlashdi, magnit millari xossasini o'rganishdi. butun dunyo xaritasi chizildi. tenglamalarni yechish va tekshirish buyicha matematiklar sin szyu, li ye va boshqalar katta tashabbus ko'rsatishdi. qadimgi xitoy nomeratsiyasi xitoyliklarning qadimgi nomeratsiyasi haqida folbinlar ishlatgan e.o. xiv- xi asrlarga taalluqli, suyaklar va tangalar asosida hukm chiqaramiz. ulardagi raqamlarga qaraganda sanoq sistemasining asosi o'nli xarakterga ega (3- jadval 1, 2 va 3 ustunga qarang). sonlarning yozilishi addativ va multiplikativ xossalarga ega, ya'ni qo'shilish va ko'paytirish xossalariga ega. masalan. 20 bu 2*10 degani, yoki 40, bu 4*10. jadvaldan ko'rganimizdek, 100 va 1000 sonlari uchun alohida belgilar bor, ammo …

uqori xona birliklaridan boshlab qo'shilganligini ko'ramiz. ko'paytirish. misol, 234 va 24 ga ko'paytirishda ko'paytuvchining quyi xonasi 24, ko'payuvchining yuqori xonasi tagiga yoziladi va ko'paytuvchi 2 ga ko'paytiriladi. hosil bo'lgan 48 o'rta qatorga yoziladi. so'ngra ko'paytuvchi bir xona o'ngga suriladi. ko'payuvchidagi 2 raqam tashlab yuboriladi. ko'paytuvchi 3 ga ikki marta ko'paytiriladi: avval 2 ni 3 ga ko'paytirib, 6 ni 48 ga qo'shiladi, so'ngra 4 ni 3 ga ko'paytirib, 12 ni 540 ga qo'shiladi, natijada 552 hosil bo'ladi va hokazo: xitoyda i asr boshlaridayoq 2x1 dan 9x9 gacha ko'paytirish jadvali bo'lgan. bo'lish. xitoyliklar bo'lishini ko'paytirish amaliga teskari amal sifatida qarashgan. misol tariqasida hozirgina ko'rgan misolimizning teskarisini, ya'ni 5616 ni 24 ga bo'lish sxemasini qaraymiz: 2 2 23 23 234 234 5616 5616 1616 816 216 96 24 24 24 24 24 24 kasrlar. ko'rinishidagi kasrlar xitoyliklarga juda qadim zamonlardan ma'lum bo'lgan. ularning maxsus belgisi bo'lmagan, ular «m ning n - qismi» deb …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi va o`rta asr xitoyi va hindistonida matematika sharq matematikasi"

1443673020_61323.docx u y + = + 78 7 30 78 d x y = + = 2 2 10 y d l l x d l l = - æ è ç ö ø ÷ é ë ê ù û ú - = = - æ è ç ö ø ÷ é ë ê ù û ú + = 1 2 2 2 2 2 8 1 2 2 2 2 9 6 2 2 2 2 , , x y d x y l 2 2 2 + = - = ì í î l 2 2 æ è ç ö ø ÷ y l d l + æ è ç ö ø ÷ = - æ è ç …

DOCX format, 171.9 KB. To download "qadimgi va o`rta asr xitoyi va hindistonida matematika sharq matematikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi va o`rta asr xitoyi va … DOCX Free download Telegram