o`zbek nasrining ilk manbalari

DOC 33,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1486743565_67640.doc o`zbek nasrining ilk manbalari reja: 1. qadimgi yozma yodgorliklar. 2. o`rxun-enasoy yodgorliklarining janr xususiyati va nasrga xos belgilari. 3. maxmud qoshg`ariyning "devoni lug`otit turk" asari. 4. yusuf xos hojibning "qutadg`u bilig" asari. 5. ahmad yugnakiyning "hibatul-haqoyik" asari. bu fan matn tahlilining umumiy yo`nalishlari, usullari va uslublari bilan amaliy tanishtiradi. badiiy asar tahlili orqali uning g`oyaviy mag`zini, estetik qiymatini, badiiy tasvir vositalarini, janr xususiyatlarini bilib olasizlar. ona tili adabiyot fani bilan bog`liq. fanimiz ona tiliga bog`liq holda o`tiladi. chunki yozuvchi va shoirlarning asarlarini o`rganishda til va adabiy til qoidalarini bilish zarurligini ko`rsatadi. badiiy matnni poetik tahlil qilish usul va yo`llari to`liq ifodasini topgan ishlar juda kam. o`zbek adabiyoti tarixi qanchalik uzoq asrlarga borib taqalsa,undagi nasr ham shu darajada qadimiydir."vatanimizning boshqa xalqlari kabi o`zbek xalqi tomonidan yaratilgan madaniy boyliklarni haqiqiy ardoqlash, yig`ish va saqlash, ilmiy o`rganish va targ`ib etish" (zohidov v.o`zbek adabiyoti tarixidan.t.,1961,3-bet) zarurati nasrimiz tarixini ham chuqur va atroflicha tadqiq …

alarning mavjudligi o`rta osiyo xalqlari adabiyotida nasrning o`ziga xos yo`l bosib o`tganligi va rang-barang boyliklarga ega bo`lganini ko`rsatadi. bizgacha etib kelgan yozuv yodgorliklari bu ajdodlarimizning qadimgi hayoti,urf-odatlari,so`z boyligini ifodalovchi manbalardir. mug` tog`i qasrida topilgan sug`d kalendari, dunxuanda (sharkni sintszyan) topilgan sug`d tilidagi ona bilan qiz o`rtasida yozilgan oilaviy xat kabilar shu xarakterda bo`lib,badiiy proza elementlariga ega. ma`lumki,o`rxun-enasoy yodgorliklari,o`rta osiyo xalqlarining vi - viii asrlarga oid qimmatli yodgorliklari bo`lib,unda qabr toshlariga uyib yozilgan ta`rix,marsiya va turli hujjatlar badiiy ifoda etilgan.ushbu yodgorliklar qator olimlarning diqqatini tortgan, chuqur tekshirilgan.shunga qaramay, hanuzgacha uning janr xususiyatlari haqida turlicha fikrlar mavjud.masalan, v.jirmunskiy, a.shcherbak kabi olimlar uni proza yodgorligi deb atasalar, a.bernshtam, i.stebleva, a.qayumov kabi olimlar uni turk xalqlari poeziyasining go`zal namunasi degan xulosaga keldilar. buni i.stebleva o`zining shu yozuv tadqiqotiga doir maxsus kitobida asoslashga harakat qiladi: o`rxun asarlarining badiiy tuzilish vositalari majmuasi, ma`nolar paralllelligida ritmlardan ustalik bilan foydalanish, ohangdosh so`zlarni keng ravishda ishlatish, sajlarning yuqori darajali …

a merosxo`rlardan biri bo`lib qolmasdan , o`rta osiyo va eron territoriyasida arab va fors-tojik tilida maydonga kelgan madaniy yodgorliklarda ham o`z hissasini qo`shadi. chunki arab tarixchisi tabariy,saolibiy, bal`amiy kabilarning asarlarida o`rta osiyo xalqlari og`zaki ijodining ko`p namunalari mavjud. chunonchi, o`rta osiyo va eron xalqlari orasida eng qadimiy davrlardan boshlab mashhur bo`lgan kayumars, siyovush, jamshid to`g`risidagi afsonalarning mufassal bayoni va variantlari tabariyning "tarixi tabariy" asarida, shuningdek, shu afsonalarning ayrim variant va xronologiyasi haqida qiziqarli fikrlar beruniyning "al osorul-bokiya anal-qarun-ul holiya" kitobida ham ketiriladi (o`zbek adabiyoti tarixi. besh tomlik.1-tom,t.,1977,24-45-betlar). xi asrning mashhur olimi mahmud qoshg`ariyning "devonu lug`otit turk " asarida keltirilgan maqol, matal, she`riy parchalar qatorida ayrim qissa va afsonalarning izlari ham ko`zga tashlanadi. mahmud qoshg`ariy o`z asarlariga xarakteristika berib shunday deydi: "men shu kitobni maxsus alifbe tartibida hikmatli so`zlar,sajlar,maqollar, rajaz va nasr deb atalgan narsalar bilan bezadim". asarda alp ertunga (afrosiyob), iskandar kabilar to`g`risidagi mavjud ayrim kichik hajmdagi afsona hamda rivoyatlar …

muallifning taqdirlangani, asarda to`rtta ramziy qahramon - kuntug`di (adolat), oyto`ldi (baxt), ugdulmish (aql), o`zg`urmish (qanoat)ga turkcha nom berilishi va bular o`rtasida munozara, savol-javoblar bo`lib o`tishining nasriy bayon etilishida ham nasr elementlari ko`zga tashlanadi. qadimgi yunon tarixchisi gerodot, polien, ktesiy, xares, mitilenskiy va boshqalarning tarix kitoblarida saqlanib qolgan "to`maris”, "shiroq", "striangey va zarineya", "zariadr va odatida" kabi o`rta osiyo xalqlari tarixiga oid ayrim namunalar ham bizga nasriy shaklda etib kelgan. v.v.bartol`d epik motivlarni adabiy jihatdan qayta ishlash va ularni tarixiy shakllarga bog`lash axlyuniylar davrida boshlangan, degan fikrni bayon qiladi va u bu fikrni sak malikasi zarina hamda midiya shahzodasi striangey haqidagi romanga murojaat qilish bilan oydinlashtiradi. masalan, xares mitilenskiy eron eposidagi afsonaviy motivlardan birining saklarda tarqalgan eng dastlabki naqlini, shuningdek, o`n uch asrdan keyin firdavsiy tomonidan kuylangan ba`zi qaxramonlarning nomlarini yozib qoldirgan. bu aka-uka gushtasp va zariadr hakidagi hikoyadir... afsuski, biz nasrimiz tarixi haqida ana shu dastlabki namunalardan boshqa tugal ma`lumot …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o`zbek nasrining ilk manbalari" haqida

1486743565_67640.doc o`zbek nasrining ilk manbalari reja: 1. qadimgi yozma yodgorliklar. 2. o`rxun-enasoy yodgorliklarining janr xususiyati va nasrga xos belgilari. 3. maxmud qoshg`ariyning "devoni lug`otit turk" asari. 4. yusuf xos hojibning "qutadg`u bilig" asari. 5. ahmad yugnakiyning "hibatul-haqoyik" asari. bu fan matn tahlilining umumiy yo`nalishlari, usullari va uslublari bilan amaliy tanishtiradi. badiiy asar tahlili orqali uning g`oyaviy mag`zini, estetik qiymatini, badiiy tasvir vositalarini, janr xususiyatlarini bilib olasizlar. ona tili adabiyot fani bilan bog`liq. fanimiz ona tiliga bog`liq holda o`tiladi. chunki yozuvchi va shoirlarning asarlarini o`rganishda til va adabiy til qoidalarini bilish zarurligini ko`rsatadi. badiiy matnni poetik tahlil qilish usul va yo`llari to`li...

DOC format, 33,5 KB. "o`zbek nasrining ilk manbalari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o`zbek nasrining ilk manbalari DOC Bepul yuklash Telegram