o`zbek badiiy nasrining shakllanish bosqichlari

DOC 70,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1486743468_67638.doc o`zbek badiiy nasrining shakllanish bosqichlari reja: 1. mumtoz nasr poetikasi o`zbek adabiyoti tarixining ajralmas qismi. 2. nasr va nazmning qorishiq kelishi. 3. bevosita nasrda yozilgan asarlar. 4. she`riy asarlardagi nasriy sarlavhalar. ko`p asrlik tarixga ega bo`lgan o`tmish o`zbek adabiyotini nasrsiz, nasriy asarlarsiz tasavvur etish kiyin. yozma adabiyotda avval nasriy asarmi, yoki nazm namunasi maydonga kelgan, degan savol bilan murojaat etsak, aniq javob topish murakkabligi ayon bo`ladi. bu masala arab, fors-tojik, turkiy adabiyotda ham muammoligicha qoladi. hozirgacha olib borilgan ilmiy tadqiqotlarda nasrning dastlabki namunalari yozma adabiyot vujudga kelishi bilan yaratilganligi, u vaqtda nazm adabiyot turi sifatida mavjud bo`lmaganligi haqida ma`lumotlar bor. nasr inson, inson hayoti, jamiyat va tabiat hodisalari haqidagi ma`lum bir fikrlarning badiiy so`z vositasi bilan, nazmdagi va dramatik asarlardagiga nisbatan boshqacha qonun-qoidalar asosida erkin ifodalanishini bildiradi. tarixda birinchi yaratilgan nazm asarini aniqlash qanchalik qiyin bo`lsa, dastlabki yaratilgan nasriy asarni aniqlash ham shuncha qiyin. so`z san`tining boshi fol’klorda bo`lgani …

axs-munozaralar bo`lib turgan. birok hamma davrda ham adabiyotning bu ikki turi yashab kelgan. kupgina asarlarda nasr nazmni, nazm nasrni tuldirib kelgan, yoki boshkacha kilib aytganda mualliflar nasriy asarlarida bayon etgan fikrlarini yanada mantikiy yuksaltirish, uning shiradorligini oshirish, davr adabiy-estetik talabining so`z jozibasiga nisbatan kuygan mezonini me`yorga etkazish uchun she`riy parchalardan foydalanganlar. bu an`ana o`zok tarixga ega bo`lib, xind adabiyotida "ramayana", "panchatantra", "kalila va dimna", arab adabiyotida kupgina asarlar (al-saolibiyning "yatimatad-daxr" tazkirasi, ibn-al-asrning "komil-fid-ta`rix", ibn hallikoning "vadayotal-a`yon" va b.) hamda arab tilida yaratilgan forobiy, ibn sinoning asarlari (xatto tibbiy asari "dorushshifo" )da, fors-tojik adabiyotida sa`diyning "guliston", nosir xisravning "safarnoma", jomiyning "baxoriston", turkiy adabiyotda rabg`o`ziyning "qisasi rabg`o`ziy", yusuf amiriyning "bang va chog`ir" , navoiyning barcha nasriy asarlari, "boburnoma"da yorqin ifodasini topgan. bu ijobiy an`ana kyoyingi asarlarda, hatto har bir davr uchun ma`naviy zarurati adabiyot, tarixiy, ilmiy asarlarda yashab kelishidan dalolatdir. o`rta osiyolik ulug` olim abu nasr forobiy (873-950) ("al-muallim as-soniy" - "ikkinchi …

a, xususan, tragediya, komediya, satira va xokazolarga ancha keng tuxtalgan holda nasrga to`xtalmaydi. bu esa nasrning u davrlarda maxsus janr sifatida hali tan olinmaganini kursatadi. keyinchalik nasr adabiy janr sifatida tan olina boshlangan. buni navoiyning buyuk shoir va adib, olim va mutafakkir abdurahmon jomiy nazmi va nasri haqidagi quyidagi fikrlardan ham bilib olish qiyin emas. nazmu aqolimi jahonni tutub, nasri dog`i kishvari jonni tutub... ("hayratul-abror") ham nazming nasrdek kelib xo`b, ham nasrning nazmdek dilosho`b. ("layli va majnun"). jomiy nasrining "xo`b" va "dilosho`b" deb ta`riflanishidan shu narsa anglashiladiki, navoiy o`z zamondoshining nasriy asarlariga badiiy asar sifatida qaragan, ularning estetik qimmatini baland baholab, mazkur janrning adabiy hayotda tutgan ma`lum o`rnini to`g`ri belgilagan. ta`kidlaganimizdek, nasriy asarlar sharqda yozma adabiyot yaratila boshlagandan so`ng vujudga keldi. ularning dastlabki namunalari xalq og`zaki ijodidagi afsonalardan yozma adabiyotga ko`chdi. o`zbek adabiyotidagi dastlabki nasriy asar elementlari o`rxun-enasoy yozuviga oid yodnomalarda deb bilinadi. ularning ko`plari she`r bilan emas, balki qofiyasiz …

rasida keng tarqalmaganligi, bu esa o`sha davrning muhim ma`naviy zarurati ekanligi bois sabab bo`lgan. rabg`uziy bu asarida fol’klor imkoniyatidan keng foydalanadi, oddiy, sodda tilda muhammad payg`ambar va u bilan bog`liq qissa va afsonalardan foydalanib, ifoda etadi. asardagi “qissai qobil va hobil"dan olingan bu matnning soddaligiga e`tibor beraylik. uni bugungi o`quvchi ham uncha qiynalmay tushunadi: "odamnung so`ng tug`g`an ug`lonlarinda bir o`g`liga abdulmug`is atadi, qizga amat ul-mug`isa atadi. bu ikagu anchada tug`diarkim odamnung urug`i qirq ming band bo`lmish erdi...". rabg`uziy bu asarini yaratishda so`z qudrati sehriga suyandi, oddiy o`quvchiga borib etadigan so`z-iboralardan keng foydalandi. bundan shu narsa ma`lum bo`ladiki, nasrdagi ifoda, tasvir imkoniyatining kengligi, nasriy asarlar tilining nazm tiliga nisbatan soddaligi sababli o`rta asr sharoitida dinni targ`ib etish, xalq ongiga singdirish yo`lida undan ilk bor foydalanila boshlangan. shuning uchun ham rabg`uziy qissalarida dunyoviy hikoyalarning borligi, tilining soddaligi uni butun o`rta asr davomida eng o`qimishli kitoblardan biriga aylantirdi. endi poetika so`zining ma`nosini bilib …

da poetika adabiyot nazariyasiga to`g`ri keladi; tor ma`noda poetik til yoki badiiy nutqni tadqiq etishni anglatadi. "poetika" termini biron shoir, adabiy yo`nalish, millat, davr uchun xos bo`lgan badiiy vositalar sistemasini ham bildiradi (masalan, "asqad muxtor poetikasi", "rus realizmi poetikasi".) (entsiklopedik lug`at. 2 tomlik. 2-tom. o`zbek sovet entsiklopediyasi bosh redaktsiyasi. toshkent. 1990. 102-bet.) aristotelning "poetika" asari yaratilgandan buyon adabiyot asarlarini uch katta guruhga bo`lish ilmda qoida bo`lib qolgan. bu guruhlarning har biri hozirgi zamon adabiyotshunosligida "adabiy tur yoki "adabiy jins" deb ataladi. bu uch tur epos, lirika va dramadir. hozirgi zamon o`zbek tilida epos - "nasr", lirika esa "she`riyat" ("poeziya") so`zlari bilan ifoda etiladi. butun san`at va adabiyotni "tabiatdan nusxa ko`chirish" yoki "tabiatga taqlid", deb tushungan aristotel, bu "nusxa ko`chirishning uch yo`l bilan amalga oshuvini "poetika"ning uchinchi bobida maxsus qayd etadi. "taqlid etuvchi", ya`ni san`atkor hayotni, voqeani go`yo tashqaridan mushohada qiluvchi tarzida "xuddi xomerdek, voqeani uning o`zidan (ya`ni taqlidchidan) ajralgan bir …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o`zbek badiiy nasrining shakllanish bosqichlari"

1486743468_67638.doc o`zbek badiiy nasrining shakllanish bosqichlari reja: 1. mumtoz nasr poetikasi o`zbek adabiyoti tarixining ajralmas qismi. 2. nasr va nazmning qorishiq kelishi. 3. bevosita nasrda yozilgan asarlar. 4. she`riy asarlardagi nasriy sarlavhalar. ko`p asrlik tarixga ega bo`lgan o`tmish o`zbek adabiyotini nasrsiz, nasriy asarlarsiz tasavvur etish kiyin. yozma adabiyotda avval nasriy asarmi, yoki nazm namunasi maydonga kelgan, degan savol bilan murojaat etsak, aniq javob topish murakkabligi ayon bo`ladi. bu masala arab, fors-tojik, turkiy adabiyotda ham muammoligicha qoladi. hozirgacha olib borilgan ilmiy tadqiqotlarda nasrning dastlabki namunalari yozma adabiyot vujudga kelishi bilan yaratilganligi, u vaqtda nazm adabiyot turi sifatida mavjud bo`lmaganligi haqida ma`lumotlar ...

Формат DOC, 70,0 КБ. Чтобы скачать "o`zbek badiiy nasrining shakllanish bosqichlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o`zbek badiiy nasrining shaklla… DOC Бесплатная загрузка Telegram