fan-texnika taraqqiyoti va ekologik vaziyatning keskinlashuvi

DOC 44.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403953598_49257.doc fan-texnika taraqqiyoti va ekologik vaziyatning keskinlashuvi tabiat va jamiyat orasidagi munosabatlardagi ziddiyat-larning keskinlasha borishi ekologik muammoni ham yuzaga keltirdi. ushbu jarayon tabiat va jamiyat taraqqiyoti qonunini bilish asosida ishlab chiqaruvchi kuchlarning, ularni tashkil etish uslublarining rivojlantirilishi bilan bevosita bog’liq va aloqadordir. chuqurroq o’ylab ko’rsak, gap fan va texnika yutuqlarini xalq xo’jaligiga tatbiq etish xususida bora-yotganiga amin bo’lamiz.darhaqiqat, fan va texnika taraqqiyoti, bir tomondan, in-son qo’lini uzun qilgan bo’lsa, ikkinchi tomondan, tabiatdagi muvozanatning buzilishiga sabab bo’lmoqda. fan ijtimoiy ongning mustaqil shakli sifatida ikki ming yildan buyon rivojlanib kelmoqda. biroq u vujudga ke-lishi bilanoq moddiy ishlab chiqarish jarayoniga ta‘sir ko’r-sata boshlagani yo’q, albatta. ibtidoda fanning yutuqlari em-pirik xarakterga ega bo’lgani, o’rta asrlar davomida ijtimoiy ishlab chiqarish bo’g’inlari, bosqichlarining bir-biridan aj-ralganligi fanning ishlab chiqarish jarayonidagi ishtirokini cheklab qo’ygan edi. industrial ishlab chiqarishning vujudga kelishigina fanning ishlab chiqarish jarayonidagi rolini va o’rnini mustahkamladi. bundan ko’rinib turibdiki, fan va tex-nika yutuqlarini xalq xo’jaligining turli …

asrda ushbu o’zgarishlar ikkinchi bosqichga qadam qo’ydi. bu bosqichda ilmiy bilimlar hajmi va diapazoni shu qadar kengaydiki, endilikda fan ishlab chiqaruvchi kuchga aylandi, ilmiy bilimning yuqori darajasiga asoslangan meh-nat vositalari shakllana boshladi. fan va texnika inson ama-liy faoliyatida qo’llanadigan quvvatning diapazonini kengay-tirib yubordi. chunonchi, u 0,1x10-18 vatt quvvatga ega bo’lgan eng zaif signalni ilg’ashga qodir asboblarni yaratishning uddasi-dan chiqdi. ikkinchi tomondan esa kosmik qudratga ega vodorod bombasini barpo etdi. bunday mislsiz kashfiyotlarning qilinishiga eng avvalo ilmiy informatsiyalar hajmining kengayib borishi zamin tayyorladi. d.praysning hisob-kitoblariga qaraganda, 1665 yilda jahonda atigi 1ta ilmiy jurnal chop etilgan bo’lsa, 1750 yilda 10 ta, 1800 yilda 100 ta, 1850 yilda 1000 ta, 1900 yilda 10 mingta, 1960 yilda 100 mingta jurnal nashr qilingan.(30,95) bugungi kunda ularning soni millionga yaqinlashib qoldi. faqatgina 1860-1960 yillarda tabiatshunoslik fanlariga doir 6 milliondan ortiq ilmiy publikatsiyalar yaratildi. e‘-tiborli joyi shundaki, ana shu publikatsiyalarning teng yarmi 1946-1960 yillarda dunyoga kelgan.(26,41) ko’rinib …

idagi 362 muassasani, shu jumladan 101 ilmiy-tadqiqot institutini, oliy o’quv yurtlaridagi 55 ilmiy-tadqi-qot bo’linmalarini, 65 loyiha-konstruktorlik tashkilotini, 32 ilmiy-ishlab chiqarish birlashmasi va tajriba korxonalarini, 30 axborot-hisoblash markazini o’z ichiga oladi.» (14, 260-261) fan sohasida 46 mingga yaqin kishi band bo’lib, shulardan 2,8 minggi fan doktorlari va taxminan 16,1 minggi fan nomzodlaridir.(14,261) mamlakatimizda qariyb 4 ming aspi-rant ilmiy-tadqiqot ishlari bilan band.(8,36) ilmiy-tadqiqot ishlari uchun ajratilgan mablag’lar miq-dori ham orta bordi. masalan, 1971 yilda a+shda ilmiy-tad-qiqotlarga 27,3 mlrd. dollar ajratilgan bo’lsa, gfrda 4 mlrd. dollar, angliyada 2,6 mlrd. dollar, frantsiyada 2,8 mlrd. dollar, yaponiyada 4,8 mlrd. dollar sarflandi.(31,102; 32,812) yigirma birinchi asr arafasida bu raqamlar bir necha foizga oshib ket-di. xuddi shunday tendentsiya zbekistonda ham kuzatilmoqda. chunonchi, zbekiston respublikasi moliya vazirligining ma‘-lumotlariga qaraganda, davlat byudjetining 34,2 foizi ijti-moiy sohaga, xususan ilmiy-tadqiqot ishlarini rivojlan-tirishga sarflanadi.(27,18-19) ayni paytda kadrlar tayyorlash milliy dasturini joriy etish uchun davlat byudjetidan 65 mlrd. so’m ajratildi.(15,326) ana shu mablag’ning …

yasi, biotexnologiya; g) moddalar-ning kompleks fizikaviy-kimyoviy xossalarini o’rganish; d) jahon va mamlakatimiz tarixi, zbekistonning madaniy va ma‘naviy merosini, o’zbek tili, adabiyoti va folklorining tarixiy va hozirgi rivojlanishini o’rganish.(14, 262-266) boz ustiga, ixtiro va kashfiyotlarning xalq xo’jaligining turli sohalariga tatbiq etilishi muddati ham keskin qisqarib bordi. masalan, elektr toki kashf etilgan vaqtdan ilk elek-trostantsiya barpo qilinguniga qadar qariyb yuz yil o’tdi. mi-neral o’g’itlarning ahamiyati aniqlangan vaqtdan ularning ama-liy faoliyatda qo’llana boshlanguniga qadar 70 yil o’tdi. yi-girmanchi asr ikkinchi yarmida esa uran yadrosining bo’linishi ixtiro etilganidan so’ng 15 yil o’tar-o’tmas ilk atom elek-trostantsiyasi tashkil qilindi.(16,11) bizning davrimizga kelib, tranzistorlarning kashf etilishi bilan uni ishlab chiqarish jarayoniga joriy etilishi orasidagi interval 3 yilni, kuyosh ba-tareyasiniki 2 yilni tashkil etdi. ko’rinib turibdiki, kashfiyotning yaratilishi bilan undan foydalanish boshlangan vaqt orasidagi interval keyingi ikki yarim asr davomida 30 barobarga kamaygan. fan va texnikaning bunday taraqqiyoti, uning yutuqlarining xalq ho’jaligi tarmoqlariga zudlik bilan kirib borishi ishlab …

igan bo’lsak, bir tomondan, alohida-alohida funktsiyalarni bajaradigan mashinalar soni ko’payib bordi. tgan asrning 1990-yiliga ke-lib birgina zbekistonda 3594 mexanizatsiyalashtirilgan potok liniyalaridan, 496 avtomatlashtirilgan liniyalardan, 2658 kompleksli mexanizatsiyalashtirilgan va avtomatlashtirilgan tsexlardan, 262 kompleksli mexanizatsiyalashtirilgan va avto-matlashtirilgan korxonalardan foydalanildi.(18,172) musta-qillik yillarida ushbu tendentsiya yanada yaqqolroq namoyon bo’la boshladi. yangi va yangi texnika vositalari ishlab chiqarishga joriy eta borildi. masalan, zbekiston qishloq va suv xo’jaligi vazirligi birgina 1999 yilda jami 21,7 milliard so’mlik turli rusumdagi texnika vositalari sotib oldi.(21,12) ikkinchi tomondan esa, bir necha funktsiyalarni mustaqil bajaradigan mashinalar yuzaga kela boshladi. mustaqillik yillarida bozor infrastrukturasining shakllanishi, og’ir sanoatning rivojlanishi, ayniqsa avtomobilsozlikning taraq-qiy etishi ishlab chiqarishda mashg’ul bo’lgan ko’p funktsiyali mashinalar miqdorini oshirib yubordi. fan va texnikaning bunday taraqqiyoti insonni butun say-yoraning qiyofasiga ta‘sir eta oladigan geologik qudratga ay-lantirdi. buning natijasida inson va jamiyatning tabiatga ta‘siri umumbashariy tus oldi, qator umumbashariy, xususan ekologik muammolar yuzaga keldi. bizning fikrimizcha, ekologik muammoning shakllanishi tabiatda yangi bifurkatsiya …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "fan-texnika taraqqiyoti va ekologik vaziyatning keskinlashuvi"

1403953598_49257.doc fan-texnika taraqqiyoti va ekologik vaziyatning keskinlashuvi tabiat va jamiyat orasidagi munosabatlardagi ziddiyat-larning keskinlasha borishi ekologik muammoni ham yuzaga keltirdi. ushbu jarayon tabiat va jamiyat taraqqiyoti qonunini bilish asosida ishlab chiqaruvchi kuchlarning, ularni tashkil etish uslublarining rivojlantirilishi bilan bevosita bog’liq va aloqadordir. chuqurroq o’ylab ko’rsak, gap fan va texnika yutuqlarini xalq xo’jaligiga tatbiq etish xususida bora-yotganiga amin bo’lamiz.darhaqiqat, fan va texnika taraqqiyoti, bir tomondan, in-son qo’lini uzun qilgan bo’lsa, ikkinchi tomondan, tabiatdagi muvozanatning buzilishiga sabab bo’lmoqda. fan ijtimoiy ongning mustaqil shakli sifatida ikki ming yildan buyon rivojlanib kelmoqda. biroq u vujudga ke-lishi bi...

DOC format, 44.5 KB. To download "fan-texnika taraqqiyoti va ekologik vaziyatning keskinlashuvi", click the Telegram button on the left.

Tags: fan-texnika taraqqiyoti va ekol… DOC Free download Telegram