yosh davrlar psixologiyasining rivojlanish bosqichlari

DOC 74,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403946352_48909.doc yosh davrlar psixologiyasining rivojlanish bosqichlari reja: 1. jahon psixologlari asarlarida yosh davrlari muammosi. 2. yosh davrlarni tabaqalash nazariyasi. o’tgan ajdodlarimiz yosh psixologiyasining muammolarini izchil va atroflicha, muayyan yo’nalishda, ma‘lum kontseptsiya asosida o’rganmagan bo’lsalar ham, allomalarning asarlarida mazkur holatlarning aks etishi, namoyon bo’lishi, rivojlanishi va o’zgarishlari to’g’risida qimmatli fikrlar bildirganlar. bular to’rt xil manbalarda uchraydi. ularning biri – xalq ijodiyoti; rivoyatlar, maqollar, matallar va masallar; ikkinchisi – maxsus ijodkor kishilira (hatto, xukmdorlar) muayyan shaxsga bag’ishlab yozgan o’git-nasihat va hikoyalar, uchinchisi - qomusiy, o’rta osiyo mutafakkirlarining ilmiy-nazariy qarashlari; to’rtinchisi - turli davrlarda ijod qilgan shoir va yozuvchilar ijodining mahsullari, ya‘ni badiiy asarlardir. abu nasr forobiyning inson va uning psixikasi haqidagi ahloqiy-falsafiy mushohadalari “ideal shahar aholisining fikrlari”, “masalalar mohiyati”, “falsafiy savollar va ularga javoblar”, “jism va aktsidentsiyalarning shakllariga qarab bo’linishi”, “sharhlardan”, “xikmat ma‘nolari”, “aql ma‘nolari to’g’risida” kabi qator asarlarida bayon etilgan. abu rayhon beruniy o’zining “o’tmish yodgorliklari” kitobida inson hayotiga doir xilma-xil …

iddiy asardir. yusuf xos xojibning “qutadg’u bilig” asaridagi ma‘lumotlar ham hozirgacha o’z qimmatini yo’qotmagan. aqshlik psixolog dj. bruner (1915) shaxsning tarkib topishi bilan ta‘lim o’rtasida ikkiyoqlama aloqa mavjudligi aytib, insonning kamolot sari intilishi bilan olish samaradorligini oshirsa, o’qitishning takomillashuvi uning ijtimoiylashuvi jarayonini tezlashtiradi, deb uqtiradi. shu tariqa yosh psixologiyasi fani qator rivojlanish bosqichlaridan o’tib, bugungi darajasiga erishdi. uning rivojlanishiga o’rta osiyo allomalari, rus va chet el psixologlari munosib hissalarini qo’shdilar. yuqorida aytilgan nazariyalar, amaliy va ilmiy ma‘lumotlar, tadqiqotchilar yaratgan metodikalarning o’z ahamiyatini saqlab kelmoqda. yosh davrlarining tabaqalash nazariyalari. psixologiya fanida yosh davrlarini tabaqalash bo’yicha qator mustaqil nazariyalar mavjud, ular inson shaxsini tadqiq qilishga har xil nuqtai nazardan yondashadi va muammoning mohiyatini turlicha yoritiladi. ularga biogenetik, sotsiogenetik, psixogenetik, kognitivistik, psixo-analitik, bixevioristik nazariyalarni kiritish mumkin. quyidagi mazkur nzariyalar va ularning ayrim namoyandalar ifodalagan yosh davrlarini tabaqalash printsiplarini ko’rib chiqamiz. biogenetik nazariyada insonning biologik yetilishi bosh omil sifatida qabul qilingan, qolgan jarayonlarning rivojlanishi …

ladan, biogenetik qonunlarga ko’ra, shaxs psixologiyasining individual rivojlanishi (ontogenez) butun insoniyatning tarixiy rivojining (filogenez) asosiy bosqichlarini qisqacha takrorlaydi. nemis psixologi v.shterining fikricha, chaqaloq (yangi tug’ilgan bola) hali odam hisoblanmaydi, balki faqat sut emizuvchi hayvondir; olti oylikdan oshgach u psixik rivoji jixatidan faqat maymun darajasiga tenglashadi, ikki yoshida oddiy odam holiga keladi, besh yoshlarida ibtidoi gala holidagi odamlar darajasiga yetadi, maktabga kirgandan boshlab ibtidoi davrni boshdan kechiradi, kichik maktab yoshida uning ongi o’rta asr kishilari darajasiga, nihoyat yetuklik davri (16-18 yoshlari)dagina hozirgi zamon kishilarining manaviy darajasiga yerishadi. s.xoll “rekapitulyatsiya qonun”ni (filogenezni qisqacha takrorlashni) psixologik o’sishning bosh qonuni deb hisoblaydi. uning fikricha, ontogenez filogenezning muhim bosqichlarini takrorlaydi. olimning talqinicha, go’daklik hayvonlarga xos rivojlanish pallasidan boshqa narsa emas. bolalik esa asosiy mashg’uloti ovchilik va baliqchilik bo’lgan qadimgi kishilarning davriga aynan mos keladi. 8-12 yoshlardagi o’sish davri yovvoyilikning oxiri va tsivilizatsiyaning boshlanishidagi yetilishidan (12-13 yoshdan) boshlanib yetuklik davrigacha (22-25 yoshgacha) davom etadi, romantizmga barobardir. …

i va boshqalarni) kiritib, insonning jismoniy tipii bilan o’sishining xussiyati o’rtasida uzviy bog’liqlik mavjud, deb taxmin qiladi. e.krechmer odamlarni ikkita katta toifaga: (tsikloid (tez qo’zg’aluvchi, his-tuyg’usi o’t beqaror) va shizion (odamovi, munosabatga qiyin kirishuvchi, his-tuyg’usi cheklangan)larga ajratadi. bu taxminni yosh davrlari, xususiyatlariga ham tadbiq etib, o’smirlar tsikloid xususiyatli, o’spirinlar esa shizoid xususiyatliligini takidlaydi. lekin insonning kamol topishida biologik shartlardan sifatlar xamisha yetakchi va hal qiluvchi rol o’ynay olmaydi, chunki shaxsning individual-tipologik xususiyatlari bir-biriga aynan mos tushmaydi. biogenetik nazaryaning namoyondalari - amerikalik psixologlar a.gezelli va s.xoll rivojlanishning biologik madeliga tayanib ish ko’radilar, bu jarayonda muvozanat, integratsiya va yangilanish tsikllari o’zaro almashinib turadi, degan xulosaga keladilar. psixologiya tarixida biologizmning eng yaqqol ko’rinishi zigmund freydning shaxs talqinida o’z ifodasini topgan. uning ta‘lmotiga binoan shaxsning barcha xatti-xarakatlari (xulq) ongsiz biologik mayllar yoki instinktlardan kelib chiqadi, birinchi navbatda, jinsiy (seksual) maylga bog’liqdir. bunday biologizatorlik omillari inson xulqini belgilovchi birdan-bir mezon yoki betakror turtki rolini bajara …

shi shart bo’lgan maxsus rollar uning xulq-atvorida, boshqalar bilan munosabatida sezilarli iz qoldiradi. aqshda individual tajriba va bilimlarni o’zlashtirish (ko’nikish) nazariyasi keng tarqalgan. mazkur nazariya binoan, shaxsning hayoti va voqelikka munosabati, ko’nikmalarni egallashi va bilimlarni o’zlashtirishi qo’zg’atuvchining barqarorligiga bog’liqdir. k.levin tavsiya qilgan “fazoviy zarurat maydoni” nazariyasi o’z davrida muhim ahamiyat kasb etgan. k.levin nazariyasiga ko’ra shaxsning xulqi (xatti-xarakati) psixologik kuch vazifasini o’tovchi ishtiyoq (intilish), maqsad (niyat) bilan boshqarilib turiladi, buk uchli fazoviy zarurat maydonning ko’lami va tayanch nuqtasiga yo’nalgan bo’ladilar. yuqorida ifodalangan har bir nazariya shaxsning ijtimoiy xulqini o’zgalar uchun yopiq va maxfiy muxitning xussiyatlaridan kelib chiqqan xolda tushuntiradi, bunda u odam xoxshini yoki xoxlamasligidan qa‘tiy nazar, mazkur sharoitga moslanmog’i (ko’nikmog’i) zarur, degan qoidaga amal qiladi. psixologiyada psixologik yondashish ham avjud bo’lib, u biogenik va sotsiogeneik omillarning qimmatini kamentmaydi, balki psixik jarayonlarning rivojalanishi birinchi darajali ahamiyatga ega deb hisoblaydi. mazkur yondashishni uchta mustaqil yo’nalishga ajratib tahlil qilish mumkin va bu …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "yosh davrlar psixologiyasining rivojlanish bosqichlari"

1403946352_48909.doc yosh davrlar psixologiyasining rivojlanish bosqichlari reja: 1. jahon psixologlari asarlarida yosh davrlari muammosi. 2. yosh davrlarni tabaqalash nazariyasi. o’tgan ajdodlarimiz yosh psixologiyasining muammolarini izchil va atroflicha, muayyan yo’nalishda, ma‘lum kontseptsiya asosida o’rganmagan bo’lsalar ham, allomalarning asarlarida mazkur holatlarning aks etishi, namoyon bo’lishi, rivojlanishi va o’zgarishlari to’g’risida qimmatli fikrlar bildirganlar. bular to’rt xil manbalarda uchraydi. ularning biri – xalq ijodiyoti; rivoyatlar, maqollar, matallar va masallar; ikkinchisi – maxsus ijodkor kishilira (hatto, xukmdorlar) muayyan shaxsga bag’ishlab yozgan o’git-nasihat va hikoyalar, uchinchisi - qomusiy, o’rta osiyo mutafakkirlarining ilmiy-nazariy qarashlari; to’rti...

Формат DOC, 74,5 КБ. Чтобы скачать "yosh davrlar psixologiyasining rivojlanish bosqichlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: yosh davrlar psixologiyasining … DOC Бесплатная загрузка Telegram