fizika. 9-klass (2014)

PDF 160 стр. 1,4 МБ Бесплатная загрузка

160 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,4 МБ

Тип файла PDF

Страницы 160

Обновлено Май 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 160

uluwma worta bilim beriwshi mekteplerinin’ 9-klasi’ ushi’n sabaqli’q yekinshi baspasi’ o’zbekistan respublikasi’ xali’q bilimlendiriw ministrligi ta’repinen tasti’yi’qlang’an molekulyar fizika ha’m termodinamika tlykarlari’ optika atom fizikasi’ni’n’ tlykarlari’ kosmos haqqi’nda ko’zqaraslar g’afur g’ulam ati’ndag’i’ baspa-poligrafi yali’q do’retiwshilik u’yi tashkent – 2014 avtorlar: p. habibullayev, a. baydedayev, a. bahramov, m. yuldasheva a r n a w l i’ r e d a k t o r : k. tursunmetov – o’zr fa akademigi, mi’rza ulug’bek ati’ndag’i’ ozbekistan milliy universiteti professori, fi zika-matematika ilimleri doktori’. p i k i r b i l d i r i w s h i l e r : a.t. mamadalimov – mi’rza ulug’bek ati’ndag’i’ o’zbekistan milliy universiteti professori, fi zika-matematika ilimleri doktori’, o’zr ia akademigi; n.sh. saidxanov – o’zr ia «fizika-quyash» iishb «fizika-texnika instituti’» ilimiy xi’zmetkeri, fi zika-matematika ilimleri doktori’; x. mahmudova – tashkent ma’mleketlik pedagogika universiteti “fizika ha’m woni’ woqi’ti’w metodikasi’” kafedrasi’ basli’g’i’ pedagogika iliminin’ kandidati’, …

2 / 160

2014. © g’afur g’ulam ati’ndag’i’ baspa-poligrafi yali’q do’retiwshilik u’yi, 2010, 2014. 3 molekulyar fizika ha’m termodinamika tlykarlari’ molekulyar fi zika ha’m termodinamika zatti’n’ ha’r tu’rli agregat hallari’ndag’i fi zikali’q qa’siyetlerin, diffuziya, ji’lli’li’q wo’tkizgishlik si’yaqli’ qubi’li’slardi’, ji’lli’li’q ta’sirinde zat hali’ni’n’ wo’zgeriwin, zatlardi’n’ puwlani’wi’, kondensaciyasi’, yeriwi, qati’wi’, bekkemligi, serippeliligi si’yaqli’ qa’siyetlerin u’yrenedi. fizikani’n’ «mexanika» bo’limin u’yrengende deneler bo’lekshelerden du’zilgenligi itibarg’a ali’nbag’an yedi. «molekulyar fi zika ha’m termodina- mika» bo’limin u’yreniw bari’si’nda denelerdi qurawshi’ zatlar atom ha’m molekulalardan du’zilgenligi yesapqa ali’nadi’. zatti’n’ u’lken sandag’i ha’r bir atom ha’m molekulasi’ni’n’ mexanikali’q qozg’ali’si’n u’yreniwdin’ imkaniyati’ joq. sol sebepli bul mashqalani’ sheshiw ushi’n statistikali’q ha’m termodinamikali’q metodlardan paydalani’ladi’. 1. statistikali’q metod. «statistika» so’zi «yesaplaw», «uluwmalas- ti’ri’w» degen ma’nislerdi an’latadi’. statistikali’q metodta zattag’i’ ha’rbir bo’lekshenin’ qozg’ali’si’ yemes, wolardi’n’ na’tiyjeli wortasha qozg’ali’si’ u’yreniledi. mi’sali’, molekulalardi’n’ wortasha tezligi, wortasha kinetikali’q energiyasi’ h.t.b. bo’lekshelerdin’ na’tiyjeli wortasha qozg’ali’si’ wo’z aldi’na bo’lekshelerdin’ qozg’ali’s ni’zamli’qlari’ tiykari’nda ani’qlanadi’. statistikali’q metod zatti’n’ du’zili’si’ni’n’ molekulyar-kinetikali’q teoriyasi’nda …

3 / 160

’n du’zili’si ha’m wolarda bolatug’i’n processlerdi u’yreniwde paydalani’ladi’. fizikani’n usi’ bo’liminde aldi’n ala statistikali’q metodqa tiykarlang’an «zatti’n’ du’zilisi’ni’n’ molekulyar-kinetikali’q teoriyasi’ tiykarlari’» (i bap) ha’m termodinamikali’q metodqa tiykarlang’an «ter- modinamika elementleri»n (ii bap) u’yrenesiz. son’i’nan ha’r yeki metod qollang’an «suyi’qli’qlardag’i’ bet qubi’li’slari’» (iii bap), «qatti’ deneler- din’ qa’siyetleri» (iv bap) ha’m «zatti’n’ agregat hali’ni’n’ wo’zgeriwi»n (v bap) u’yrenesiz. 4 i bap zatti’n’ du’zilisinin’ molekulyar-kinetikali’q teoriyasi’ tiykarlari’ 1-§ molekulyar-kinetikali’q teoriya haqqi’nda tu’sinik molekulyar-kinetikali’q teoriyani’n’ tiykarg’i faktorlari’ zatlarda bolatug’i’n ji’lli’li’q qubi’li’slari’n ha’m bul zatlardi’n’ ishki qa’siyetlerin, barli’q zatlari’ ta’rtipsiz qozg’ali’wshi’ bo’lekshelerden ibarat dep aytatug’i’n ko’zqaras tiykari’nda ko’rsetetug’i’n teoriya molekulyar- kinetikali’q teoriya dep ataladi’. zatti’n’ du’zilisinin’ molekulyar-kinetikali’q teoriyasi’ to’mendegi faktorlarg’a tiykarlanadi’: 1. zatlar bo’lekshelerden – atom ha’m molekulalardan du’zilgen. 2. atom ha’m molekula toqtawsi’z ha’m ta’rtipsiz qozg’aladi’. 3. atom ha’m molekula wo’z ara ta’sir yetisedi. bul faktorlar gaz, suyi’q ha’m qatti’ hali’ndag’i’ zatlarda ju’z beretug’i’n diffuziya qubi’li’si’nda ani’q ko’rinedi. 1. wo’jirenin’ bir mushi’na a’tir …

4 / 160

di (1-b, su’wret). suw ha’m suyi’qli’qti’n’ wo’z ara aralasi’wi’ wolardi’n’ bo’lekshelerden quralg’anli’g’i’n ha’m bul bo’lekshelerdin’ toqtawsi’z ha’m ta’rtipsiz qozg’ali’sta yekenligin ko’rsetedi. toli’q aralasi’wi’na bir qansha waqi’tti’n’ molekulyar fi zika ha’m termodinamika tiykarlari’ 5 ketiwi bo’lekshelerdin’ wo’z ara ta’sir yetisiwin ko’rsetedi. 3.alti’n ha’m qorg’asi’n metal- lari’ni’n’ betleri si’ypaq qi’li’ni’p, u’sti- u’stine jaylasti’ri’lg’an (2-a, su’wret). metallar arnawli’ qi’sqi’sh ja’rdeminde qi’si’p qoyi’lg’an. bir ji’ldan keyin metallar qi’sqi’shtan ali’ng’an. bun- da metallardi’n bir-birine bekkem jabi’si’p qalg’anlig’i, alti’n atom- lari’ qorg’asi’nni’n ishine, qorg’asi’n atomlari’ bolsa alti’nni’n ishine kirip barg’anli’g’i’ belgili bolg’an (2-b, su’wret). alti’n ha’m qorg’asi’nni’n’ ara- lasi’wi’ wolardi’n bo’lekshelerden quralg’anli’g’i’n, bul bo’lekshelerdin’ ta’rtipsiz qozg’ali’wi’n, a’ste aralasi’w bolsa metallardag’i’ bo’lekshelerdin’ wo’z ara ku’shlirek ta’sir yetisiwin ko’rsetedi. broun qozg’ali’si’ inglis ta’biyat izertlewshisi r.broun 1827-ji’li’ na’wbettegi baqlaw- lardan son’ mikroskopti’ u’yinin’ da’lizinde qaldi’rg’an. jawi’nni’n’ asti’nda qalg’an mikroskopti’n’ islewin tekserip ati’ri’p, okulyar arqali’ bir na’rsenin’ qozg’ali’p ati’rg’ani’n ko’rgen. bul na’rseni mayda jani’ bar zat dep woylag’an. qozg’ali’p ati’rg’an …

5 / 160

bo’lekshenin’ toqtawsi’z ha’m ta’rtipsiz qozg’ali’si’ xoatikali’q qozg’ali’s dep ataladi. a b a b 1-su’wret 2-su’wret i bap. zatti’n’ du’zilisinin’ molekulyar-kinetikali’q teoriyasi’ tiykarlari’ 6 «xaotik» so’zi lati’n tilinde «xaos» so’zinen ali’ng’an boli’p, «ta’rtipsiz» degen ma’nisti bil- diredi. bo’lekshelerdin’ xaotikali’q qozg’ali’si’ r. broun tarepinen woylap tabi’lg’anli’g’i’ ushi’n woni’ broun qozg’ali’si’ dep te ataydi’. shan’ bo’lekshesi – broun bo’lekshesi’ni’n’ toq tawsi’z ha’m ta’rtipsiz qozg’ali’wi’ni’n’ sebebin u’yreneyik (3-su’wret). broun bo’lekshesine bir ta’repten uri’li’p ati’rg’an molekulalardi’n sani’ basqa tarepten uri’li’p ati’rg’an molekulalar sani’nan parq qi’ladi’. soni’n’ menen birge, molekulalardi’n’ uri’li’wshi’ ku’shleri de birdey yemes. broun bo’lekshesine ta’sir yetiwshi na’tiyjeli ku’sh bo’leksheni qozg’aydi’ (3-su’wret). molekulalar qozg’ali’si’ ta’rtipsiz bolg’ani’ ushi’n bo’lekshe qozg’ali’si’n uzaq dawam yet- tire almaydi’. birazdan keyin bo’lekshege ta’sir yetip ati’rg’an na’tiyjeli ku’sh ha’m woni’n’ bag’dari’ni’n’ wozgeriwi na’tiyjesinde broun bo’lekshesi wo’zinin’ bag’dari’n wo’zgertedi. bul process toqtawsi’z dawam yetedi. broun qozg’ali’si’n j. perren jaqsi’ u’yrenip, 1908- 1913-ji’llari’ xaotikali’q qozg’ali’p ati’rg’an bo’lekshenin’ birdey waqi’tlar arali’g’i’ndag’i’ hallari’n su’wretke …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 160 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "fizika. 9-klass (2014)"

uluwma worta bilim beriwshi mekteplerinin’ 9-klasi’ ushi’n sabaqli’q yekinshi baspasi’ o’zbekistan respublikasi’ xali’q bilimlendiriw ministrligi ta’repinen tasti’yi’qlang’an molekulyar fizika ha’m termodinamika tlykarlari’ optika atom fizikasi’ni’n’ tlykarlari’ kosmos haqqi’nda ko’zqaraslar g’afur g’ulam ati’ndag’i’ baspa-poligrafi yali’q do’retiwshilik u’yi tashkent – 2014 avtorlar: p. habibullayev, a. baydedayev, a. bahramov, m. yuldasheva a r n a w l i’ r e d a k t o r : k. tursunmetov – o’zr fa akademigi, mi’rza ulug’bek ati’ndag’i’ ozbekistan milliy universiteti professori, fi zika-matematika ilimleri doktori’. p i k i r b i l d i r i w s h i l e r : a.t. mamadalimov – mi’rza ulug’bek ati’ndag’i’ o’zbekistan milliy universiteti professori, fi zika-matematika ilimleri doktori’, o’zr i...

Этот файл содержит 160 стр. в формате PDF (1,4 МБ). Чтобы скачать "fizika. 9-klass (2014)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: fizika. 9-klass (2014) PDF 160 стр. Бесплатная загрузка Telegram