metodika kursavoy

DOCX 28 pages 3.0 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.0 MB

File type DOCX

Pages 28

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

[bookmark: _goback]ózbekstan respublikasí joqarí hám orta arnawlí bilimlendiriw ministirligi ájiniyaz atíndaǵí nókis mámleketlik pedagogikalíq institutí fizika – matematika fakulteti fizika oqıtıw metodikası kafedrası fizika hám astronomiya oqıtıw metodikası tálim baǵdarı 3 g – kurs talabası nurlibaeva zulfiyanıń fizika hám astronomiyanı oqıtıw metodikası páninen kurs jumısı tema: «atom elektrostanciyaları» temasın oqıtıw metodikası kafedra baslıǵı: f – m. f. d. a. kamalov ilimiy basshı: assistent-oqıtıwshı r.ametov tayarlaǵan: z.nurlıbaeva nókis 2022 – jıl tama: «atom elektrostanciyaları » temasın oqıtıw metodikası reje: i. kirisiw………………………………………………………………….. ii. teoriyalıq bólim…………………………………………………… 2.1. atom energetikası boyınsha ulıwma túsinik.....……………………... 2.2. atom elektr stanciyaları dúzilisi.......................................................... 2.3. atom elektrostanciyalarınıń bugingi halatı hám onıń rawajlanıwı..... iii. metodikalıq bólim........................................................................ 3.1. «atom elektrostanciyaları » temasın oqıtıwda paydalanılatuǵın metodlar……………………...... 3.2. «atom elektrostanciyaları » teması boyınsha islengen sabaq islenbesi iv. juwmaqlaw......................................................................................... v. paydalanılǵan ádebiyatlar................................................................... i. kirisiw ii. teoriyalıq bólim 2.1. atom energetikası boyınsha ulıwma túsinik bugingi kúnde atom energiyasınan ekonomikanıń túrli tarawlarında paydalanılmaqta. áskeriy tarawda atom energiyasında …

2 / 28

osınıń bóleklerge bóliniwi nátiyjesinde payda bolıwshı energiya aldın ala gaz yaki puwdıń jıllılıq energiyasına hám keyin elektr energiyasına aylandıradı. uran yadrosınıń bóliniwi onı neytronlar jardeminde bombardirovka qqılıw nátiyjesinde ámelge asırılıp, payda bolıwshı túrlishe massalı yadro bólekleri, neytronlar hám basqa bólekleniwshi deneler hár tárepke júda úlken tezlikte atıladı hám úlken kinetik energiyaǵa iye boladı. yadronıń bólekleniwinde payda bolıwshı energiya derlik tolıq jıllılıq energiyasına aylantırıladı. basqarılatuǵın yadro shınjır reakciyası júz beretuǵın qurılma yadro reaktorı dep ataladı. uran yadrosınıń bóliniwi. 1938–1939-jılları nemis fizikleri o.gan hám f.shtrasmanlar neytron menen bombalanǵan uran yadrosı eki (geyde úsh) bólekke bóliniwi hám bunda úlken muǵdarda energiya bólinip shıǵatuǵının anıqladı. bul bóliniwde dáwirli sistemanıń orta elementleri esaplanǵan bariy, lantan hám basqalar payda boladı. tájiriybe nátiyjeleri tómendegishe analizlendi. neytrondı jutqan uran yadrosı qozıp atırǵan halatqa ótedi hám eki bólekke ıdırap ketedi. bunıń sebebi – protonlar arasındaǵı kulon iyterisiw kúshiniń yadro tartısıw kúshlerinen úlken bolıp qalıwı esaplanadı. yadro bóleksheleri oń zaryadlanǵan …

3 / 28

liksiz shınjır reakciyası. joqarıda atap ótilgenindey, hár bir uran yadrosı bólingende yadro bóleklerinen tısqarı 2–3 neytron da ushıp shıǵadı. óz gezeginde, bul neytronlar da basqa uran yadrosına túsiwi hám olardıń da ıdırawına alıp keliwi múmkin. nátiyjede 4–9 neytron payda boladı hám sonsha yadronı ıdıratıp, 8 den 27 ge shekem neytronlardıń payda bolıwına sebep boladı. solay etip, óz-óziniń ıdırawın kúsheytiwshi process payda boladı (1-súwret). bul process úzliksiz shınjır reakciyası delinedi. shınjır reakciyası ekzotermalıq reakciya esaplanadı, yaǵnıy reakciya joqarı muǵdardaǵı energiya bólinip shıǵıwı menen júz beredi. biz joqarıda bir uran yadrosı bólingende 200 mev energiya bólinip shıǵatuǵını haqqında jazǵan edik. endi 1 kg uran ıdıraǵanda qansha energiya bólinip shıǵatuǵının esaplayıq(1 kg uranda 2,5·1 yadro bar): e ≈ 200 mev · 2,5 · = 5 · 1 mev = 8· (2.2) [image: ] bunday energiya 1800 t benzin yaki 2500 t taskómir janǵanda bólinip shıǵıwı múmkin. mine, usınshama joqarı energiyanıń bólinip shıǵıwı alımlardı …

4 / 28

ın yadrolar sanın da kórsetedi. eger k 1 bolsa, shınjır reakciyası kóshki tárizli ósip baradı hám yadro partlawına alıp keledi. yadro reaktorı. insaniyat ushın shınjır reakciyasın ámelge asırıw emes, al bólinip shıǵatuǵın energiyadan paydalanıw ushın onı basqarıw ayrısha áhmiyetke iye. awır yadrolardıń bóliniw shınjır reakciyasın ámelge asırıw hám basqarıw imkaniyatın beretuǵın qurılma yadro reaktorı delinedi. birinshi yadro reaktorı 1942-jılı e. fermi basshılıǵında chikago universiteti qasında qurılǵan. janılǵı sıpatında 5% ke shekem uran–235 penen bayıtılǵan tábiyi urannan paydalanatuǵın bul reaktordıń sxeması 2-súwrette kórsetilgen. [image: ] uran–235 yadrosında shınjır reakciyasın rawajlandırıw ıssı neytronlar járdeminde ǵana ámelge asırılıwı múmkin (energiyası 0,005–0,5 ev aralıǵında bolǵan neytronlar ıssı neytronlar delinedi). al, yadro ıdırawında payda bolatuǵın neytronlardıń energiyası 2 mev átirapında boladı. sonıń ushın, shınjır reakciyası barısın támiyinlew ushın ekilemshi neytronlardı ıssı neytronlarǵa shekem ásteletiw kerek. usı maqsette ásteletkish dep atalatuǵın arnawlı zattan paydalanıladı. ásteletkish neytronlardı ásteletiwi, biraq jutpawı kerek. ásteletiw maqsetinde awır suw, ápiwayı suw, …

5 / 28

uǵın tayaqshalar járdeminde ámelge asırıladı. shınjır reakciyasınıń rawajlanıwı bólinip atırǵan yadrolar sanınıń úzliksiz artıwına, yaǵnıy reaktor quwatınıń artıwına alıp keledi. shınjır reakciyası sel xarakterin almawı ushın neytronlardıń kóbeyiw koefficientin birge teń etip turıwı kerek. al, bul basqarıwshı tayaqshalar járdeminde ámelge asırıladı. basqarıwshı tayaqshalar reaktordıń aktiv zonasınan tartıp alınǵanda k>1, tolıq kirgizip qoyılǵanda k 1) aktiv zonanıń kólemi qanday da kritikalıq mánisten kishi bolmawı kerek. aktiv zonanıń shınjır reakciyasın ámelge asırıw múmkin bolǵan eń kishi kólemi kritikalıq kólem delinedi. kritikalıq kólemde jaylasqan janılǵı massası kritikalıq massa delinedi. óz-ózinen bolatuǵın shınjır reakciyası júz beriwi ushın zárúr bolǵan uran massasınıń minimal mánisine kritikalıq massa delinedi. qurılmanıń dúzilisi hám janılǵınıń túrine qarap, kritikalıq massa bir neshe júz grammnan, bir neshe on tonnalarǵa shekem bolıwı múmkin. uran bólegi ushın kritikalıq massa 50 kg dı quraydı. usınday massalı urannan 9 cm radiuslı shar jasaw múmkin. yadro reaktorınan qorǵanıw. shınjır reakciyasında neytronlar, β- hám γ-nurlanıwlar deregi bolǵan …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "metodika kursavoy"

[bookmark: _goback]ózbekstan respublikasí joqarí hám orta arnawlí bilimlendiriw ministirligi ájiniyaz atíndaǵí nókis mámleketlik pedagogikalíq institutí fizika – matematika fakulteti fizika oqıtıw metodikası kafedrası fizika hám astronomiya oqıtıw metodikası tálim baǵdarı 3 g – kurs talabası nurlibaeva zulfiyanıń fizika hám astronomiyanı oqıtıw metodikası páninen kurs jumısı tema: «atom elektrostanciyaları» temasın oqıtıw metodikası kafedra baslıǵı: f – m. f. d. a. kamalov ilimiy basshı: assistent-oqıtıwshı r.ametov tayarlaǵan: z.nurlıbaeva nókis 2022 – jıl tama: «atom elektrostanciyaları » temasın oqıtıw metodikası reje: i. kirisiw………………………………………………………………….. ii. teoriyalıq bólim…………………………………………………… 2.1. atom energetikası boyınsha ulıwma túsinik.....……………………... 2.2. atom elektr stanciyalar...

This file contains 28 pages in DOCX format (3.0 MB). To download "metodika kursavoy", click the Telegram button on the left.

Tags: metodika kursavoy DOCX 28 pages Free download Telegram