original

PDF 16 pages 273.8 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 273.8 KB

File type PDF

Pages 16

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta-maxsus ta’lim vazirligi ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika intituti fizika-matematika fakulteti fizika o‘qitish metodikasi kafedrasi fizika va astronomiya o‘qitish metodikasi yo‘nalishi 4v-fao‘m talabasi duzelova zumradning ‘‘ fizika va astronomiyani o’qitishni loyihalashtirish‘‘ fanidan kurs ishi mavzu: olamning yaratilishi, tuzilishi va taraqqiyoti mavzusini o‘tishni rejalashtirish kafedra mudiri: f-m.f.d., dots. a.kamalov qabul qildi: f-m.f.d., dots. b.yavidov topshirdi: z. duzelova nukus-2022 mavzu: olamning yaratilishi, tuzilishi va taraqqiyoti mavzusini o‘tishni rejalashtirish reja: i.kirish ii.nazariy qism ii.1.olamning yaratilishi haqida umumiy ma’lumot ii.2. olamning mexanik tuzilishi, manzarasi va yaratilishi haqida tushuncha ii.3. olamning taraqqiyoti va rivojlanishi iii.metodik qism iii.1.pedagogik texnologiyalar iii.3.akademik litseylar uchun olam yaratilishi, tuzilishi va taraqiyoti mavzusida 2 soatli dars ishlanma iv.xulosa v.foydalanilgan manbalar v.1.foydalanilgan adabiyotlar v.2 internet manbalari i.kirish fizika fanining ‘’ mexanika’’, “molekulyar fizika”, “elektrodinamika asoslari” , “tebranishlar va to’lqinlar”, ”optika’’, “atom va yadro fizikasi’’ bo’limlarida tabiatning bizni o’rab turgan olamdagi va butun koinotdagi jarayonlarning borishini boshqarib turuvchi umumiy …

2 / 16

“olamning yaratilishi, tuzilishi va taraqqiyoti “ mavzusini o’qitishni ehtimoliy-statistik g’oya va tushunchalar asosida takomillashtirish metodikasini ishlab chiqish zarur. pedagog vazifaning hal etilishiga o’qituvchi faoliyatining mazmuni vositalarini loyihalash orqali amalga oshiriladi. zamonaviy inson chuqur bilimga ega bo’lish bilan birga hozirgi zamon tabiatshunosligining asosiy g’oyalari, uslublari natijalari haqida ilmiy tasavvurlarga ega bo’lish kerak. ii.1.olamning yaratilishi haqida umumiy ma’lumot olam- (lotincha universus) atamasi ostida fizik jamiki narsalar ya’ni: fazo, vaqt, materiya, energiya, inersiya, fizik qonunlar va konstantlar majmui tushiniladi. kundalik hayotda ‘‘olam‘‘ so‘zi yer sayyorasini anglatadi. astronomik kuzatishlarga ko‘ra, olam 13,73±0,12 milliard yoshda va kamida 93 millliard yorug‘lik yili uzunligida kesimga egadir. bizning sayyoramiz bo‘lgan yer yulduzlar, sayyoralar, asteroidlar, kometalar va boshqalar kabi osmon jismlaridan biridir. yer boshqa qator sayyoralar kabi quyosh atrofida aylanadi va quyosh tizimidagi osmon jismlari qatoriga kiradi. quyosh esa galaktikamizning yulduzlaridan biri hisoblanadi va atrofidagi sayyoralar, asteriodlar, yo‘ldoshlar, kometalar bilan bir tizim bo‘lib, galaktika bilan birga harakat qiladi. galaktikamiz …

3 / 16

uchun ular bir-biri bilan qo‘shilib o‘qish yo‘lni, ya’ni somon yo‘lini hosil qiladi. galaktika murakkab spiralsimon (girdob) tuzilishga ega. galaktikaning deametri taxminan 100000 yorug’lik yiliga teng. galaktika markazi atrofida yulduzlar zichligi yuqori. galaktikaning markazida yadro joylashgan, har yili quyosh og’irligiga teng bo‘lgan moddalarni otib chiqaradi. galaktikada hamma yulduzlar galaktika o‘z o‘qi atrofida 200 mln yilda bir marta aylanib chiqadi. bu galaktika yili deb ataladi. 2. olamning mexanik tuzilishi, manzarasi va yaratilishi, olamning elektromagnit manzarasi haqida tushuncha jismlarning harakati va muvozanati haqida fan-mexanika dunyoning fizik manzarasida markaziy o‘rin tutadi. buyuk ingliz olimi i.nyuton ishlab chiqqan qonunlar mexanikaning mustahkam zaminini tashkil qiladi. i.nyuton tomonidan kashf etilgan harakat qonunlarini asos qilib, olimlar olamning mexanik manzarasini tuzishga intildilar. masalan, nyutonning fikiriga ko‘ra butun olam “qattiq, og’ir, ichiga hech narsa singib kira olmaydigan harakatchan zarralardan” iboratdir. bu ‘’birlamchi zarralar absolyut qattiq ular o‘zlari tashkil qilgan jismlarga qaraganda haddan tashqari qattiq, shunchalik qattiqki, ular hech vaqt yeyilmaydi, …

4 / 16

ar materiya mavjudligining turli konkret shakllaridir. fizikaning elektr zaryadlarining o‘zaro ta’sirini o‘rganuvchi bo‘limk elektrodinamika bo‘lib, uning asosini maksvell tomonidan yaratilgn elektromagnit maydon nazariyasining qonunlarini ifodalovchi to‘rtta differensial tenglamalar sistemasi tashkil etadi. agar nyuton mexanikasida jismlar bir-biri bilan bevosita bo‘shliq orqali ta’sir qiladi va bu o‘zaro ta’sir oniy ravishda uzatiladi, deb qaralsa, ya’ni olisdan ta’sir qilish nazariyasi o‘rinli bo‘lsa, elektrodinamika yaratilgandan so‘ng kuchlar haqidagi bunday tasavvurlar o‘zggardi, yaqindan ta’sir qilish nazariyasi yuzaga keldi. bu nazariyaga ko‘ra o‘zaro ta’sirlashayotgan jismlarning har biri fazoda chekli tezlik bilan tarqaladigan elektromagnit maydon hosil qiladi va shu maydon orqali o‘z ta’sirini uzaatadi. elektromagnit kuchlar tabiyatda keng tarqalgan: ular atom yadrosida, atomda, molekulada, makroskopik jismlardagi alohida molekulalar orasida ta’sir qiladi, chunki barcha atomlar elektr jihatdan zaryadlangan zarralasrdan tashkil topgan. olamning elektromagnit manzarasi maxsus nisbiylik nazariyasi kashf etilgandan so‘ng oliy ravnaqiga erishdi. agar olamning mexanik manzarasi ravnaq topgan yillarda elektromagnit hodisalarni olam efiridagi mexanik jarayonlar deb qarashga urinilgan …

5 / 16

jismlarni hosil qiluvchi atomlar mutlaqo bir xildir. jonli organizmlar ham xuddi jonsiz organizmlar tuzilgan atomlardan tarkib topgan. xx asrning birinchi yarmida barcha elementar zarralar bir-biriga aylana olishi aniqlanadi. elementar zarralar va ularning o‘zaro aylanishlari kashf etilganan so‘ng materiya tuzilishining birligi olamning yagona marnzarasida asosiy o‘ringa chiqadi. bu birlikning zamirida barcha elementar zarralarning moddiyligi yotadi. turli elemtar zarralar materiya mavjudligining turli konkret shakllaridir. ii.3. olamning taraqqiyoti va rivojlanishi olamning yagonaligi materiya tuzilishining birligi bilangina cheklanib qolmaydi. olamning yagonaligi zarralarning harakat qonunlarida va ularning o‘zaro ta’sir qonunlarida ham namoyon bo‘ladi. oxirgi o‘n yilliklarda fiziklarning erishgan muvaffaqqiyatlari bizni o‘rab olgann olam qanday tuzilgannligini va qanday qonunlar assida rivojlanganligini tasavvur qilish imkonini beradi. atrofimizda bo‘layotgan barcha hodisalardago asosiy harakatlanuvchi obyektlar ikki guruh zarralardan iborat. bir guruhga fundamental o‘zaro ta’sirlarda ishtirok etuvchi zarralar kirsa, ikkinchisiga fundamental o‘zaro ta’sirlarni tashuvchisi bo‘lgan zarralar kiradi. jismlarning bir-birii bilan o‘zaro ta’siri nihoyatda turli-tumann bo‘lishiga qaramay, hozirgi zamon ma’lumotlariga ko‘ra …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "original"

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta-maxsus ta’lim vazirligi ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika intituti fizika-matematika fakulteti fizika o‘qitish metodikasi kafedrasi fizika va astronomiya o‘qitish metodikasi yo‘nalishi 4v-fao‘m talabasi duzelova zumradning ‘‘ fizika va astronomiyani o’qitishni loyihalashtirish‘‘ fanidan kurs ishi mavzu: olamning yaratilishi, tuzilishi va taraqqiyoti mavzusini o‘tishni rejalashtirish kafedra mudiri: f-m.f.d., dots. a.kamalov qabul qildi: f-m.f.d., dots. b.yavidov topshirdi: z. duzelova nukus-2022 mavzu: olamning yaratilishi, tuzilishi va taraqqiyoti mavzusini o‘tishni rejalashtirish reja: i.kirish ii.nazariy qism ii.1.olamning yaratilishi haqida umumiy ma’lumot ii.2. olamning mexanik tuzilishi, manzarasi va yaratilishi haqida tushuncha ii.3. ol...

This file contains 16 pages in PDF format (273.8 KB). To download "original", click the Telegram button on the left.

Tags: original PDF 16 pages Free download Telegram