jumamuratova nawbahar

PPTX 16 pages 2.3 MB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.3 MB

File type PPTX

Pages 16

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

mektep fizika kursında saqlanıw nızamların úyreniw metodikası rejesi: 1-bap. mektep fizika kursında saqlanıw nızamları impulstıń saqlanıw nızamı energiyaniń saqlanıw nızamı elektr zaryadıniń saqlanıw nızamı 2-bap.metodikalıq bólim impulstiń saqlanıw nızamın tájireybeler arqalı úyreniw energiyaniń saqlanıw nızamın máseleler sheshiw arqalı úyreniw elektr zaryadıniń saqlanıw nızamın tájireybe arqalı úyreniw impulstin` saqlaniw nizami kúshtiń impulsi denege tásir etip atırǵan kúshtiń usı kúsh tásir etken waqıttıń kóbeymesine teń. (1) xalıq aralıq birlikler sistemasında kúsh impulsi – i diń birligi nyuton-sekund (n*s). 1n * s li impuls – bul 1s dawamında tásir etiwshi 1n kúshtiń impulsi bolip tabıladı. kúshtiń impulsi vektorliq shama bolıp, onıń baǵıtı kúshtiń baǵıtı menen birdey boladı. birdey tezlikte qozǵalatuǵın denelerdiń biriniń massası qansha úlken bolsa, onıń urılıw soqqısı da sonsha úlken boladı. qozǵalatuǵın deneniń tezligi qansha úlken bolsa, onıń urılıw soqqısıda da sonshama úlken boladı. demek, deneniń qozǵalısın táriyplep ushın deneniń massası hám onıń tezligin óz aldına emes, al olardı birgelikte qaraw …

2 / 16

tezleniwdiń eki formulasın óz ara teńlestiriw múmkin: (5) formulalarına iye bolamız. waqıt birligi ishindegi deneniń impulsiniń ózgeriwi usı denege tásir etip atırǵan kúshke teń. bunnan tómendegi juwmaq kelip shıǵadı: turaqlı kúshtiń tásirinde deneniń impulsi vektoriniń ózgerisi usı kúsh penen onıń tásir etiw waqtınıń kóbeymesine teń. impulstiń saqlanıw nızamı anıqlaması jabıq sistemada eki deneniń óz ara tásirlesiwiniń nátiyjesinde olardiń impulsleriniń saqlanıwın kórdik. eger jabıq sistemada deneler kóp bolsa da, óz ara tásirlesiwshi denelerdiń impulsleriniń qosındısı ózgermeydi, yaǵnıy saqlanadı: ulıwma jaǵdayda impulstiń saqlanıw nızamı tómendegishe ańlatıladı: jabıq sistemada denelerdiń impulsleriniń vektorliq qosındısı denelerdiń óz ara tásirlesiwi hám waqıttıń ótiwine qaramastan ózgermeydi. energiyanin` saqlaniw nizami deneniń óziniń iyelep turǵan jaǵdayın ózgertiwi nátiyjesinde isley alıwı múmkin bolǵan jumısı energiya dep ataladı. “energiya” sózi grekshede “teperishlik” degen mánini ańlatadı. energiyaniń ózgerisi usı ózgerislerdi júzege keltiriw ushın sariplanǵan jumıs penen ólshenedi. energiyanı jumıs sıyaqlı birliklerde ólshew múmkin. onıń tiykarǵı birligi – djoul (dj). mexanikaliq energiya kinetikaliq …

3 / 16

a teń. formulası: deneniń óz ara tásiri hám qozǵalısı nátiyjesinde kinetikaliq energiya hám potencialliq energiyalar ózgeredi, olar biriniń artıwı ekinshisiniń kemeyiwine teń. olardıń biri qansha kemeyse, ekinshisi sonsha artadı. onı tómendegishe jazıw múmkin: bul teńlik mexanikaliq energiyanıń saqlanıw nızamın ańlatadı. energiyanıń saqlanıw nızamı tariypi tómendegishe: jabıq sistemaniń tolıq mexanikaliq energiyası sistemaniń bólimleriniń hárqanday qozǵalısında ózgeriske ushıraydı. elektr zaryadinin` saqlaniw nizami elektr qubılısı haqqında dáslepki maǵlıwmatlar plastmassadan jasalǵan taraq yamasa rushkanı shashıńızǵa ısqılap,maydalanǵan qaǵazǵa jaqınlastırıń.olardıń qaǵaz qıyqımların ózine tartqanlıǵın kóresiz. shiyshe tayaqshanı qaǵazdıń betine ısqılap qolımızǵa jaqınlastırsaq,tısırlaǵan ses shıǵadı,qarańǵıda bolsa ushqın shıǵadı.bunday qubılıslardı insanlar áyyemnen bayqaǵan hám olarǵa óz pikirlerin bildirgen. áyyemgi grek alımı fales mileckiy(e.a. 625-547) terige ısqılaǵan ayırım zatlar jeńil nárselerdi ózine tartatuǵınlıǵın jazıp qaldırǵan. ullı babamız abu rayxan beruniy (973-1048) de elektr qubılısları haqqında teoriyalar jazıp qaldırǵan. júdá áyyemgi zamanlarda greciyada ósken iyne japıraqları terekler qaldıǵınıń tasqa aylanǵan smolasın grekler “elektron” dep ataǵan. elektr sózi usınnan kelip shiqqan. …

4 / 16

boladı. kulon nızamı óz ara tásirlesiwshi denelerdi noqatlıq zaryad dep alayıq. noqatlıq zaryad dep, ólshemi, forması esapqa alınbaytuǵın zaryadlanǵan denege aytıladı. noqatlıq zaryadlardıń óz ara tásir kúshiniń formulasın tómendegishe ańlatıladı: bunda k- proporcionallıq koeffitsienti, zaryadlarınıń modulleri, yaǵnıy zaryadlarınıń belgileri esapqa alınbaǵandaǵı muǵdarı. vakuumda jaylasqan eki qozǵalmaytuǵın noqatlıq elektr zaryadlarınıń óz ara tásir kúshi olardıń zaryad muǵdarları kóbeymesine tuwrı proporcional hám olar arasındaǵı qashıqlıqtıń kvadratına keri proportsional hár qanday tuyıq sistema ishindegi barlıq deneler zaryadlarınıń algebralıq qosındısı ózgermeydi, yaǵnıy : bul juwmaq dep ataladı. zaryadlardıń saqlanıw nızamın 1750-jılı amerikalı alım hám siyasiy isker bendjamen franklin tárepinen kizgizilgen. impulstıń saqlanıw nızamın tájireybeler arqalı úyreniw massa hám tezlikleri birdey bolǵan denelerdıń soqlıǵısıwı 1-tájireybe. bir tárepine prujinalı bufer bekkemlengen birdey m massalı eki arbanı gorizont baǵıtında jatqan relske jaylastıramız. arbalarda tásir etiwshi salmaq kúshi hám relstiń reakciya kúshi óz ara teń salmaqlılıqta boladı. sonıń ushın kórilip atırǵan deneler sistemasın jabıq sistema dep qaraw múmkin. …

5 / 16

tómendegishe: ; elektr zaryadınıń saqlanıw nızamın tájireybe arqalı úyreniw elektrometr alıp, onıń sterjenine metall disk ornatamız. disk ústine qalıń teri orap, onıń ústinen izolyatciya tutqalı basqa diskti ısqılayıq. bunda elektrometr strelkası awadı. bul bolsa terige hám oǵan ısqılanǵan diskte elektr zaryadları payda bolǵanlıǵın kórsetedi. tájireybeni dawam etemiz. terige ısqılanǵan diskti ekinshi elektrometr sterjenine tiygizemiz. (1b-súwret). bunda ekinshi elektrometr strelkası da buraladı. strelkaniń awısıw múyeshi birinshi elektrometr strelkasınıń awısıw múyeshine teń boladı. bul bolsa eki disktiń san mánisi jaǵınan teń muǵdarda zaryadlanǵanlıǵın kórsetedi. eger eki elektrometr sterjenleri de metall ótkizgish penen tutastırılsa, eki elektrometr strelkası da nol halatqa kelgenligin kóremiz. bul qubılıs elektrometrler (diskler) san jaǵınan teń, biraq belgileri hár túrli bolǵan zaryadlarǵa iye bolǵanlıǵın kórsetedi. sol sebepli bul zaryadlardıń jıyındısı nolge teń boladı. elektrleniwge tiyisli ótkerilgen barlıq tájireybelerdiń kórsetkenindey, jalǵız deneni zaryadlaw múmkin emes eken. deneni zaryadlaw ushın, álbette, ekinshi deneniń bolıwı shárt. elektrleniw processinde denelerden bir qansha teris zaryad …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jumamuratova nawbahar"

mektep fizika kursında saqlanıw nızamların úyreniw metodikası rejesi: 1-bap. mektep fizika kursında saqlanıw nızamları impulstıń saqlanıw nızamı energiyaniń saqlanıw nızamı elektr zaryadıniń saqlanıw nızamı 2-bap.metodikalıq bólim impulstiń saqlanıw nızamın tájireybeler arqalı úyreniw energiyaniń saqlanıw nızamın máseleler sheshiw arqalı úyreniw elektr zaryadıniń saqlanıw nızamın tájireybe arqalı úyreniw impulstin` saqlaniw nizami kúshtiń impulsi denege tásir etip atırǵan kúshtiń usı kúsh tásir etken waqıttıń kóbeymesine teń. (1) xalıq aralıq birlikler sistemasında kúsh impulsi – i diń birligi nyuton-sekund (n*s). 1n * s li impuls – bul 1s dawamında tásir etiwshi 1n kúshtiń impulsi bolip tabıladı. kúshtiń impulsi vektorliq shama bolıp, onıń baǵıtı kúshtiń baǵıtı menen birdey boladı. birdey...

This file contains 16 pages in PPTX format (2.3 MB). To download "jumamuratova nawbahar", click the Telegram button on the left.

Tags: jumamuratova nawbahar PPTX 16 pages Free download Telegram