nyuton qonunlari

PPTX 14 pages 911.8 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 911.8 KB

File type PPTX

Pages 14

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

nyuton qonunlari tayanch so’z va iboralar: massa va uning birligi, kuch va uning birligi, og’irlik kuchi, erkin jism, inertlik, inersiya, inersial sanoq tizimi, nyutonning birinchi qonuni, dinamikaning asosiy qonuni, impuls, ta’sir, aksta’sir, nyutonning uchinchi qonuni, massa markazi, og’irlik markazi dinamikaning asosiy vazifasi. klassik mexanikada holat tushunchasi. mexanikaning kinematika qismida harakat qonunlarini o’rganish bu harakatlarni yuzaga keltirgan sabablar bilan bog’lamagan holda olib boriladi. mexanikaning dinamika bo’limida esa jismlar harakatini mazkur harakatni yuzaga keltiruvchi sabablar mohiyati bilan bog’lab o’rganiladi. dinamikaning vazifasi asosan ikki qismdan iborat: 1) jism harakati ma’lum bo’lsa, unga ta’sir etuvchi kuchni aniqlash; 2) jismga ta’sir etuvchi kuch ma’lum bo’lgan taqdirda harakat qonunini aniqlash. bu mulohazalardan har qanday harakat kuch ta’siri ostida mavjud bo’lishi mumkin, degan xulosa kelib chiqmasligi lozim. tajriba shuni ko’rsatadiki, kuch ta’sirida jismlarning tezligi o’zgaradi, ya’ni ular tezlanish oladilar. harakat jarayonida moddiy nuqta (yoki moddiy nuqtalar tizimi)ning koordinatalari, ya’ni radius – vektori o’zgaradi. jism massasi skalyar kattalik …

2 / 14

ezlik bilan to’g’ri chiziqli harakat qiladi. o’z-o’zidan ravshanki, agar biror inersial tizimini tanlab olgan bo’lsak, u holda unga nisbatan to’g’ri chiziqli tekis harakat qilayotgan boshqa sanoq tizimlari ham inersial sanoq tizimi bo’ladi. nyutonning birinchi qonuni. massa va kuch ingliz fizigi isaak nyutonning "natural falsafaning matematik asoslari" (1687 y) degan asarida dinamika qonunlari bayon etilgan. agar jismga boshqa jismlar ta’sir etmasa, o’zining tinchlikdagi xolatini yoki harakatdagi holatini saqlaydi. jismni tinch yoki harakatdagi holatini tashqi kuchlar ta’sir etmaganda saqlash xususiyati, jismni inertligi deyiladi. shuning uchun ham nyutonning i qonunini inersiya qonuni deb ham aytiladi. nyuton birinchi qonunining to’g’riligi tajribalardan olingan natijalarni umumlashtirishdan kelib chiqadi. nyuton qonunlari bajariladigan tizim inersial sanoq tizimi deyiladi. bu sistema boshqa inersial sistemaga nisbatan tinch holatda yoki to’g’ri chiziqli tekis harakatda bo’lishi kerak. koordinata boshi kuyoshda, o’qlari yulduzlarga qarab ketgan geliosentrik sistema inersial sanoq sistemasi bo’ladi. bu sistemada nyutonning birinchi qonuni aniq bajariladi. tajribalardan ma’lumki, o’zgarmas kuch ta’sirida …

3 / 14

olgan tezlanish kuchlarning teng ta’sir etuvchisiga tug’ri proporsional bo’ladi, ya’ni a ~ f (m = sonst) (3.1) agar turli massali jismlarga bir xil kuch ta’sir etsa, jismlar olgan tezlanishlar turlicha bo’ladi. jismlar massalari qancha katta bo’lsa, ular olgan tezlanishlar shuncha kichik bo’ladi. (3.2) 3.1 va 3.2 tengliklardan (3.3) yozamiz. 3.3 - tenglik nyutonning ikkinchi qonunini ifodalaydi. bu ifodaga ko’ra, jism olgan tezlanish kuchga to’g’ri, jism massasiga teskari proporsional bo’ladi. nyutonning ikkinchi qonuni inersial sanoq sisitemasi uchun o’rinlidir. birinchi qonun nyuton ikkinchi qonunining xususiy xoli sifatida qaraladi. massa markazi. massa markazining harakati xaqidagi teorema. ko’p hollarda bir necha jism (moddiy nuqtalar)dan iborat mexanikaviy tizimning harakat qonunlarini o’rganish bilan ish ko’rishga to’g’ri keladi. bunday tizimning harakat qonunlarini o’rganishda mazkur tizm tarkibidagi jismlarning unda qanday taqsimlanganligini yoki bu jismlar bir-biriga nisbatan tizimda qanday joylashganligini bilish zaruriyati tug’iladi. shu munosabat bilan inersiya markazi (massa markazi) degan tushuncha (inersiya markazi va massa markazi atamalari aynan …

4 / 14

va  2 ) mazkur jismlarning massalariga teskari mutanosibdir, ya’ni   1 2 2 1  m m har qanday jismning massasi etalon sifatida qabul qilingan jism massasi bilan taqqoslash orqali o’lchanadi. bu usulda jismlarning erkin tushish qonuniyatidan foydalanil a di. erkin tushish esa jismlarga er tortish kuchi ta’sirining natijasidir . er yuzining har bir nuqtasi uchun jismlarning erkin tushishidagi tezlanishi o’zgarmas kattalik bo’lib, g ga teng va massasi m bo’lgan jismga r = mg kattalikdagi kuch ta’sir etadi. tarozi pallasiga qo’yilgan jism pallani og’irlik kuchiga teng kuch bilan b osadi. shu tufayli ikki jism massalarining nisbati ular og’irliklarining nisbati kabidir: m m 1 2 1 2    image12.png image13.png image14.emf sist e m a g a qo ’ yilg a n kuchl a rning t e ng t a ’ sir etuvchisi n o lg a t e ng bo ’ lg a nd a , …

5 / 14

lg a n turli isimli z a ryadl a ng a n ikki jismni ko ’ r a ylik (3.1 - r a sm ). g ’ 1 v a g ’ 2 kuchl a r t a ’ sirid a jisml a r a 1 v a a 2 t e zl a nishl a r o l a di . ikkinchi q o nung a ko ’ r a g ’ 1 = m 1 a 1 v a f 2 = m 2 a 2 (3.9) 3.8 v a 3.9 - t e nglikl a rd a n m 1 a 1 =  m 2 a 2 yoki a 1 =  , 1 2 2 m a m ya’ni o’z a r o t a ’sirl a shuvchi jisml a r t e zl a nishl a ri ul a rning m a ss a …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nyuton qonunlari"

nyuton qonunlari tayanch so’z va iboralar: massa va uning birligi, kuch va uning birligi, og’irlik kuchi, erkin jism, inertlik, inersiya, inersial sanoq tizimi, nyutonning birinchi qonuni, dinamikaning asosiy qonuni, impuls, ta’sir, aksta’sir, nyutonning uchinchi qonuni, massa markazi, og’irlik markazi dinamikaning asosiy vazifasi. klassik mexanikada holat tushunchasi. mexanikaning kinematika qismida harakat qonunlarini o’rganish bu harakatlarni yuzaga keltirgan sabablar bilan bog’lamagan holda olib boriladi. mexanikaning dinamika bo’limida esa jismlar harakatini mazkur harakatni yuzaga keltiruvchi sabablar mohiyati bilan bog’lab o’rganiladi. dinamikaning vazifasi asosan ikki qismdan iborat: 1) jism harakati ma’lum bo’lsa, unga ta’sir etuvchi kuchni aniqlash; 2) jismga ta’sir etuvchi kuch ...

This file contains 14 pages in PPTX format (911.8 KB). To download "nyuton qonunlari", click the Telegram button on the left.

Tags: nyuton qonunlari PPTX 14 pages Free download Telegram