akademik litsey(biologiya.2013.uzb)

PDF 288 стр. 5,6 МБ Бесплатная загрузка

288 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 5,6 МБ

Тип файла PDF

Страницы 288

Обновлено Май 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 288

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi b i o l o g i y a akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun darslik qayta ishlangan, to‘ldirilgan yettinchi nashr «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati toshkent—2013 o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazining ilmiy metodik kengashi tomonidan nashrga tavsiya etilgan m u a l l i f l a r: a. abdukarimov, a. g‘ofurov, k. nishonboyev, j. hamidov, b. toshmuhamedov, o. eshonqulov t a q r i z ch i 1 a r: g‘. j. jalolov, r. n. boboyeva — biologiya fanlari nomzodlari, ii toshkent davlat tibbiyot instituti qoshidagi litsey o‘qituvchilari; t. solihova — biologiya fanlari nomzodi, toshkent davlat texnika univer- siteti qoshidagi litsey-internat o‘qituvchisi biologiya: akademik litsey va kasb-hunar kollej lari o‘quvchilari uchun darslik//mualliflar jamoasi: a. ab - dukarimov, a.t. g‘ofurov, k.n. nishonboyev va boshq./. — t.: «sharq», …

2 / 288

«kirish» qismi, i,iii,iv bob lari hamda v bobning 23—25-§§ lari prof. a.t. g‘ofurov, v bob ning 22-§ i prof. k.n. nishonboyev, vi bobi prof. e. eshonqulov, vii bobi akad. b. o. tosh muhamedov va prof. k. n. nishon boyev, viii bobi prof. k. n. ni - shonboyev va akad. j. n. hamidov tomonidan yozilgan. uo‘ê 57(075) kbk 28.02ya722+20.1ya722 © «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati, 2003, 2011, 2013. uo‘ê 57(075) kbk 28.02ya722+20.1ya722 â 60 b 60 isbn 978-9943-26-046-7 kirish biologiya yunoncha bios — hayot, logos — fan, ya’ni hayot to‘g‘risidagi fan degan ma’noni anglatadi. hayotning molekula, hujayra, organizm, populyatsiya — tur, biogeotsenoz, biosfera darajalari mavjud. har qanday tirik mavjudot murakkab tuzilishga ega bo‘lmasin, u biologik molekulalar — nuklein kislotalar, oqsillar, yog‘lar, uglevodlar va boshqa organik moddalardan tashkil topgan. ana shu darajadan boshlab hayotning o‘ziga xos xossalari — irsiy axborot berilishi amalga oshadi. hujayra barcha tirik mavjudotlarning tuzilishi, funksional va rivojlanish …

3 / 288

ro‘y beradi. tabiatda har bir tur alohida- alohida emas, balki boshqa turlar, anorganik tabiat bilan doimo aloqada bo‘ladi. tuzilishi turlicha murakkablikda bo‘lgan har xil sistematik guruhlarga mansub turlarning tarixiy rivojlanish jarayonida anorganik tabiat bilan tarkib topgan nisbatan bar- qaror sistema biogeotsenoz deb nomlanadi. biogeotsenoz darajasi o‘z-o‘zini boshqaradigan biologik sis- tema hisoblanadi. biogeotsenozlar birlashib, hayotning biosfera 3 darajasini tashkil etadi. hayotning biosfera darajasi yerdagi ha - yotning barcha shakl va ko‘rinishlarini qamrab oladi. hayot tuzilishining bu darajasida moddalar va energiyaning davra bo‘ylab aylanishi sodir bo‘ladi. u hamma tirik organizmlar hayot faoliyatlari bilan bog‘liq holda ro‘y beradi. biologiya — fanlar sistemasi. tekshirish obyektiga ko‘ra biologiya fani bir qancha sohalarga bo‘linadi. botanika — o‘simliklar, zoologiya — hayvonlar, mikrobiologiya — mikro - organizmlar, gidrobiologiya — suv muhitidagi organizmlar, paleontolo giya— qazilma holdagi organizmlar, ekologiya esa organizm bilan muhit orasidagi aloqa to‘g‘risidagi fan hisob - lanadi. biologiya tirik organizmlarning ayrim jihatlarini tek- shirish bo‘yicha ham …

4 / 288

metodi organizmlar va ularning atrof-muhitda ro‘y beradigan hodisalarni tasvirlash va tahlil qilish imkonini beradi. mazkur metod biologiya fanining ilk rivojlanish davridan bosh- lab qo‘llanib kelinmoqda. hozirgi paytda ham bu metod o‘z mavqeyini yo‘qotgani yo‘q. u botanika, zoologiya va biologiyaning boshqa ko‘pgina sohalarida keng qo‘llaniladi. turli organizmlar sistematik guruhlar, jamoalar, ularning tuzi - lishi, funksiyasi, tarkibiy qismlardagi o‘xshashlik va farqlar taqqoslash metodi yordamida o‘rganiladi. mazkur metoddan sis- tematika, morfologiya, anatomiya, paleontologiya, embriologiya va shu singari fanlarda foydalaniladi. taqqoslash metodi yor- 4 damida hujayra nazariyasi biogenetik qonun, irsiy o‘zgaruv - chanlikning gomologik qatorlar qonuni kashf etilgan. turli sistematik guruhlar, organizmlar, ular organlarining tarixiy jarayonda paydo bo‘lishi, takomillashish qonuniyatlari tarixiy metod yordamida aniqlanadi. bu metod orqali organik olamning evolutsion ta’limoti yaratildi. ma’lum maqsadlarni ko‘zlab barpo etilgan sharoitlarda tirik organizmlar tuzilishi, hayot jarayonlarini kuzatish eksperimental metod orqali amalga oshiriladi. bu metod organizmlar xatti-harakati, tuzilishi, xos- salari mohiyatini chuqurroq tadqiq qilish imkonini beradi. keyingi paytlarda …

5 / 288

uammolar mavjud. ulardan biri hayotning, ikkinchisi odamning paydo bo‘lishi, uchinchisi tafakkur va xotira qonuniyatlarini bilish maqsadida bosh miya faoliyati mexanizmlarini o‘rganish, to‘rtinchisi hayvonlar, odamlarning embrional taraqqiyotida genetik axborot tufayli to‘qima, organlar va organizm rivojlanishini o‘rganish, beshin- chisi bir hujayrali va ko‘p hujayrali organizmlarning boshqarish funksiyalarini aniqlash, oltinchisi odam umrini uzaytirish kabi muammolardir. biologiya fanining ahamiyati. hozirgi davrda insoniyat oldi- da bir qancha muammolar vujudga kelmoqda. ulardan biri oziq- ovqat bilan bog‘liq muammodir. jahon aholisining soni yildan yilga ko‘payib bormoqda. xxi asrning boshida sayyoramiz aholisining soni 6 mlrd dan ortib ketdi. har bir kishi normal hayot kechirishi uchun bir kecha-kunduzda 100—120 g oqsil iste’mol qilishi zarur. vaholanki, ko‘pchilik aholining iste’mol 5 qiladigan kunlik oqsili 50—60 g dan oshmaydi. inson hayoti uchun zarur bo‘lgan yog‘li, uglevodli oziqalarning yetishmasligi ham sezilmoqda. binobarin, biologiya fani oldida turgan birinchi vazifa insonlarning oziq-ovqatga bo‘lgan ehtiyojini qondirishga qaratilgan nazariy va amaliy muammolarni hal etishdan iborat. bu sohada …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 288 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "akademik litsey(biologiya.2013.uzb)"

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi b i o l o g i y a akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun darslik qayta ishlangan, to‘ldirilgan yettinchi nashr «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati toshkent—2013 o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazining ilmiy metodik kengashi tomonidan nashrga tavsiya etilgan m u a l l i f l a r: a. abdukarimov, a. g‘ofurov, k. nishonboyev, j. hamidov, b. toshmuhamedov, o. eshonqulov t a q r i z ch i 1 a r: g‘. j. jalolov, r. n. boboyeva — biologiya fanlari nomzodlari, ii toshkent davlat tibbiyot instituti qoshidagi litsey o‘qituvchilari; t. solihova — biologiya fanlari nomzodi, toshkent davlat …

Этот файл содержит 288 стр. в формате PDF (5,6 МБ). Чтобы скачать "akademik litsey(biologiya.2013.uzb)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: akademik litsey(biologiya.2013.… PDF 288 стр. Бесплатная загрузка Telegram