аҳлоқий тафаккур тараққиётининг асосий босқичлари. туркистон маърифатчи-жадидларининг ахлоқий қарашлари. (қадимги дунё, ўрта асрлар, янги давр).

DOC 547.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1663921434.doc аҳлоқий тафаккур тараққиётининг асосий босқичлари. туркистон маърифатчи-жадидларининг ахлоқий қарашлари. (қадимги дунё, ўрта асрлар, янги давр). режа: 1. қадимги шарқ ахлоқий тафаккурнинг бешиги сифатида. 2. қадимги ҳинди-хитой минтақасидаги ахлоқий қарашлар. 3. қадимги дунёнинг мумтоз ва румо ахлоқшунослиги. 4. ўрта асрлар мусулмон шарқи ахлоқшунослигида асосий йўналишлар. 5. европа ўрта асрлари ва уйғониш даври ахлоқий таълимотлари. 6. янги давр ва энг янги давр ахлоқшунослиги. 1. қадимги шарқ ахлоқий тафаккурнинг бешиги сифатида. илм дунёсидаги, ҳар қандай илмнинг тарихисиз назарияси бўлмайди, деган ҳикмат, айниқса, ахлоқшуносликка тааллуқли. зеро ахлоқшунослик тарихи ахлоқий тафаккурнинг вужудга келиши ҳамда унинг тараққиёти қонунларини ўрганади, маънавий меьроснинг улкан қисми бўлмиш ахлоқий таълимотлар, ҳикматлар, панд-ўгитларни замонавий жамият ҳаётига тадбиқ этиш ва тарғиб қилиш йўлларини таҳлил этади. гарчанд ҳар бир ахлоқий концепция маълум бир мутафаккир мулоҳазалари ва фаолиятининг меваси бўлса-да, у, моҳиятан, муайян тарихий давр талабларидан келиб чиқади. айни пайтда, турли одоб ва этикет қонун-қоидаларини ўз ичига оладиган ахлоқий тарғибот муаммолари, ахлоқий панд-ўгитлар …

аъбуди уту ахлоқий меъёрларнинг бажарилишини махсус кузатиб турган, маъбуда нанше эса, баъзи матнларда ҳақиқат адолат ва шафқат ҳомийси сифатида тасвирланади. лекин, айни пайтда, маъбудлар томонидан ўрнатилган «ме» деб аталган қонунлар рўйхатидан олам ҳаракатини тартибга солиш, унинг тўхтовсиз ва уйғун бўлишини таъминлаш мақсадида юқоридаги ахлоқий фазилатлар билан биргаликда – «ёлғон», «нифоқ», «гина», «кудурат», «қўрқув» тушунчалари ҳам ўрин олган. шунингдек, сомирийларнинг мақол ва маталлари, ҳикмат-иборалари ҳам диққатга сазовор; уларнинг кўпчилиги умуминсоний ҳикматлар даражасига кўтарилган ва шарқда бир оз бошқачароқ шаклда ҳозир ҳам қўлланилади. бундан ташқари, турли ахлоқий муаммолар эса «гильгамеш» эпоси достонларида кўтарилган. сомирликлар эришган илмий, бадиий, ахлоқий даража, ҳуқуққа оид ютуқлар бобилликлар ахлоқий қарашлари учун асос бўлди. бобилонда сомирликларникига нисбатан бадиий юксак ва мукаммал «гильгамеш» эпоси вужудга келди. адолат ва ҳақиқатнинг ҳимоясини асосий мақсад қилиб олган бобилон подшоси хаммурапининг машҳур қонунлар мажмуи эса қадимги сомир қонунларининг тадрижий ривожи эди. бу мажмуада заифларни, етим-есир ва камбағалларни адолат тамойили асосида ҳимоя қилиш асосий …

крлар тарзида, ҳақиқий донишмандлик ва инсонпарварлик намунаси сифатида ҳанузгача кишини ҳайратга солади: «қимматбаҳо тошдек яшириндир оқилона сўз, ҳолбуки уни дон туяётган чўридан топиш мумкин». агар нафақат қадимги мисрда, балки ундан бир неча минг йил кейинги қадимги юнонистонда ҳам қул эзгуликка, донишмандликка хос бўлмаган жонзот саналганини ва одам ўрнида кўрилмаганини ҳисобга оладиган бўлсак, пхатотепнинг мазкур фикри инсоният ахлоқий тафаккур тараққиётида нақадар катта аҳамиятга эга эканини англаш мумкин. 2. қадимги ҳинди-хитой минтақасидаги ахлоқий қарашлар. қадимги туронзамин ва эронзаминдаги ахлоқий тафаккур тараққиёти зардуштийлик динининг вужудга келиши билан боғлиқ. тахминан бундан ххх аср муқаддам ёйила бошлаган бу диннинг қадимги хоразмда яратилган, «авесто» деб аталган муқаддас китобида асосий ахлоқий фазилатлар ва иллатлар санаб ўтилади, талқин этилади. унда зардуштийлик илоҳи аҳура-мазда – эзгулик, аҳриман эса ёвузлик тимсоли сифатида намоён бўлади; эзгулик ва ёвузлик, ёруғлик ва зулмат, ҳаёт ва мамот ўртасидаги абадий курашнинг ибтидоси акс этади. «абадий эзгулик», «эзгу ният», «эзгу тартиб», «илоҳий тобеълик», каби эзгу тушунчалар …

он ишлардан тияман, юкунчим, мақтовим, эзгу фикрим, эзгу сўз (савобли) эзгу ишларим «танамдаги жоним» билан бирга сидқи дилдан сизларга (бахшида) бўлсин, эй ўлим билмас валийлар. ҳақни шарафлаб (дейман): «ҳақиқат – олий неъмат. бу неъматдан ул киши баҳрамандким, савоб унга бўлгай, ким агар хақ йўлида савоб (ишдан) қолмаса, савоб ишдан қолмаса, савоб ишдан қолмаса». «авесто» даги талқинлар инсоннинг реал ҳаёти билан боғлиқ эканлиги диққатга сазовор. ундаги эзгулик руҳи – яратувчилик, ижодкорлик қуввати, ёвузлик эса бузиш ва бузғунчилик кучи тарзида номоён бўлади. ахура-мазда қиёфасидаги бу эзгулик – ҳаёт рамзи, ерни инсон, ҳайвонот ва наботот билан бойитади, инсон уларни соғлик куч-қудрат, бахт, шодлик, умид, ишонч, гўзаллик, фаровонлик ёрдамида мунаввар қилади. ахриман қиёфасидаги ёвузлик эса қурғоқчилик, очарчилик, касаллик, моллар қирғинини, жисман ва руҳан ҳалокат сингари офатларни келтириб чиқаради. «авесто»да умри давомида эзгулик, яхшилик, поклик ва тозалик тамойиллари билан иш кўрган одам ўлгандан сўнг унинг руҳи роҳат-фароғатда бўлиши, гуноҳкор, фосиқ кишиники эса аксинча: азоб-уқубат ҳамда …

ара қизни учратади. «эй қора юрак, заҳар тилли, мунофиқ гуноҳкор, – дейди қиз, – мен қиз эмасман, сенинг тириклик пайтингда қилган аъмолларингман. сен тириклигингда худога эътиқод қўйганларни кўра-била туриб, девларга сиғингансан. яқин-узоқдан келган мусофирларга бошпана берганингда, меҳнат қилдирганингда хайр-садақа улашганингда, уларни камситгансан, яхши одамларни ҳақорат қилгансан, уларнинг юзига эшигингни ёпиб қўйгансан. мен – сен ўйлаган ёмон ўй, сен айтган ёмон сўз, сен қилган ёмон аъмолларингман. номуссиз эдим, сен туфайли баттар оримни йўқотдим, жирканч эдим, янада жирканчли бўлдим, шарманда эдим, баттароқ шармисор бўлдим». бу ерда руҳ ва вужуд муаммоси ифода топганини илғаб олиш қийин эмас. зеро «авесто»да жон-руҳ тушунчаси ўта илоҳийлаштирилмайди, маълум маънода «дунёвий»лаштирилади ва ўз эгаси билан мулоқот қилувчи виждон сифатида намоён бўлади. шуни алоҳида таъкидлаш жоизки, «авесто»да инсон олий жонзот тарзида талқин этилади. айни пайтда еру кўкдаги барча неъматларни севиш, ардоқлаш инсоннинг муқаддас бурчи ҳисобланади. озодалик, тозалик гигиеник тушунчадан ахлоқий ва илоҳий тушунча даражасига кўтарилади: сувни, атроф-муҳитни тоза тутиш, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "аҳлоқий тафаккур тараққиётининг асосий босқичлари. туркистон маърифатчи-жадидларининг ахлоқий қарашлари. (қадимги дунё, ўрта асрлар, янги давр)."

1663921434.doc аҳлоқий тафаккур тараққиётининг асосий босқичлари. туркистон маърифатчи-жадидларининг ахлоқий қарашлари. (қадимги дунё, ўрта асрлар, янги давр). режа: 1. қадимги шарқ ахлоқий тафаккурнинг бешиги сифатида. 2. қадимги ҳинди-хитой минтақасидаги ахлоқий қарашлар. 3. қадимги дунёнинг мумтоз ва румо ахлоқшунослиги. 4. ўрта асрлар мусулмон шарқи ахлоқшунослигида асосий йўналишлар. 5. европа ўрта асрлари ва уйғониш даври ахлоқий таълимотлари. 6. янги давр ва энг янги давр ахлоқшунослиги. 1. қадимги шарқ ахлоқий тафаккурнинг бешиги сифатида. илм дунёсидаги, ҳар қандай илмнинг тарихисиз назарияси бўлмайди, деган ҳикмат, айниқса, ахлоқшуносликка тааллуқли. зеро ахлоқшунослик тарихи ахлоқий тафаккурнинг вужудга келиши ҳамда унинг тараққиёти қонунларини ўрганади, маънавий меьроснинг улка...

DOC format, 547.0 KB. To download "аҳлоқий тафаккур тараққиётининг асосий босқичлари. туркистон маърифатчи-жадидларининг ахлоқий қарашлари. (қадимги дунё, ўрта асрлар, янги давр).", click the Telegram button on the left.

Tags: аҳлоқий тафаккур тараққиётининг… DOC Free download Telegram

аҳлоқий тафаккур тараққиётининг асосий босқичлари. туркистон маърифатчи-жадидларининг ахлоқий қарашлари. (қадимги дунё, ўрта асрлар, янги давр).

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "аҳлоқий тафаккур тараққиётининг асосий босқичлари. туркистон маърифатчи-жадидларининг ахлоқий қарашлари. (қадимги дунё, ўрта асрлар, янги давр)."

Similar files