yer_osti_qazilma_boyliklari_va_ularni_muhofaza_qilish

PDF 48 pages 439.8 KB Free download

48 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 439.8 KB

File type PDF

Pages 48

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 48

x.x.zokirov, sh.a.qo`ldosheva biologik resurslarni muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish 2 o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta'lim vazirligi termiz davlat universiteti x.x.zokirov, sh.a.qo`ldosheva biologik resurslarni muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish termiz - 2009 3 zokirov xolmat xurramovich, qo`ldosheva shahnoza abdulazizovna biologik resurslarni muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish (o`quv-uslubiy qo`llanma) 7-qism. ushbu o`quv-uslubiy qo`llanmada o`simliklar dunyosi va hayvonot olamining biosferadagi o`rni va ahamiyati, insonning hayvonot olami va o`simliklar dunyosiga ta'siri, o`zbekistonning biologik resurslari va ularning ekologik muammolari, o`zbekistonda biorang baranglikning umumiy tasnifi, biorang-baranglikka salbiy ta'sir ko`rsatuvchi asosiy omillar, biorang-baranglikni asrashning huquqiy asoslari, o`simliklar dunyosi va hayvonot olamini muhofaza qilish, biorang baranglikni kimdan yoki nimadan muhofaza qilishimiz kerak?, insonnichi?, o`simliklar dunyosi va hayvonot olamini kasallik va zararkunandalardan muhofaza qilish usullari, «qizil kitob» haqida tushunchalar bayon etilgan. qo`llanma 5850200 – ekologiya va tabiatdan foydalanish ta'lim yo`nalishi dasturi asosida yozilgan bo`lib, undan kasb-hunar kolleji, akademik litsey, o`rta maktab o`quvchilari va o`qituvchilari …

2 / 48

……….....24 4. o`zbekistonda biorang-baranglikning umumiy tasnifi……………28 5. biorang baranglikka salbiy ta'sir ko`rsatuvchi asosiy omillar….…29 6. biorang baranglikni asrashning huquqiy asoslari…………………32 7. o`simliklar dunyosi va hayvonot olamini muhofaza qilish……….36 8. biorang-baranglikni kimdan yoki nimadan muhofaza qilishimiz kerak? insonnichi?...........................................................................38 9. o`simliklar dunyosi va hayvonot olamini kasallik va zararkunandalardan muhofaza qilish usullari………………….….39 10. «qizil kitob» haqida tushuncha……………………………..42 topshiriq va savollar………………………………………………………44 i l o v a………………………………………………………………………49 foydalanilgan adabiyotlar……………………………….………….53 5 kirish insonning tabiat imkoniyatlari va uning rivojlanish qonuniyatlarini hisobga olmay jadal yuritilgan xo`jalik faoliyati, yer yuzida tuproqni nurashi o`rmonlardan mahrum bo`lish, baliqlarning haddan tashqari ko`p ovlanishi, kislotali yomg`irlar, atmosferaning ifloslanishi, ozon qatlaminining buzilishi va hokazolarning ro`y berishiga olib keldi. mutaxassislarning baholashlaricha, 2000 yilga borib o`rmonlar egallab turgan maydon quruqlikning 1/6 qismini tashkil etadi, holbuki, 50 yillarda ular 1/4 qismini egallagan edi. i.karimov. biologik resurslar haqida asosiy ma'lumotlar (bmt axborotnomasi asosida 2000 yilgacha bo`lgan ma'lumotlar). 1. hozirgi paytda jahon okeanidagi riflarning yarmidan ko`prog`i xavf- xatar ostidadir. …

3 / 48

da. 6. so`nggi yarim asrda baliq tutish besh barobar oshdi. jahon okeanidagi baliqchilik bilan shug`ullanuvchi xo`jaliklarning 70% i batamom ishdan chiqqan yoki ulardan haddan tashqari ko`p foydalanilmoqda. 7. o`simlik va hayvon turlari tabiiy jarayonga nisbatan 50-100 marta tezroq yo`qolib bormoqda. 8. o`simliklar tarkibidagi suv butun yer yuzidagi chuchuk suvdan 5 barobar ko`p. 9. tirik organizmlar quyosh energiyasini kimyoviy energiyaga aylantiruvchi yagona manbadir. tabiatda o`simliklar dunyosi shunday bir ulug` ne'matki ularning tarkibidagi suv miqdori yer yuzidagi jamiyki chuchuk suvlardan besh barobar ko`p bo`lishi bilan bir vaqtda o`rtacha bir yilda (yashil o`simliklar) 200-250 mlrd. tonnagacha karbonat angidridni yutib, 180-210 mlrd. tonnagacha kislorod ishlab chiqaradi. 1 gektar o`rmonlar bir kecha- kunduzda havodan 250-300 kg. karbonat angidridini yutib 200-240 kg 6 erkin kislorod hosil qiladi yoki yuz tup buk daraxti bir kunda 2400 kg. karbonat angidridini yutib 2400 kg kislorod chiqaradi, yoki bir gektardagi yashil maysazorlar o`rtacha olti soatda 1000-1200 odam nafas chiqarganda chiqqan …

4 / 48

iyalarni va hattoki hasharotlarni ham nobud qiladi. masalan, pixta oq qarag`ay po`stlog`idagi fitonsidlar dizenteriya bakteriyalarini yo`qotuvchi (o`ldiruvchi) asosiy vositalardan biri hisoblanadi. bir gektar kedr qarag`ay o`rmonlarining o`rtacha 1m 3 havosidagi inson uchun zararli bakteriyalar soni 200-250 donadan oshmaydi. chunki ushbu bir gektardagi kedr qarag`aylari bir kunda 35-40 kg. gacha igna bargli daraxtlar esa 45-50 kggacha fitontsidlar ishlab chiqaradi. jiyda, oq akasiya magnoliya kabi daraxtlar yoqimli hid taratib insonga yaxshi kayfiyat ulashsa, mevali daraxtlar insonni boqadi, atmosfera havosiga suv bug`i chiqarib, insonga yengil, salqin harorat ato etadi, shifobaxsh o`simliklar insonga darmon bo`ladi. o`simlik yerning o`pkasi hisoblanadi. agarda bir gektar archazorning karbonat angidridini yutish qobiliyatini 100% deb qabul qilsak, keng barglilarniki 120%, qarag`ayniki 160%, lipa (arg`uvon)niki 250% ga teng ekan. xalqimiz, millatimiz pirikomil insoni abu ali ibn sino o`zlarining benazir asari «tib qonuni» da 900 ga yaqin o`simliklarning dorivor xususiyatlariga izoh berib, bunday deydilar: dorivor xususiyati bo`lmagan o`simlik yo`q va o`simlik bilan …

5 / 48

fikrlarimizni muxtasar qiladigan bo`lsak, o`simlik-kislorod, soya-salqin, dori-darmon, oziq-ovqat, estetik zavq, boshpana, shuningdek, umrini o`tab bo`lganda ham zoya ketmay tandir qizdirish uchun yoqilg`i , kuli esa ona tuproq uchun oziqa o`g`it sifatida ishlatiladi. shu o`rinda hadisi sharifga murojaat qilsak shunday dono hikmatlarga duch kelamiz: «...uch nafar qiz farzandni voyaga yetkazib, egasiga topshirgan ota-ona ham jannatidir. uch tub nihol ekib uni mevasidan bahramand bo`lgan bog`bon ham jannatidir». yoki mana bu hadisga quloq tuting-a: «ekmoq niyatida qo`lingizda ko`chat turgan paytda, bexosdan qiyomat-qoyim bo`lishi aniq bo`lganda ham ulgursangiz uni ekib keyin qoching»-deb bekorga aytilmagan. bugun ona sayyoramizda yarim milliondan ortiq o`simlik turlari mavjud bo`lib, ular yerdagi hayotning asosi hisoblanadi, tabiiy ekotizmda o`simliklar dunyosi ozuqa turlarining xilma-xilligi va boyligi yer usti muhitdagi hayvonlar populyatsiyasining zichligini belgilaydi. so`nggi 60- 70 yilda 80 dan ortiq hayvon turlari yo`qolib ketgan bo`lsa, 610 dan ortiq turlarining esa qirilib ketish xavfi paydo bo`lmoqda. buning asosiy sababi o`simliklar dunyosining ayovsiz kesilishi …

Want to read more?

Download all 48 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yer_osti_qazilma_boyliklari_va_ularni_muhofaza_qilish"

x.x.zokirov, sh.a.qo`ldosheva biologik resurslarni muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish 2 o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta'lim vazirligi termiz davlat universiteti x.x.zokirov, sh.a.qo`ldosheva biologik resurslarni muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish termiz - 2009 3 zokirov xolmat xurramovich, qo`ldosheva shahnoza abdulazizovna biologik resurslarni muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish (o`quv-uslubiy qo`llanma) 7-qism. ushbu o`quv-uslubiy qo`llanmada o`simliklar dunyosi va hayvonot olamining biosferadagi o`rni va ahamiyati, insonning hayvonot olami va o`simliklar dunyosiga ta'siri, o`zbekistonning biologik resurslari va ularning ekologik muammolari, o`zbekistonda biorang baranglikning umumiy tasnifi, biorang-baranglikka salbiy ta'sir ko`rsatuvchi aso...

This file contains 48 pages in PDF format (439.8 KB). To download "yer_osti_qazilma_boyliklari_va_ularni_muhofaza_qilish", click the Telegram button on the left.

Tags: yer_osti_qazilma_boyliklari_va_… PDF 48 pages Free download Telegram