logotabiat-4-uzbek- tekst_72

PDF 120 стр. 17,2 МБ Бесплатная загрузка

120 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 17,2 МБ

Тип файла PDF

Страницы 120

Обновлено Май 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 120

umumiy o‘rta ta’lim maktablarining o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi tomonidan tavsiya etilgan beshinchi nashr «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati toshkent–2020 akbar bahromov shavkat sharipov manzura nabiyeva topshiriqni bajaring savollarga javob toping darsning yakuni amaliy ishni bajaring mas’ul muharrir z. jabborov – biologiya fanlari doktori, professor taqrizchilar : m. mirakmalov – mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston toshkent shahar olmazor tumanidagi 233-umumiy o‘rta ta’lim maktabining oliy n. yusupova – navoiy shahar 11-afcho‘imning oliy xalq ta’limi a’lochisi. isbn 978-9943-5996-0-4 © bahromov a., sharipov sh., nabiyeva m. © «sharq» nmak bosh tahrir iyati, 2020. respublika maqsadli kitob jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan chop etildi. uo darslik mavzulariga joylashtirilgan ushbu qr-kod belgilarini skaner qilish orqali mavzularga oid internet ma’lumotlaridan foydalanishingiz mumkin. 3 kirish o‘lkamiz tabiati yozgi ta’tilda maza qilib dam oldingiz. yoz o‘ziga xos ajoyib fasldir. bu davrda kunlar uzun, tunlar esa qisqa bo‘ladi. quyosh nurlari o‘lkamiz hududiga tikroq tushadi. shuning uchun kunlar issiq, osmon bulutsiz bo‘ladi. …

2 / 120

a hasharotlarga qarshi dori- lar sepiladi. ularning tagi yumshatiladi va sug‘oriladi. tok novdalari vaqti-vaqti bilan kesib turiladi. quyosh taftida o‘rik, olcha, shaftoli, olma, nok, uzum kabi mevalar navbatma-navbat pishadi. ularning hosili el dasturxoniga tortiq qilinadi. uy hayvonlari – qo‘y, echki, ot va qoramollar yoz davomida yaylovlarda boqiladi. chorvadorlar aholini go‘sht va sut mahsulotlari bilan ta’minlaydi. o‘lkamiz tabiati g‘oyatda go‘zaldir (1-rasm). mam- lakatimizning kunchiqar tomonini baland tog‘lar egal- lagan. baland tog‘ cho‘qqilaridagi qorlar yozda ham erib tugamaydi. bu davrda tog‘ yonbag‘irlarining ta- biati yashil libosda bo‘ladi. bu joylar o‘zining chiroyli 1-rasm. o‘zbekiston tabiat manzaralaridan lavhalar: 1 2 3 tabiati, musaffo havosi, zilol suvlari bilan kishilarni maftun etadi. o‘lkamiz tabiati hayvonot olami bilan ham boy- dir. tog‘lar da, cho‘llarda, o‘rmonlarda, daryo va ko‘l bo‘ylarida turli xil jonzotlar hayot kechiradi (2-rasm). tog‘lardan boshlanadigan sersuv daryolar aholini, bog‘ va dalalarni suv bilan ta’minlaydi. tog‘lar oralig‘ida ko‘plab qishloqlar joylashgan. bu yerlarning tabiati o‘zgachadir. tabiati go‘zal …

3 / 120

hri, har bir viloyat va qoraqalpog‘iston respubli- kasi tabi atini alohida o‘rganasiz. 1. yoz fasli boshqa fasllardan nimasi bilan farq qiladi? 2. yozda dala va bog‘larda qanday o‘zgarishlar bo‘ladi? 3. uy hayvonlari qayerda boqiladi? ular insonlarga qanday foyda keltiradi? 4. 2-rasmda qanday jonivorlar tasvirlangan? 5. o‘lkamizning go‘zal tabiati haqida gapirib bering. turli o‘simliklardan gerbariy tayyorlang. yer – quyosh sistemasidagi sayyora yulduzlar. quyosh tunlari osmonda son-sanoqsiz yulduzlar ko‘rinadi. yulduzlar bizga mitti bo‘lib ko‘rinsa-da, aslida ular- ning har biri juda ulkan. yulduz yulduzlarning bizdan qanday uzoqlikda ekanligini tasavvur qilib ko‘raylik. ulardan tarqalayotgan nurlar 1 sekundda 300 000 kilometr masofani bosib o‘tadi. nurning tezligi shunday katta bo‘lsa ham, eng yaqin turgan ba’zi yulduzlar nuri bizga yetib kelishi uchun esa 100 yildan ortiq vaqt ketadi. agar diqqat bilan kuzatgan bo‘lsangiz, yulduzlar rang-barangdir. ayrim yulduzlar oqish yoki ko‘kimtir. ular eng qaynoq yulduzlar hisoblanadi. bunday yulduzlar sirtidagi harorat +10 000 °c dan +100 000 °c gachadir. …

4 / 120

harakat qiladi. kechga borib, u yer sirtining boshqa bir tomoniga botadi. go‘yoki, yer shari bir joyda turadi-yu, quyosh 9 3-rasm. aylanadi. aslida quyosh yerga nisbatan bir joyda turadi. yer qu yosh ning diametri yer sharini ki dan 109 mar- ta kattadir. uning massasi esa yernikidan 330 000 marta katta. tasavvur qiling, agar quyosh kattaligini koptokdek desak, u holda yerning kattaligini mosh donasidek deyish mumkin. quyosh tunlari yog‘du sochib turgan osmonda- gi yulduzlardan biridir. yulduz lar qanday holatda bo‘lsa, quyosh ham shunday holatda bo‘ladi. quyosh sarg‘ish rangli o‘rtacha kattalik dagi yulduz hisoblanadi yulduzlar bizdan nihoyatda olisda bo‘lgani uchun ularning nuri yerga yetib kelguncha bir necha o‘n yil - da yetib keladi. ko‘rib turibsizki, tunlari ko‘rinib turgan yulduzlarga nisbatan quyosh bizga juda yaqin ekan. 4-rasm. quyoshning tuzilishi. quyosh yer 10 quyosh quyoshning yadrosida, ya’ni markazida harorat 000 000 °c dan yuqoridir. sirti tomon harorati 000 °c kilometrga yaqin. quyoshning bizdan qanchalik uzoq …

5 / 120

to‘xtab qolar edi. xullas, hamma yoqni vahimali qorong‘ilik bosib, qahra- ton sovuq egallar edi. quyosh yorug‘ligisiz o‘simliklar ham o‘smasdi, hayvonlar ham yashay olmasdi. meva- sabzavotlar, oziq-ovqatlar ham bo‘lmasdi. shuning uchun ham aytish mumkinki, quyosh – yerdagi hayot manbayidir. yulduz, osmon jismi, rasadxona, quyosh. 1. yulduz nima? 2. yulduzlar bir-biridan qanday farq qiladi? 3. nima uchun «quyosh – eng yaqin yulduz» deyiladi? 4. quyoshning diametri va massasini yer shariniki bilan taqqoslang. 5. nima uchun «quyosh – yerdagi hayot man- bayi» deyiladi? 12 sayyoralar quyosh atrofida sayyoralar, kometalar, meteorlar va boshqa osmon jismlari aylanib quyosh sis- temasini 6-rasm. quyosh sistemasidagi sayyoralar. tunlari ba’zida xira «yulduz»ning boshqa yulduz- lar orasida siljiyotganini, ya’ni sayr qilib yurganini payqash mumkin. bunday osmon jismi aslida yulduz emas, balki sayyoradir. 13 sayyoralar sayyoralar o‘zidan nur chiqarmaydi. biz sayyora- lardan qaytayotgan quyosh nurlarini ko‘ramiz, xolos. merkuriy, venera, yer, mars, yupiter, saturn, uran va neptun. har bir sayyora o‘z orbitasiga …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 120 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "logotabiat-4-uzbek- tekst_72"

umumiy o‘rta ta’lim maktablarining o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi tomonidan tavsiya etilgan beshinchi nashr «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati toshkent–2020 akbar bahromov shavkat sharipov manzura nabiyeva topshiriqni bajaring savollarga javob toping darsning yakuni amaliy ishni bajaring mas’ul muharrir z. jabborov – biologiya fanlari doktori, professor taqrizchilar : m. mirakmalov – mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston toshkent shahar olmazor tumanidagi 233-umumiy o‘rta ta’lim maktabining oliy n. yusupova – navoiy shahar 11-afcho‘imning oliy xalq ta’limi a’lochisi. isbn 978-9943-5996-0-4 © bahromov a., sharipov sh., nabiyeva m. © «sharq» nmak bosh tahrir iyati, 2020. respublika maqsadli kitob jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan chop etildi. uo...

Этот файл содержит 120 стр. в формате PDF (17,2 МБ). Чтобы скачать "logotabiat-4-uzbek- tekst_72", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: logotabiat-4-uzbek- tekst_72 PDF 120 стр. Бесплатная загрузка Telegram