so`z yasovchi qo'shimchalar

PDF 8 sahifa 293,6 KB Bepul yuklash

8 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 293,6 KB

Fayl turi PDF

Sahifalar 8

Yangilangan May 2026

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 8

so‘z yasalishi tilning lug‘at tarkibi doimo o‘zgarishda, rivojlanishdadir. ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy sohalarda paydo bo‘lgan yangi-yangi tushunchalarni nomlash ehtiyoji tufayli tilda yangi so‘zlar paydo bo‘ladi. yangi so‘zlar ikki xil yo‘l bilan vujudga keladi 1. har bir tilning o‘z ichki imkoniyati asosida. 2. boshqa tillardan so‘z olish asosida. har bir tilning ichki imkoniyati asosida yangi so‘zlarning hosil qilinishida shu tilda oldin mavjud bo‘lgan so‘zga qo‘shimcha qo‘shish usuli yoki so‘z qo‘shish usuli katta ahamiyatga ega. masalan, kompyuter hayotimizga kirib kelishi munosabati bilan uning nomi ham ingliz tilidan to‘g‘ridan to‘g‘ri olingan. endi «kompyuter bilan ishlovchi shaxs» tushunchasini ifodalash ehtiyojini qondirish uchun kompyuter so‘ziga o‘zbek tilida oldindan «ma’lum mashg‘ulot bilan shug‘ullanuvchi shaxs» ma’nosini ifodalovchi - chi qo‘shimchasidan foydalanildi. kompyuterchi «kompyuter bilan shug‘ullanuvchi shaxs» ma’nosini bildirdi. tilda oldin mavjud bo‘lgan so‘zga ma’lum yasovchi vositalar qo‘shish bilan yangi so‘z hosil qilinishiga so‘z yasalish hodisasi, shunday hodisani o‘rganadigan tilshunoslik bo‘limiga esa so‘z yasalishi deyiladi. so‘z yasalishining tuzilishi …

2 / 8

rok etsa, eng oxirgisi yasovchi vosita sanaladi, oldingilari esa yasashga asos qism tarkibiga kiradi. masalan, taroqchi so‘zida -chi yasovchi vosita, taroq yasashga asos, taroqchi yasalma, taroq so‘zida esa -q yasovchi vosita, tara yasashga asos, taroq yasalma hisoblanadi. shuni ta’kidlash kerakki, so‘z yasalishi tuzilishida yasashga asos qism bilan yasalma o‘rtasida mazmuniy bog‘liqlik, mazmuniy davomiylik bo‘ladi. yasalmada yasashga asos davom etadi. masalan, tepki so‘zi yasalma bo‘lib, -ki yasovchi vositasida tep so‘zidan yasalgan. tepki yasashga asos qism ma’nosini davom ettiradi: 1. tepki uchun xoslangan moslama (otish qurolida). 2. tepki zarbasi (tepki yedi). so‘z yasalish usullari so‘z yasashga asos qismning qanday xususiyatga ega ekanligiga ko‘ra so‘z yasalishining bir necha usullari bor: 1) yasashga asos qismga qo‘shimchalar qo‘shish orqali – affiksatsiya (morfologik); o`r+oq=o`roq 2) so‘zlarni qo‘shish orqali - kompozitsiya (sintaktik): qo‘shma korxona, ishlab chiqarish singari so‘zlar ikki so‘zni bir-biriga qo‘shish asosida hosil qilingan. hozirgi o‘zbek tilida so‘z yasashning mahsuldor usuli qo‘shimchalar qo‘shish yo‘li bilan so‘z …

3 / 8

nda, yasashga asos qismda mavjud bo‘lgan oxirgi «t» undoshi tushib qoladi. masalan, susay, pasay kabi. 2. qizil, sariq kabi ikki bo‘g‘inli so‘zlardan -ar, -ay yasovchi vositalari yordamida yangi so‘z yasalganda, yasashga asos qism bo‘lgan qizilning «il» qismi va sariq ning ikkinchi bo‘g‘indagi «i» unlisi tushib qoladi. masalan, qizil+ar — qizar, sariq+ay— sarg‘ay kabi. 3. so‘ra, sayla, quvna, to‘qi, o‘qi kabi ikkinchi bo‘g‘ini «a» bilan tugagan so‘zlarga -q,-v yasovchi qo‘shimchalari qo‘shilganda, yasashga asos qism oxiridagi «a» unlisi «o» unlisiga, «i» unlisi «u» unlisiga aylanadi. masalan, so‘ra+q — so‘roq, sayla+v — saylov, quvna+q — quvnoq, to‘qi+v — to‘quv, o‘qi+v — o‘quv kabi. 4. o‘yin, qiyin kabi ikki bo‘g‘inli so‘zlarga -a yasovchi qo‘shimchasi qo‘shilganda, yasashga asos qismning ikkinchi bo‘g‘inidagi «i» unlisi tushib qoladi. masalan, o‘yin+a — o‘yna, qiyin+a — qiyna kabi. 5. son, yosh, ong kabi so‘zlarga fe’l yasovchi -a yoki -la qo‘shimchasi qo‘shilganda, asos qismda tovush o‘zgarishi ro‘y beradi: masalan, sana, yasha …

4 / 8

infdosh, kursdosh, maslakdosh ot -do`z: etikdo`z, mahsido`z, kashtado`z ot -zor: olmazor, gulzor, olchazor ot -ik: ko`rik, teshik, ko`pik fe’l, ravish -ildoq: hiqildoq, chirildoq taqlid -im/-um: bilim, tilim, unum, tuzum, qultum fe`l, taqlid -imlik: o`simlik, ichimlik fe’l -in/-un: yig`in, yog`in, ekin, tiqin, tugun, tutun fe’l -indi/-undi/ -ndi: chiqindi, yuvundi, kuyundi, yig`indi fe’l -iston: guliston, go`riston, o`zbekiston ot -it: chiqit fe’l -ich: cho`mich, cho`kich, o`pich, bog`ich fe’l -iq/-uq: chaqiriq, kesatiq, yutqiziq, chopiq, yutuq,buyruq. fe’l -k: elak, tilak, kurak, bezak, to`shak fe’l -kash: aravakash, qalamkash, suratkash ot -kilik/-gilik: ichkilik, ko`rgilik fe’l -kor: ganchkor, paxtakor, sholikor ot -kov: go`rkov ot -lik/-liq: bolalik, yaxshilik, birlik, o`zlik, tezlik, borliq, yo`qlik ot, sifat, son, olmosh, ravish, modal, -loq: o`tloq, qumloq, toshloq ot -m: chidam, to`plam fe’l -ma: surma, o`sma, tortma fe’l -mak/-moq: yemak, ilmoq, chaqmoq, topishmoq fe’l -machoq: bekinmachoq, quvlashmachoq fe’l -movchilik: anglashilmovchilik, kelishmovchilik, fe’l -ot/-at: mushkulot, xarobot, she’riyat, majburiyat sifat -paz: oshpaz, kabobpaz, somsapaz ot -soz: …

5 / 8

bin: kaltabin, nekbin sifat -boz: va’daboz, safsataboz, xotinboz. ot -bon: mehribon (i orttirilgan). ot -bop: ommabop, qishbop; hammabop, sizbop. ot, olmosh -vor: ulug`vor; umidvor. sifat, ot -vuch/ -ovuch: iskovuch, hurkovuch. fe’l -gay/-kay: kungay; terskay. ot, sifat -gar: sitamgar, ig`vogar, hiylagar. ot -gi/-ki/-qi: kuzgi, bahorgi; avvalgi, ertalabki; sayroqi ot, ravish -gir/-kir/-qir/ -g`ir/-qur: sezgir, keskir, topqir, olg`ir, uchqur. fe’l -gin/-gun: g`amgin, gulgun. ot -go`y: xushomadgo`y. ot -diq: tashlandiq. fe’l -don: bilimdon, gapdon, qadrdon. ot -dor: aybdor, vafodor, guldor, daxldor. ot -dosh: ohangdosh, sirdosh, fikrdosh ot -zada: alamzada, yurakzada. ot -i: qozoqi (it), qishloqi (bola) jannati ot -iy/-viy: ilmiy, oilaviy, zaruriy (jinoiy, maishiy, lug`aviy, siyosiy, madaniy kabi so`zlarda bu qo`shimcha ajralmaydi); ot, modal -ildoq: so`lqildoq, akildoq, likildoq, chiyildoq. taqlid -imli: to`yimli, sevimli, yoqimli, o`timli. fe’l -in: to`kin, to`lin, sog`in; erkin, rangin, g`ishtin fe’l, ot -inki: ko`tarinki. fe’l -inch: shoshilinch, tiqilinch. fe’l -k/-q/-g`/-ik/ -iq/-uq: chirik, o`ksik, quruq, yorug`, o`lik, egik, yopiq, ochiq, buzuq, yumuq. …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 8 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"so`z yasovchi qo'shimchalar" haqida

so‘z yasalishi tilning lug‘at tarkibi doimo o‘zgarishda, rivojlanishdadir. ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy sohalarda paydo bo‘lgan yangi-yangi tushunchalarni nomlash ehtiyoji tufayli tilda yangi so‘zlar paydo bo‘ladi. yangi so‘zlar ikki xil yo‘l bilan vujudga keladi 1. har bir tilning o‘z ichki imkoniyati asosida. 2. boshqa tillardan so‘z olish asosida. har bir tilning ichki imkoniyati asosida yangi so‘zlarning hosil qilinishida shu tilda oldin mavjud bo‘lgan so‘zga qo‘shimcha qo‘shish usuli yoki so‘z qo‘shish usuli katta ahamiyatga ega. masalan, kompyuter hayotimizga kirib kelishi munosabati bilan uning nomi ham ingliz tilidan to‘g‘ridan to‘g‘ri olingan. endi «kompyuter bilan ishlovchi shaxs» tushunchasini ifodalash ehtiyojini qondirish uchun kompyuter so‘ziga o‘zbek tilida oldindan «ma’lu...

Bu fayl PDF formatida 8 sahifadan iborat (293,6 KB). "so`z yasovchi qo'shimchalar"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: so`z yasovchi qo'shimchalar PDF 8 sahifa Bepul yuklash Telegram