hujayra_fiziologiyasiga_kirish

PDF 13 pages 1.0 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.0 MB

File type PDF

Pages 13

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

1 hujayra fiziologiyasiga kirish fiziologiya mediators team 2 bu mavzuni oʻqib tugatganingizdan soʻng, siz • oddiy va yengillashtirilgan diffuziya va aktiv transport turlari haqida maʼlumotga ega boʻlasiz • passiv transport xususiyatlari va shu usulda tashiladigan moddalar bilan tanishasiz • birlamchi va ikkilamchi aktiv transport xususiyatlari va shu usulda tashiladigan moddalar bilan tanishasiz • aktiv transport tashuvchilarining qaysi hujayra va aʻzolarda joylashishi va tibbiy muhimliligini bilib olasiz • hujayralararo aloqlar haqida tushunchaga ega boʻlasiz • kimyoviy messenjerlar va ularning turi haqida oʻrganasiz • eng muhim retseptorlar va ularning hujayradagi vazifalari bilan tanishasiz hujayra fiziologiyasiga kirish zuhriddin obloqulov, shaxlo roʻziyeva 3 moddalarning hujayra membranasi orqali tashilishi hujayra membranasi suyuq kristalik tabiatiga ega bo‘lishiga qaramasdan, u hujayra ichi yoki tashqi suyuqliklari bilan qo‘shilib ketmaydi. bunga sabab membrananing lipid tabiatiga ega ekanligi. membrana qo‘shaloq lipid qavatdan tuzilgan bo‘lib, unda bir qancha oqsillar ham bor. qo‘shqavat lipiddan tuzilgan membrana o‘zidan yog‘ tabiatiga ega moddalarni oson …

2 / 13

iklar yoki membrana molekulalari orasida hosil boʻlgan bo‘shliqlar orqali o‘tadi. bunda diffuziyalanish tezligi moddaning kinetik harakati tezligiga ( kinetik harakat tezligi esa modda konsentratsiyasi bilan bog‘liq), teshiklarning soni va o‘lchamiga bog‘liq. hujayra membranasi orqali oddiy diffuziya sodir bo‘lishining 2 xil ko‘rinishi bor: 1) agar modda yog‘da erisa, qo‘shqavat lipid membrana molekulalari orasidagi bo‘shliqlar orqali osongina o‘tishi mumkin. 2) agar modda yog‘da erimasa, aksincha suvda erisa uni membrana orqali o‘tkazish uchun ichi suv bilan to‘lgan oqsil kanallari kerak bo‘ladi. yog‘da eriydigan moddalarning lipidli qo‘shqavat orqali oddiy diffuziyasi shakl 1. hujayra ichidagi va tashqarisidagi moddalar miqdori. qalin chiziq hujayra membranasini aks ettirgan. ? belgilarining hujayra ichidagi aniq miqdori nomaʼlum 4 moddalarning lipidli qo‘shqavat orqali diffuziyalanish tezligini belgilab beruvchi eng muhim omillardan biri bu ularning yog‘da eruvchanligidir. masalan, o2, n2, co2 yog‘da yaxshi eriydi. shuning uchun ham ular lipidli membrana orqali yaxshi diffuziyalanadi. ko‘rinib turibdiki, bu moddalarning diffuziyalanishi yog‘da eruvchanligi bilan proporsionaldir. ushbu …

3 / 13

2) kanallarning ochilishi va yopilishi darvoza mexanizmi orqali amalga oshadi. oqsil kanallarining tanlab o‘tkazuvchanligi. 1. kanalning o‘ziga xos xususiyatlari (diametri va formasi)ga; 2. kanalning yuzasida joylashgan moddalar va elektrik zaryadiga bog‘liq. masalan, natriy kanali diametri 0.3-0.5 nm, ichki yuzasidagi aminokislotalar hisobidan kuchli manfiy zaryadlangan bo‘ladi. bu esa natriy ionlarini degidratasiyalangan (suvsizlangan) holda kanalga tortilishini ta’minlaydi(odatda natriy oʻz atrofida ko‘plab suv molekulasini tutadi va hajmi kattaroq bo‘ladi). kaliy kanallari diametri 0.3 nm atrofida va aksincha manfiy zaryadlanmagan bo‘ladi. natijada kaliy ionlari gidratlangan holatda o‘tib ketaveradi(o‘ziga kamroq suv molekulasini tutgani uchun hajmi ham ancha kichikroq natriyga nisbatan). bu nima uchun kerak degan savolga, agar kaliy kanali ham manfiy bo‘lganda kaliydan ko‘ra natriy ko‘proq kirardi, chunki hujayra tashqarisida natriy miqdori kaliyga nisbatan ancha ko‘p, bu holatda esa natriyning gidratlangan ionlari kaliy kanaliga sig‘maydi. shakl 2. oqsil kanallari orqali na+ va k+ ionlarining oʻtishi 5 yengillashtirilgan diffuziya yengillashtirilgan diffuziya tashuvchi (transport) oqsillar yordamida amalga …

4 / 13

heklangan qiymat -v max deb ataladi. bilamizki, oddiy diffuziyada moddaning konsentratsiyasi oshishi bilan diffuziyalanish qiymati ham proporsional ravishda oshadi. yengillashgan diffuziyada esa diffuziyalanish qiymat vmax dan yuqori bo‘la olmaydi. transport oqsillari orqali moddalarning o‘tkazilishi sekundning ma‘lum ulushlarida amalga oshadi va bu oqsil molekulasining konformatsiyasi yoki kimyoviy o‘zgarishga uchrashi bilan kechadi. eng muhim moddalarning hujayra membranasidan o‘tishi yengillashgan diffuziya yo‘li bilan sodir bo‘ladi. masalan, glyukoza va ko‘pchilik amino kislotalar! membrana orqali moddalarning aktiv tashilishi hujayra membranasi orqali moddalar yoki ionlarning konsentratsiya gradiyentiga qarshi oʻtkazilishiga aktiv transport deb ataladi. aktiv transport orqali tashiladigan moddalarga natriy, kaliy, kalsiy, temir, vodorod, xlor, yod va urat ionlari, monosaxaritlar va koʻpchilik aminokislotalar kiradi. birlamchi va ikkilamchi aktiv transport. aktiv transport energiyadan qanday foydalanishiga koʻra ikki guruhga boʻlinadi: birlamchi va ikkilamchi. birlamchi aktiv transportda energiya atf yoki boshqa energiyaga boy fosfatlardan ajraladi. ikkilamchi aktiv shakl 3. oddiy va yengillashtirilgan diffuziyaga modda konsentratsiyasining taʼsiri. shakl 4. hujayra membranasi …

5 / 13

r voltajni saqlaydi. shuningdek, bu nasos nerv signallari hosil boʻlishida va oʻtkazilishida ham muhim ahamiyatga ega. na+-k+ nasosi tashuvchi oqsil boʻlib, oʻzida α va β oqsillarni saqlaydi. β subbirlikning vazifasi aniq boʻlmasada (u α subbirlikni membranga bogʻlash vazifasini bajarishi mumkin), α subbirlikning 3 ta muhim vazifasi maʼlum. 1. hujayra ichiga qaragan qismida 3 ta na+ bogʻlovchi joyi bor. 2. hujayra tashqarisiga qaragan qismida 2 ta k+ bogʻlovchi qismi bor. 3. oqsilning markaziy (natriyga yaqin) qismida atfaza aktivligiga ega qism joylashgan. ichkaridan uchta natriy va tashqaridan ikkita kaliy oqsilga bogʻlanadi, atf esa adf va fosfat kislotaga parchalanib energiya hosil qiladi. hosil boʻlgan energiya nasos oqsilini konformatsion oʻzgarishga uchratadi va kaliylar ichkariga, natriylar tashqariga ajratiladi. elektrik faol nerv hujayralarida jami atf energiyasining 60 – 70% i aynan shu nasos ishlashi uchun sarflanishi aniqlangan. na+-k+ nasosi hujayra hajmini saqlashda juda muhim. na+-k+ nasosining ishlamasligi hujayraning shishishiga va natijada uni yorilishiga olib keladi. nasosning …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hujayra_fiziologiyasiga_kirish"

1 hujayra fiziologiyasiga kirish fiziologiya mediators team 2 bu mavzuni oʻqib tugatganingizdan soʻng, siz • oddiy va yengillashtirilgan diffuziya va aktiv transport turlari haqida maʼlumotga ega boʻlasiz • passiv transport xususiyatlari va shu usulda tashiladigan moddalar bilan tanishasiz • birlamchi va ikkilamchi aktiv transport xususiyatlari va shu usulda tashiladigan moddalar bilan tanishasiz • aktiv transport tashuvchilarining qaysi hujayra va aʻzolarda joylashishi va tibbiy muhimliligini bilib olasiz • hujayralararo aloqlar haqida tushunchaga ega boʻlasiz • kimyoviy messenjerlar va ularning turi haqida oʻrganasiz • eng muhim retseptorlar va ularning hujayradagi vazifalari bilan tanishasiz hujayra fiziologiyasiga kirish zuhriddin obloqulov, shaxlo roʻziyeva 3 moddalarning hujayra memb...

This file contains 13 pages in PDF format (1.0 MB). To download "hujayra_fiziologiyasiga_kirish", click the Telegram button on the left.

Tags: hujayra_fiziologiyasiga_kirish PDF 13 pages Free download Telegram