analizatorlar fiziologiyasi (3)

PPT 91 pages 19.5 MB Free download

91 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 19.5 MB

File type PPT

Pages 91

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 91

mavzu: analizatorlar fiziologiyasi. reja: organizm analizator sistemalarining umumiy fiziologiyasi. analizatorlarning funktsional ta'rifi. somatovistseral sezgi. ta'm bilish va xid bilish analizatorlari. og'riqning fiziologik asoslari. ko'zning morfofunktsional ta'rifi. ko'z optik tizimi va akkomadatsiyasi, ko'z refraktsiya anamaliyalari. eshituv analizatori ta'rifi. tovushni qabul qilish, o'tkazish. tirik organizm hayot kechirishi, unga moslashishi uchun tashqi va ichki dunyo bilan analizatorlari orqali bog'lanib, maqsadga muvofiq munosabatda bo'ladi. sensor tizim nerv tizimining bir qismi hisoblanib, u qabul qilishga ixtisoslashgan va bosh miyaga axborotni etkazib beradi. sensor tizim tashqi va ichki muhitdan ta'sirotlarni qabul qiluvchi (retseptorlar) retseptorlardan olingan axborotni miyaga o'tkazuvchi nerv yo'llari(afferent neyronlar ) olingan axborotni qayta ishlovchi bosh miyadan iboratdir(yarim sharlar po'stlog'i). tashqi sensor sistemalarining ahamiyati tashqi dunyoni bilishga imkon yaratish tashqi muhitga organizmni moslashishi psixik faoliyatning bir shakli bo'lib – sezgi hisoblanadi. bu esa sezgi organlari orqali shakllanadi fotoretseptorlar analizatorlar klassifikatsiyasi: joylashgan joyiga qarab 1. tashqi analizatorlar (ko'rish, eshitish, hid va ta'm sezish, taktil, harorat); 2. …

2 / 91

orlar xemoretseptorlar ta'sirlovchi energiya sensor tizimning birinchi yoki ikkinchi neyronida nerv impulsi yuzaga chiqishiga qarab. birlamchi sezuvchi retseptorlarga hid biluv, taktil va proprioretseptorlar kiradi. ikkilamchi sezuvchi retseptorlarga ta'm biluv, kuruv, eshituv, vestibulyar apparat kiradi. ularda ta'sirlovchi bilan birinchi neyron o'rtasida maxsus retseptor hujayrasi bo'lib, impulslar generatsiya qilmaydi. birlamchi sezuvchi retseptorlarda bu potentsial membranani o'ta sezuvchan qismlarga ta'sir etib, harakat potentsialni generatsiyasini yuzaga chiqaradi – (elektr nerv impulslari). ikkilamchi-sezuvchi retseptorlarda, retseptor hujayralarning presinaptik membranasidan mediatorlar ajratilishini yuzaga chiqaradi. mediator (masalan, atsetilxolin) birinchi neyronni postsinaptik membranasidagi qutblanishni o'zgarishiga olib keladi (postsinaptik potentsial generatsiyasi yuzaga chiqadi) sensor tizimning birinchi neyronida hosil bo'lgan postsinaptik potentsial generator potentsial deb ataladi. ixtisoslashgan birlamchi va ikkilamchi retseptorlar hujayrasi a – hid sezish; b – ta'm sezish; v – fotoretseptorlar; g – vestibulyar va eshitish retseptorlari. retseptorlarning umumiy qo'zg'alish mexanizmlari. 1.ta'sirot 2.retseptor membr. shakl.o'zgarishi 3.membr.na+ o'tkazuvchanligi o'zgar. 4.retseptor potents. xosil bo'lishi 5.generator potents. xosil bo'lishi 6.xarakat potents.xosil bo'lishi …

3 / 91

rata oladi. signallarni bir-biridan ajratish retseptorlardan boshlanadi va bu jarayonda sensor tizimning barcha neyronlari ishtirok etadi. signallarni o'tkazish va o'zgartirish. -xarakat potentsiali (chastotasi) -markaziy neyronlar (topografiyasi) -sinapsdagi mediator -qo'zg'alish, tormozlanish -effektor faoliyat axborotlarni kodlash. retseptorlar berilayotgan turli ko'rinishdagi ta'sirotlarni sensor tizimning po'stloq markazi qabul qilib olishi uchun uni miyaga mukammal va «tushunarli» bo'lgan nerv impulslariga aylantirishi kerak. kodlash deb axborotlarni ma'lum qoidalarga asoslanib o'zgartirilishi, ya'ni shartli shaklga aylantirilishi tushuniladi. signallarni detektorlash. hozirgi zamon aloqa tizimlari axborotlar ma'lum manzilga uzatilishidan avval kodga solinadi, manzilga etganida esa koddan chiqariladi. miya po'stlog'idagi detektor neyronlarda. ta'sirni spetsefik farqlash biologik belgilarni ajratish obrazni tanish. bu sensor tizimning oxirgi va o'ta murakkab operatsiyasidir. bu jarayon obrazning sinflanishi bilan davom etib, uni oldin uchratgan va tanish bulgan ob'ektlarning qaysi biriga mansubligini aniqlashdan iboratdir. sensor tizimning oliy bo'limi, neyron-detektorlardan qabul qilingan ta'sirlardan «obraz» ni yaratadi va xotirada saqlanayotgan boshqa obrazlar bilan solishtiradi. obrazni tanish signalning o'zgarishiga bog'lik bo'lmagan …

4 / 91

etseptorlardan boshlanib, asta-sekin sensor tizimning barcha neyronlarini qamrab oladi. vestibulo- va propreoretseptorlarda moslashish jarayoni juda kuchsiz namoyon bo'ladi. tez (takt.xid) sekin (foto,fono) ta'm sezish analizatori ta'm sezish kurtaklari til so'rg'ichlarida, xalqumning yuqori devorida, yumshoq tanglayda, murtak bezlarida joylashgan. bular ikkilamchi sezuvchi retseptorlar. tayanch va bazal hujayralardan tuzilgan, mikrovorsinkalari bor. odamda 2000 kurtaklar mavjud. har birida 40 – 60 retseptor hujayralar joylashgan. tilning uchi shiringa sezgir – zamburuqsimon kurtaklardan yon tomonlarida nordonga va sho'rga sezgir – bargsimon kurtaklardan asosida achchiqqa sezgir – tarnovsimon kurtaklardan hujayralar qo'zg'alishi uchun – ta'sirlovchi modda erigan holatda bo'lishi kerak. bularning ta'siri natijasida membranani o'tkazuvchanligi na ga nisbatan oshadi. membrana depolyarizatsiyalanadi – retseptor potentsiali xosil bo'ladi ta'm sezishni buzilishlari agevziya – yo'qolishi gipogevziya – pasayishi gipergevziya – oshishi paragevziya – ta'm sezishni buzilib sezilishi disgevziya – ta'mli moddalarni nozik analizini buzilishi ta'm agnoziyasi – sezadi lekin aytolmaydi. hid sezish analizatori periferik qismi yuqori burun yo'lining orqa qismida …

5 / 91

ndan o'tish tezligiga retseptorlarning funktsional holatiga hid sezishning buzilishlari gipoosmiya – pasayishi giperosmiya – oshishi anosmiya – yo'qolishi parosmiya – noto'g'ri sezilishi hid agnoziyasi gallyutinatsiyalar teri-somato – sensor analizator somatovistseral tizim retseptorlari terida, bog'lamlarda, bo'g'inlarda, ichki a'zo mushaklarida joylashgan bo'lib, mexanik, elektrik, termik va kimyoviy ta'sirlarni sezadi. teri 1 sm2 100 ta nerv oxiri bo'ladi. teri retseptorlari qabul qiladi: tegishni (taktil) bosimni vibratsiyani elektromagnit tebrinishlarni sovuqni issiqni og'riqni (notsitsepsiya) termoretseptorlar tashqi muhit haroratiga moslashish va tana xaroratini doimiyligini saqlashni amalga oshiradi, asosan erkin nerv oxirlari bo'lib, spetsifik va nospetsifik bo'ladi. haroratni sezuvchi nuqtalar (sovuq, issiq) taktil sezgidan kamroq. sovuqni sezuvchi retseptorlar yuzaki(0.4mm) ko'p. issiqni sezuvchi retseptorlar chuqurroq (0.6mm) oz. vitseral termoretseptorlar (gipotalamus). proprioretseptsiya paylarda (ruffini) bo'g'imda (goldji) mushakda alohida axamiyatga ega, ular tanaga nisbatan oyoq, qo'lning holati, xarakat holati, xarakat darajasini bildiradi. notsiseptsiya(og'riq retseptsiyasi) organizmni hafli holatlardan xabardor qilib, uni himoya qilishga qaratilgan. tibbiyotda axamiyati cheksiz bo'lgan xodisadir. og'riq salomatlik …

Want to read more?

Download all 91 pages for free via Telegram.

Download full file

About "analizatorlar fiziologiyasi (3)"

mavzu: analizatorlar fiziologiyasi. reja: organizm analizator sistemalarining umumiy fiziologiyasi. analizatorlarning funktsional ta'rifi. somatovistseral sezgi. ta'm bilish va xid bilish analizatorlari. og'riqning fiziologik asoslari. ko'zning morfofunktsional ta'rifi. ko'z optik tizimi va akkomadatsiyasi, ko'z refraktsiya anamaliyalari. eshituv analizatori ta'rifi. tovushni qabul qilish, o'tkazish. tirik organizm hayot kechirishi, unga moslashishi uchun tashqi va ichki dunyo bilan analizatorlari orqali bog'lanib, maqsadga muvofiq munosabatda bo'ladi. sensor tizim nerv tizimining bir qismi hisoblanib, u qabul qilishga ixtisoslashgan va bosh miyaga axborotni etkazib beradi. sensor tizim tashqi va ichki muhitdan ta'sirotlarni qabul qiluvchi (retseptorlar) retseptorlardan olingan axborotni m...

This file contains 91 pages in PPT format (19.5 MB). To download "analizatorlar fiziologiyasi (3)", click the Telegram button on the left.

Tags: analizatorlar fiziologiyasi (3) PPT 91 pages Free download Telegram