3_4_sinf_so'z_yasovchi_va_so'z_o’zgartiruvchi

DOCX 7 pages 60.2 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 60.2 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

3-4-sinf so'z yasovchi va so'z o’zgartiruvchi qo’shimchalar”mavzusini o’tish bo’yicha metodik tavsiyalar so‘zning leksik ma’nosini aniqlash maqsadida uni morfemalarga ajratish til haqidagi fanda o ‘zining nazariy asosiga ega. morfema — so'zning eng kichik, bo'linmaydigan ma’noli qismi. morfema ikki turga bo'linadi: 1. o'zak morfema — so'zda albatta qatnashadigan va leksik ma’no anglatadigan morfema. 2. affiksal morfema - mustaqil holda leksik ma’no anglatmay,so'zning leksik va grammatik ma’nolari shakllanishi uchun xizmat qiladigan morfema. masalan, gullami, gulla so'zlaridagi gul — o'zak morfema, -lar, -ni, -la affiksal morfemadir. aftikslar (qo'shimchalar) ikki turga bo'linadi: 1. so'z yasovchi qo'shimchalar. ular so'zning leksik ma’nosini shakllantirish uchun xizmat qiladi. masalan, bog‘bon, paxtakor, gulzor,ishchi so'zlaridagi -bon, -kor, -zor, -chi so'z yasovchi affikslardir. 2. shakl yasovchi qo'shimchalar. bu qo'shimchalar so'zlarni grammatik jihatdan shakllantirib, turli grammatik ma’nolarni ifodalaydi. masalan, maktablarimizni so'zida -lar, -imiz, -ni shakl yasovchi qo'shimchalar bo'lib, -lar ko'plik ma’nosini, -imiz egalikning i shaxs ko'plik ma’nosini, -ni tushum kelishigi ma’nosini ifodalaydi. morfemalarning …

2 / 7

ing asosiy usullaridan birini bilib oladilar. bunda o'qituvchining vazifasi o'quvchilar so'zlaming leksik ma’nosi va morfemik tarkibi bir-biriga bog'liqligini bilib olishi uchun eng qulay sharoit yaratish, shu asosda ularning lug‘atiga aniqlik kiritishga maqsadga muvofiq rahbarlik qilish hisoblanadi. 2. so‘z yasalishi haqidagi elementar bilim ham 0 ‘quvchilarning tilimizning yangi so‘zlar bilan boyishining asosiy manbasini tushunishiari uchun muhimdir. yangi so‘z tilda mavjud bo'lgan morfemalardan,ma’lum usul va modellar asosida vujudga keladi (yasaladi). so‘z yasalishini kuzatish o'quvchilarda so'zga faol munosabatni shakllantirishga ijobiy t a ’sir etadi, tilning rivojlanish qonuniyatlarini tushunishga olib keladi. 3. so'z yasalishi asoslari bilan tanishish o'quvchilar lug'atini atrof-muhit haqidagi bilimlar bilan boyitishga imkon beradi. predmet, jarayon, voqea-hodisalar haqidagi tushunchalar so'z bilan ifodalanadi. so'zlar o'rtasidagi ma’no va tuzilish jihatidan bog'lanishni belgilash o'zaro munosabatda bo'lgan tushunchalar o'rtasidagi bog'lanishga tayanadi (masalan, traktor va traktorchi so'zlari o'zaro munosabatda bo'lgan tushunchalar, shu tufayli ma’no va tuzilishiga ko'ra bog'langan). o'quvchilar so'zlaming ma’no va tuzilishiga ko'ra o'zaro munosabatini haqiqatan …

3 / 7

lar) ko'proq talaffuziga muvofiq yoziladi. o'zak va qo'shimchalami to' g' ri yozish malakasini nazariy asosda shakllantirish fonetik, so'z yasalishiga oid grammatik bilimlarni maqsadga muvofiq tatbiq etishni talab qiladi. shuning uchun so'zning morfemik tarkibini o'rganishning muhim vazifalaridan biri o'zak va qo'shimchalami to'g'ri yozish malakasini shakllantirish uchun zarur bo'lgan bilim va ko'nikmalar asosini yaratish hisoblanadi. 6. so'zning morfemik tarkibini o'rganish o'quvchilaming aqliy qobiliyatini o'stirishda, xususan, til birligi sifatida so'zni ongli bilib olish uchun zarur bo'lgan maxsus aqliy ko‘nikmalarni shakllantirishda ham ahamiyatli. o'qituvchining vazifasi t a ’lim jarayonida bilimni o'zlashtirish bilan o'quvchilarda aqliy faoliyatni o'stiradigan, analiz, taqqoslash ko'nikmalarini shakllantiradigan sharoit yaratish hisoblanadi. boshlang'ich sinf ona tili darslarida so‘z tarkibi va yasalishini o'rganish metodikasi boshlang'ich sinflar ona tili dasturiga muvofiq so'zning morfemik tarkibi 3-sinfda o'rganiladi. 4-sinfda so'z turkumlarini o'rganish bilan bog'liq holda so'zning tarkibi haqidagi bilimlarni takomillashtirish ko'zda tutiladi. avvalo, til materialini o'rganish tizimi nimaligini aniqlab olish zarur. til materialini o'rganish tizimi deganda aniq, …

4 / 7

rish ustida ishlash bilan bog'liqligini belgilab beradi. so‘z tarkibi to‘rt bosqichda o'rganiladi: birinchi bosqich - so'z yasalishini o'rganishga tayyorgarlik bosqichi. bu bosqichning vazifasi — o'quvchilarni bir xil o'zakli so'zlaming ma’no va tuzilishiga ko'ra bog'lanishini tushunishga tayyorlash. bunday vazifaning qo'yilishiga sabab, birinchidan, so'zning m a ’no va tuzilishi jihatidan bog'lanishini tushunish, o'zining lingvistik mohiyatiga ko'ra, bir xil o'zakli so'zlarni va so'z yasalishini o'zlashtirishga asos hisoblanadi. haqiqatan ham, yasalgan va yasashga asos bo'lgan so'zlar bir-biri bilan ma’no va tuzilishi jihatidan bog'lanadi: ish ~ ishchi, g'alla — g'allakor. ikkinchidan, o'quvchilar bir xil o'zakli so'zlarni va morfemalarni o'rganishda qiyinchiliklarga duch keladilar: ular bir xil o'zakli so'zlaming ma’nolaridagi umumiylikni tushunishda qiynaladilar, chunki ularda mavhum tafakkur hali yetarli rivojlanmagan bo’ladi; o'zak, so'z yasovchi va shakl yasovchi qo'shimchalarning vazifalarini o'zlashtirishda ularga bir xil o'zakli so'zlaming ma’no va tuzilishi jihatidan o'xshashligi va farqini aniqlash anchagina qiyinlik qiladi. shuning uchun so'zning morfemik tarkibini maxsus o'rganishdan oldin uning ma’no va …

5 / 7

ki narsa shunday nomlanganini aniqlashdan asta-sekin tildagi bir so'z bilan ikkinchi so'z o'rtasidagi bog'lanishni aniqlashga o'tish mumkin. masalan, „nega kishilar paxta ko'p ekilgan joyni paxtazor (paxta — paxtazor), daraxt ko'p ekilgan joyni daraxtzor (daraxt — daraxtzor) deb nomlashgan?", „nega kishilar bir uyni g'ishtli (g'isht — g‘ishtli), boshqasini sinchli deyishadi?" o'quvchilar predmet yoki predmet belgisining nomlanish sababini aniqlashdan so'zlaming ma’nosi va tarkibidagi umumiylikni topishga o'rganadilar. bularning hammasi o'quvchilarni bir xil o'zakli so'zlaming yasalishi mohiyatini tushunishga tayyorlaydi; ular bir so'z boshqa so'zdan o'zaro ma’no jihatdan bog'lanishi asosida yasalishini, o'z navbatida, shu so'z bilan nomlangan tushunchalar o'rtasidagi bog'lanishga asoslanishini tushuna boshlaydilar. o'quvchilar so'zning yangi so'z hosil qilishga yordam beradigan qismini bilib olgan sari ularda so'z yasalishi haqidagi tasawur chuqurlasha boradi. ikkinchi bosqich — bir xil o'zakli so'zlaming xususiyatlari va barcha morfemalarning mohiyati bilan tanishtirish. bu bosqichning asosiy o'quv vazifasi — so'zlaming ma’noli qismlari sifatida o'zak, so'z yasovchi va shakl yasovchi qo'shimchalar bilan tanishtirish, …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "3_4_sinf_so'z_yasovchi_va_so'z_o’zgartiruvchi"

3-4-sinf so'z yasovchi va so'z o’zgartiruvchi qo’shimchalar”mavzusini o’tish bo’yicha metodik tavsiyalar so‘zning leksik ma’nosini aniqlash maqsadida uni morfemalarga ajratish til haqidagi fanda o ‘zining nazariy asosiga ega. morfema — so'zning eng kichik, bo'linmaydigan ma’noli qismi. morfema ikki turga bo'linadi: 1. o'zak morfema — so'zda albatta qatnashadigan va leksik ma’no anglatadigan morfema. 2. affiksal morfema - mustaqil holda leksik ma’no anglatmay,so'zning leksik va grammatik ma’nolari shakllanishi uchun xizmat qiladigan morfema. masalan, gullami, gulla so'zlaridagi gul — o'zak morfema, -lar, -ni, -la affiksal morfemadir. aftikslar (qo'shimchalar) ikki turga bo'linadi: 1. so'z yasovchi qo'shimchalar. ular so'zning leksik ma’nosini shakllantirish uchun xizmat qiladi. masalan, bog...

This file contains 7 pages in DOCX format (60.2 KB). To download "3_4_sinf_so'z_yasovchi_va_so'z_o’zgartiruvchi", click the Telegram button on the left.

Tags: 3_4_sinf_so'z_yasovchi_va_so'z_… DOCX 7 pages Free download Telegram