normal fiziologiya qodirov

PDF 318 стр. 4,6 МБ Бесплатная загрузка

318 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 4,6 МБ

Тип файла PDF

Страницы 318

Обновлено Май 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 318

1 a.qodirov tibbiyot institutlari talabalari uchun o’quv adabiyoti normal fiziologiya uzbekiston respublikasi oliy va o’rta mahsus ta'lim vazirligi tibbiyot institutlari talabalari uchun darslik sifatida tavsiya etgan 52.81 udk 615.03. taqrizchi: tibbiyot fanlari doktori, professor:a qodirov toshkent abu ali ibn sino nomidagi tibbiyot nashriyoti 2 muqaddima fiziologiya so‘zi yunoncha bo`lib, tabiiyot ma‘nosini bildiradi. xvi asrdan boshlab bu atamani jonivor va o‘simlik dunyosini o‘rganuvchi fanni belgilash uchun ishlatib kelishgan. vaqt o‘tib, ilmiy ma‘lumotlar ko‘payishi bilan, tabiiyot birmuncha mustaqil fanlarga – botanika, zoologiya, anatomiya va boshqalarga bo`lindi. shundan keyin ham fiziologiya uzoq vaqtlar davomida anatomiya fanining bir qismi bo`lib keldi. anatomlar faqat organizm, uning a‘zo va to‘qimalarining tuzilishini emas, balki faoliyatini ham o‘rgandilar. faqat xix asrga kelib organizm faoliyatlarini o‘rganish bilan shug‘ullanadigan fan mustaqil fiziologiya fani sifatida anatomiyadan ajralib chiqdi. faoliyatlarni o‘rganishda fiziologiya juda ko‘p yangiliklarni kashf etdi, ulkan yutuqlarga erishdi va hozirgi vaqtda ko‘p tarmoqli fanga aylandi. bu tarmoqlardan qiyosiy fiziologiya, evolyutsion …

2 / 318

larning hayot faoliyatini o‘rganish bilan shug‘ullanadi. fiziologiya hayotiy jarayonlarni o‘rganib, ularning qonuniyatlari va aloqadorligini aniqlab, tibbiyotga zamin bo`ladi. inson salomatligi va mehnat qobiliyatini baholash, sog‘lom hayot kechirish asoslarini aniqlash ham fiziologiya yutuglariga bog‘liq. demak, davrimiz fiziologiyasi ijtimoiy ahamiyatga ega. fiziologiyaning fan sifatida shakllanishi tibbiyot ehtiyojlari bilan bog‘liq. odam organizmining tuzilishi va faoliyatini yaxshi bilmay turib, bemorni davolab bo`lmaydi. shu tufayli, fiziologiya va tibbiyot bir-biri bilan chambarchas bog‘liq. xastalik alomatlarini yazshi tushunish, kasallikni aniqlash va davolash, uning oldini olish uchun fiziologiyani yaxshi o‘rganish kerak. 3 fiziologiyaning rivojlanish tarixi haqida qisqacha ma’lumot organizmning hayot faoliyatini o‘rganib, tushunishga qaratilgan harakatlar jamiyat taraqqiyoti bilan teng. ko‘hna yunon, rim, xitoy, hindiston, misr shifokorlari va olimlari funksiyalar to‘g‘risidagi ilk tushunchalarga asos solganlar. jumladan, buqrot (gippokrat), arastu (aristotel), jolinus (galen) va boshqalarni eslatish mumkin. buqrot (eramizdan 460-377 yil avval) – ko‘hna yunonning buyuk shifokori, tibbiyot, falsafa, etika va boshqa fanlar rivojiga katta hissa qo‘shgan. u kos orolida …

3 / 318

n. mijozi issiq, issiq qonli odamlarni sangvinik – serharakat, ildam, deb atagan. vujudida sovuq shilimshiq ko‘p bo`lgan odamlarni flegmatik – sovuqqon, vazmin turga ajratgan. badanda o‘tning ko‘pligi buqrotning fikricha, qiziqqonlik, serjahllikka olib keladi. u bundau insonlarni tiyib bo`lmaydigan xoleriklar, deb atagan. vujudida qora, kuygan o‘t ko‘payib ketgan shaxslar melanxoliklarni tashkil qilib, ular imirsiydaigan, o‘ziga ishonmaganlardir. asrlar o‘tib, buqrotning kuzatishlari asosida odamlar mijozi, temperamenti bo‘yicha to‘rt xilga bo`linadi, degan fikr i.p.pavlovning ilmiy tekshiruvlarida tasdiqlandi. buqrot birinchilar qatorida shifokorning odob-ahloqi, bemor va hamkasblariga bo`lgan munosabati, tashqi qiyofasi qanday bo`lishi to‘g‘risida o‘z fikrini qisqacha yozgan. buqrotni tibbiyot asoschisi deyish mumkin. jolinus (galen, 134-211- yillar) fiziologiyaning rivojlanishiga katta hissa qo‘shgan. u o‘zi tug‘ilgan shahar pergamda, smirna, iskandariya (aleksandriya), korinf shaharlarida taniqli shifokorlardan ta‘lim oldi. 164-yilda rimga ko‘chib borib, imperator mark avreliy saroyida shifokorlik qildi. jolinus cho‘chqa va maymunlarda tajribalar o‘tkazib, anatomiya va fiziologiyani chuqur o‘rgandi, chunki u organizm tuzilishi va faoliyatini aniq bilmay turib, …

4 / 318

uning sababi – o‘rta asrlar (iii-xvi asrlar) ovro‘poda turg‘unlik va tushkunlik davri bo`ldi. ilmiy haqiqatlarni yoqlagan ko‘pgina olimlar quvg‘in qilindi. aksicha, sharq mamlakatlarida o‘rta asrlar davomida ilm va fan juda rivojlandi. shu davrda xozirgi markaziy osiyo davlatlari hududida jahonga tanilgan ko‘pgina olimlar yashadi va ijod qildi. abu nosir muhammad al-farobiy 873-yilda sirdaryo bo‘yiga joylashgan farob qishlog‘ida tug‘ildi. al-farobiy o‘zining 160 dan ortiq ilmiy asarlari bilan falsafa,tabiiyot, musiqa nazariyasi, tibbiyotga ko‘p yangiliklar kiritdi. al-farobiyning shifokorlik faoliyati to‘g‘risida aniq ma‘lumotlar yo‘q. ammo u tibbiyotga juda qiziqqan, hamda anatomiya va fiziologiyadan bizni hayratga soladigan darajada bilimga ega bo`lgan. olim odam organizmining faoliyati uchun miya va uning markazlarining ahamiyati juda kattaligini yaxshi tushungan, nervlarni sezuvchi va harakatlantiruvchi nervlarga bo`lgan, yurak faoliyatini nervlar boshqaradi, deb taxmin qilgan. al-farobiy fanlar tasnifiga bag‘ishlangan asarida quyidagi fikrni aytadi: ―bemorni yaxshi davolash uchun shifokor ikki narsaga ega bo`lishi kerak. birinchi – umumiy nazariyani yaxshi bilishi, ikkinchi – kasal va …

5 / 318

g ikkinchi yarmini eronda hamadon hokimining hakimi va vaziri sifatida o‘tkazdi. 1037-yili hamadonda vafot etdi. jahon ibn sinoni tibbiyot fanining buyuk namoyondasi va ulug‘ mutafakkir sifatida taniydi. uning «tib qonunlari» xii asrda arab tilidan lotinchaga ag‘darilib, qoiyozma shaklida ovro‘po mamlakatlarida tarqala boshladi. bu asar ilk bor chop etilgan kitoblar orasida bo`lib, xviii asrgacha tibbiyotni o‘rganuychi talabalarning va hakimlarning asosiy qo`llanmasi sifatida xizmat qildi. «tib qonunlari» 5 jilddan iborat bo`lib, tibbiyot nazariyasiga, inson organizmining boshidan oyog‘igacha tuzilishi, kasalliklari, ularning oldini olish va davolashga oid ma‘lumotlar majmuasidir. bu asarda odam organizmining faoliyati, fiziologiyasiga doir ma‘lumotlar va fikrlar ham bor. masalan, ibn sino tashqi muhit odam organizmiga kuchli ta‘sir ko‘rsatishi mumkinligiga katta ahamiyat bergan. faqat bir fasldan ikkinchi faslga o‘tish emas, balki kunning tunga ulanishi ham organizmda o‘zgarishlar keltirib chiqaradi, degan. ibn sinoning bolani tarbiyalash va o‘stirish to‘g‘risidagi fikrlari diqqatga sozovor. uning fikricha, bolani chaqaloqlik davridan tozalikda tutib tarbiyalash, sog‘liqni saqlashning asosiy omillaridan …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 318 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "normal fiziologiya qodirov"

1 a.qodirov tibbiyot institutlari talabalari uchun o’quv adabiyoti normal fiziologiya uzbekiston respublikasi oliy va o’rta mahsus ta'lim vazirligi tibbiyot institutlari talabalari uchun darslik sifatida tavsiya etgan 52.81 udk 615.03. taqrizchi: tibbiyot fanlari doktori, professor:a qodirov toshkent abu ali ibn sino nomidagi tibbiyot nashriyoti 2 muqaddima fiziologiya so‘zi yunoncha bo`lib, tabiiyot ma‘nosini bildiradi. xvi asrdan boshlab bu atamani jonivor va o‘simlik dunyosini o‘rganuvchi fanni belgilash uchun ishlatib kelishgan. vaqt o‘tib, ilmiy ma‘lumotlar ko‘payishi bilan, tabiiyot birmuncha mustaqil fanlarga – botanika, zoologiya, anatomiya va boshqalarga bo`lindi. shundan keyin ham fiziologiya uzoq vaqtlar davomida anatomiya fanining bir qismi bo`lib keldi. anatomlar faqat organiz...

Этот файл содержит 318 стр. в формате PDF (4,6 МБ). Чтобы скачать "normal fiziologiya qodirov", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: normal fiziologiya qodirov PDF 318 стр. Бесплатная загрузка Telegram