tabiatshunoslik_3_uzb

PDF 128 pages 6.2 MB Free download

128 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.2 MB

File type PDF

Pages 128

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 128

cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi toshkent — 2019 umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 3-sinfi uchun darslik qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashri o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan a. bahromov, sh. sharipov, m. nabiyeva htt p:/ /ed up ort al. uz 2 isbn 978-9943-05-821-7 shartli belgilar: © bahromov a. va boshq., 2019 © cho‘lpon nomidagi nmiu, 2016 © cho‘lpon nomidagi nmiu, 2019 mas’ul muharrir: asqar nigmatov – geografiya fanlari doktori, professor. taqrizchilar: muxarram xo‘jayeva – toshkent shahridagi 142-maktabning boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi; rustam abdiyev – navoiy shahridagi 11-ixtisoslashtirilgan davlat umumta’lim maktabining georafiya fani o‘qituvchisi; munira bositxonova – toshkent shahridagi 324-maktabning boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi. topshiriqlar amaliy ishlar savollar dars tugadi respublika maqsadli kitob jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan chop etildi uo‘k 372.362(075) kák 20.18ya71 â 12 htt p:/ /ed up ort al. uz 3 kirish tabiatshunoslik nimani o‘rganadi? tunda osmonda oy va yulduzlar ko‘rinadi. kun- duzi quyosh yer yuzini yoritadi va isitadi. quyosh nuridan tog‘, yaylov, …

2 / 128

tabiat jonsiz va jonli tabiatga bo‘linadi. quyosh, yulduzlar, oy, yer, tosh, tabiiy gaz, bulut, havo, suv kabilar jonsiz tabiatning tarkibiy qismlaridir (1-rasm). jonli tabiatga yer yuzidagi barcha o‘simliklar va hayvonlar kiradi (2-rasm). ular nafas oladi, oziqlanadi, o‘zidan ko‘payadi va rivojlanadi. yer ostidan vulqon otilishi, osmonda bulut hosil bo‘lishi, chaqmoq chaqishi, momaqaldiroq gum- burlashi, shamol esishi, yomg‘ir yog‘ishi, quyosh- ning nur sochishi kabi jarayonlar tabiat hodisa- laridir (3-rasm). tabiatning tarkibiy qismlari va hodisalarini «tabiatshunoslik» va tabiat haqidagi boshqa fanlar o‘rganadi.htt p:/ /ed up ort al. uz 5 2-rasm. jonli tabiatning tarkibiy qismlari. daraxt o‘tlar buta bug‘u kaklikchigirtka 3-rasm. tabiat hodisalari. vulqon otilishi chaqmoq chaqishi yomg‘ir yog‘ishi quyoshning yer yuzini isitishi shamol esishi odamlar yovvoyi hayvon turlaridan bir qan- chasini qo‘lga o‘rgatdi, ya’ni xonakilashtirdi va ko‘paytirdi. ular tabiiy o‘simliklardan turli ma- daniy o‘simliklar yetishtirdi.htt p:/ /ed up ort al. uz 6 odamlar suv omborlarini qurdi, kanallar qazib, suvsiz qaqrab yotgan yerlarni dala …

3 / 128

rni bilasiz? topshiriqlar quyidagilardan gerbariy tayyorlang: a) turli o‘tlardan; b) turli madaniy o‘simliklardan. htt p:/ /ed up ort al. uz 7 tabiatda suv va havo 4-rasm. globus. 5-rasm. dengiz va uning sohili. yer usti va yer osti suvlari okean va dengizlar ona zaminimiz — yer sharsimon shaklga ega. yer yuzini o‘rganish uchun globusdan foydalaniladi. globus — yer sharining kich- raytirilgan modeli (4-rasm). globus sirtining katta qismi ha- vorangda tasvirlangan bo‘lib, u yer sharining ko‘p qismini suv egalla- ganligini ifodalaydi. bu — okean va dengizlardir. okeanning quruqlikka tutash- gan qismida dengizlar joylashgan htt p:/ /ed up ort al. uz 8 (5-rasm). dengiz — okeanning bir qismidir. ba’zi dengizlar quruqlik ichkarisiga kirib borgan. okean va dengizlarning suvi sho‘r bo‘ladi va ichishga yaramaydi. odamlar okean va dengizlar- dan ko‘p miqdorda baliq ovlaydilar. ulkan ke- malarda yuklarni okean va dengizlar orqali tashiy- dilar. okean va dengizlar ostidan ko‘p miqdorda neft va gaz qazib olinadi. …

4 / 128

r va taxir bo‘lgani uchun dengiz deb atalgan. hozir esa qurib, bir nechta ko‘llarga ajralgan. o‘lkamizda sariqamish, aydar- ko‘l va arnasoy kabi yirik ko‘llar ham mavjud. okean, dengiz, daryo va ko‘l suvlari yer usti suvlarini tashkil etadi. amaliy ish globusdan bir nechta daryo va ko‘lni toping. ular- ning nomini daftaringizga yozing. muzliklar. yer osti suvlari yerning shimoliy va janubiy qutblari atrofi eng sovuq joylardir (9-a, b rasm). bu qutblarning atrofini qoplagan muzliklar yozda ham erimaydi. baland tog‘larning yuqori qismidagi qor va muzlar ham yozda erimaydi (9-d rasm).htt p:/ /ed up ort al. uz 10 9-rasm. doimiy muzliklar egallagan joylar. b da yomg‘ir va qor suvlari hisobiga dala va bog‘- lar sug‘oriladi. suvlarning bir qismi yer ostiga singib ketadi. bu suvlar yer osti suvlarini hosil qiladi. ayrim joylarda yer osti suvlari buloq bo‘lib, oqib chiqadi. yog‘in kam yog‘adigan, daryo suvlari bormagan joylarda yer osti suvlari quvurlar orqali tortib chiqariladi. ba’zi joylarda …

5 / 128

ida bahorgi yomg‘ir suvidan so‘ng qumlar ora- sidan o‘tlar o‘sib chiqadi. bu o‘tlar jazirama yoz- da qurib qoladi. shuning uchun cho‘lda yoz oylarida o‘simliklar kam o‘sadi (10-rasm). 10-rasm. qizilqum manzarasi.htt p:/ /ed up ort al. uz 12 11-rasm. suv isiganda kengayadi. 13-rasm. suv soviganda torayadi. 12-rasm. suv to‘la choynak isiganda toshadi. odamlar va hayvonlar suvsiz yashay olmaydi. shu bois, aytish mumkinki, yer yuzida suvsiz hayot bo‘lmaydi. suvning xususiyatlari. suvning uch holati xavfsizlik qoidalariga rioya qilgan holda quyidagi tajribalarni o‘tkazing. 1-tajriba. kolba olib, uni suv bilan to‘ldiring. uning og‘ziga shisha nay o‘rnating. kolbadagi suvni quruq yoqilg‘i yordamida asta-sekin isiting. bunda kolbadagi suv isigan sari nay ichidagi suv yuqoriga ko‘tarila boradi (11-rasm). demak, suv isiganda kengayadi. shuning uchun choynakka to‘ldirib quyilgan suv isiganda kengayadi va toshadi (12-rasm). 2-tajriba. suv to‘ldirilgan kolba og‘ziga shisha nay o‘rnating. suv nayni to‘ldirib tursin. avval- dan muzlatgichga qo‘yilgan ho‘l lattani olib, kol- bani o‘rang. bunda kolba soviydi. …

Want to read more?

Download all 128 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tabiatshunoslik_3_uzb"

cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi toshkent — 2019 umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 3-sinfi uchun darslik qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashri o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan a. bahromov, sh. sharipov, m. nabiyeva htt p:/ /ed up ort al. uz 2 isbn 978-9943-05-821-7 shartli belgilar: © bahromov a. va boshq., 2019 © cho‘lpon nomidagi nmiu, 2016 © cho‘lpon nomidagi nmiu, 2019 mas’ul muharrir: asqar nigmatov – geografiya fanlari doktori, professor. taqrizchilar: muxarram xo‘jayeva – toshkent shahridagi 142-maktabning boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi; rustam abdiyev – navoiy shahridagi 11-ixtisoslashtirilgan davlat umumta’lim maktabining georafiya fani o‘qituvchisi; munira bositxonova – toshkent shahridagi 324-maktabning boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi. ...

This file contains 128 pages in PDF format (6.2 MB). To download "tabiatshunoslik_3_uzb", click the Telegram button on the left.

Tags: tabiatshunoslik_3_uzb PDF 128 pages Free download Telegram