Back

8_sinf_geografiya_31_o’zbekiston_iqtisodiyotini_hududiy_tashkil

PPTX 16 pages 2.4 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 16
o‘zbekistonning regional tavsifi o‘zbekiston iqtisodiyotini hududiy tashkil etish @dars_ishlanma_yangi mamlakatimiz hududining har bir qismi geografik o‘rnining betakrorligidan, birinchi navbatda, tabiiy sharoiti va boyliklari, aholining mehnat faoliyati hamda turmush tarzining o‘ziga xosligi shakllangan. iqtisodiyot, asosan, joyning mahalliy tabiiy boyliklariga bog‘liq ravishda rivojlangan. transportning takomilla shuviga qarab, iqtisodiyot ba’zi joylarda chetdan keltirilgan xomashyo asosida shakllangan. malakali kadrlar, asosan, yirik shaharlardagi ta’lim muassasalarda tayyorlanadi. shunga muvofiq malakatalab ishlab chiqarishlar shaharlarda rivojlansa, boshqa joylar qishloq xo‘jaligi yoki sanoat xomashyosi yetkazib beradi. mamlakatning ayrim qismlari o‘rtasida mehnatning ana shunday taqsimlanishi geografik yoki hududiy mehnat taqsimoti deyiladi. hududiy mehnat taqsimoti quyidagi holatlardagina sodir bo‘ladi: ishlab chiqarilayotgan mahsulot mahalliy ehtiyojdan ancha ko‘p bo‘lishi; uni ishlab chiqarish mamlakatning boshqa qismlari dagidan arzonga tushishi; ishlab chiqarishning xomashyo zaxirasi ko‘p yillarga yetarli bo‘lishi; mahsulot ayirboshlanganda transport xarajati arzon bo‘lishi. ma’lum vaqt o‘tib, hududlarning ixtisoslashuvida o‘zgarishlar ro‘y berishi mumkin. masalan, qashqadaryo hududida neft va gaz konlari ochilib, ishga tushirilgach, bu hududda …
2 / 16
tisoslashgan tarmoqlari bo‘lishi ham mumkin. mamlakat miqyosida ixtisoslashgan tarmoqni qanday aniqlash mumkin? buning uchun izlanayotgan ixtisos lashuv koeffitsientini k deb olamizda, quyidagi formulani tuzamiz: bunda: m – rayon mah sulotining mazkur tarmoq bo‘yicha mamlakatdagi salmog‘i, a – mamlakat aholisi sonida rayon aholisining sal mog‘i. agar k ko‘rsatkich birdan katta bo‘lsa, bilingki, rayon bu tarmoqqa ixtisoslashgan ekan. ixtisoslashish ko‘rsatkichi (k)ning katta-kichikli giga qarab, iqtisodiy rayonning ixtisoslashish darajasini bilsa bo‘ladi. bundan tashqari, ixtisoslashish imkoniyati transportga va mahsulotni tashish xarajatlariga ham bog‘liq. rayondagi ishlab chiqarish korxonalarining muay yan qismigina ixtisoslashgan tarmoqlarga kiradi. qolganlari esa ixtisoslashgan tarmoqqa xizmat qiluvchi, yordamchi tarmoqlarni tashkil etadi (masalan, paxta yetishtirishga ixtisoslashgan xo‘jaliklarda yordamchi tarmoq sifatida beda, jo‘xori, kartoshka ham yetishtiriladi, chorvaning muayyan turi boqiladi yoki mashinasozlik ixtisosli tarmoq bo‘lsa, metall quyish korxonalari, mahalliy energetika kabilar yordamchi korxona hisoblanadi). rayon aholisini oziq-ovqat mahsulotlari, kiyim-bosh, madaniy-maishiy buyumlar bilan ta’minlovchi korxonalar xizmat ko‘rsatish tarmog‘ini tashkil etadi. bu barcha tarmoqlar uchun energetika …
3 / 16
r xil korxonalarning bir umumiy hududdagi o‘zaro bog‘langan uyg‘unligidir. bunga o‘zaro bog‘langan korxonalarni yagona transport, energetika va qurilish bazalari bilan uyg‘un (koope rativlash, kom binatlash asosida) joylashtirilish hisobiga, shuningdek, tabiiy boyliklardan va ish kuchlaridan, ikkilamchi xomashyo hamda chiqindilardan oqilona foydalanish hisobiga erishiladi. hichmlar tabiiy boyliklari ko‘p hududlarni tezroq va tejamliroq o‘zlashtirishga imkon beradi. har bir hichm egallagan maydoni va tarmoqlarining tarkibiga ko‘ra boshqasidan farq qiladi. tarmoqlararo majmualar takomillashganlik darajasi bo‘yicha ham bir-biridan farqlanadi. masalan, agrosanoat majmuyi hamma viloyatlarda shakllanib bo‘lgan. rangli metallurgiya majmuyi faqat toshkent viloyatida eng takomiliga yetgan. samarqand va buxoro viloyatlarida esa shakllanishning quyi bosqichida, xorazm viloyati va qoraqalpog‘iston respublikasida deyarli yo‘q. hududiy ishlab chiqarish maj mualarining o‘zaro aloqadorligidan iqtisodiy rayon shakllanadi. iqtisodiy rayon: a) geografik o‘rni o‘ziga xos; b) mamlakat miqyosida ixtisoslashgan; d) majmuali xo‘jalik shakllangan; e) tabiiy boyliklar hamda ishchi kuchi bilan ta’minlanishida boshqa rayonlardan farqlanuvchi hududlardir. iqtisodiyotning yuksalishi bilan tarmoqlararo majmualar mukammallasha boradi. natijada hududiy …
4 / 16
o‘layotgan tarkibiy o‘zgarishlarda hududlarning roli sezilarli darajada oshdi. hududlarning iqtisodiy salohiyati va raqobatbardoshligini oshirishga yo‘naltirilgan bir qator chora-tadbirlar amalga oshirildi. o‘zbekiston hududlarining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish darajasi va iqtisodiy o‘sish sur’atlaridagi tafovutlar bir qator obyektiv sabablar-bozor islohotlarining dastlabki davridagi hududiy rivojlanish darajasi, hududning investitsion jozibadorligi, iqtisodiy geografik rivojlanishi, infratuzilmaning rivojlanganlik darajasi, innovatsion salohiyati va boshqa ko‘pgina omillar bilan izohlanadi. respublika yaimni shakllantirishda yahmning ulushi bo‘yicha toshkent shahri 15,5 % ko‘rsatkich bilan yetakchilik qiladi (85-rasm). toshkent va samarqand viloyatlari mos ravishda 9,1 va 7,1 % ko‘rsatkich bilan keyingi o‘rinlarni egallaydi. yahmning eng kam ulushi sirdaryo, jizzax, xorazm viloyatlarida va qoraqalpog‘iston respublikasida qayd etildi. keyingi darslarda mazkur hududlarni ketma-ket o‘rganamiz. image2.jpeg image3.jpeg image4.png image5.jpeg image6.png image7.png image8.png image1.jpeg
5 / 16
8_sinf_geografiya_31_o’zbekiston_iqtisodiyotini_hududiy_tashkil - Page 5

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "8_sinf_geografiya_31_o’zbekiston_iqtisodiyotini_hududiy_tashkil"

o‘zbekistonning regional tavsifi o‘zbekiston iqtisodiyotini hududiy tashkil etish @dars_ishlanma_yangi mamlakatimiz hududining har bir qismi geografik o‘rnining betakrorligidan, birinchi navbatda, tabiiy sharoiti va boyliklari, aholining mehnat faoliyati hamda turmush tarzining o‘ziga xosligi shakllangan. iqtisodiyot, asosan, joyning mahalliy tabiiy boyliklariga bog‘liq ravishda rivojlangan. transportning takomilla shuviga qarab, iqtisodiyot ba’zi joylarda chetdan keltirilgan xomashyo asosida shakllangan. malakali kadrlar, asosan, yirik shaharlardagi ta’lim muassasalarda tayyorlanadi. shunga muvofiq malakatalab ishlab chiqarishlar shaharlarda rivojlansa, boshqa joylar qishloq xo‘jaligi yoki sanoat xomashyosi yetkazib beradi. mamlakatning ayrim qismlari o‘rtasida mehnatning ana shunday taqs...

This file contains 16 pages in PPTX format (2.4 MB). To download "8_sinf_geografiya_31_o’zbekiston_iqtisodiyotini_hududiy_tashkil", click the Telegram button on the left.

Tags: 8_sinf_geografiya_31_o’zbekisto… PPTX 16 pages Free download Telegram

Similar files

You might also like these

Show all
8_sinf_geografiya_31_o’zbekiston_iqtisodiyotini_hududiy_tashkil — DOCX DOCX
8_sinf_geografiya_31_o’zbekiston_iqtisodiyotini_hududiy_tashkil
4 pages 60.9 KB