8-sinf fizika tavsiya (2) (3)

PDF 110 pages 4.5 MB Free download

110 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.5 MB

File type PDF

Pages 110

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 110

tekis o‘zgaruvchan harakatda tezlanish tekis o‘zgaruvchan harakat haqida tushuncha notekis harakatning eng oddiy ko‘rinishi – bu tekis o‘zgaruvchan harakatdir. qiya novdagi sharcha yoki aravachaning harakati tekis o‘zgaruvchan harakatga misol bo‘la oladi. tomizg‘ich o‘rnatilgan aravachaning qiya tekislikdagi harakatini ko‘rib chiqaylik. tomizg‘ichdan bir tekisda har 0,5 sekundda bittadan tomchi tushsin. aravacha qiya tekislikning yuqori nuqtasidan qo‘yib yuborilganida harakat trayektoriyasidagi tomchilar orasidagi masofa ortib borganligini kuzatish mumkin (33-rasm). bunda: 1 va 2-tomchilar orasi: 5 cm – 0 cm = 5 cm; 2 va 3-tomchilar orasi: 20 cm – 5 cm = 15 cm; 3 va 4-tomchilar orasi: 45 cm – 20 cm = 25 cm; 4 va 5-tomchilar orasi: 80 cm – 45 cm = 35 cm. demak, tomchilar orasidagi masofa har 0,5 s da 10 cm ga ortib bormoqda. bundan har 0,5 s da aravachaning tezligi 10 cm : 0,5 s = 20 cm/s ga ortib borishini aniqlash mumkin. 33-rasm. qiya tekislikdagi …

2 / 110

uvchan harakatni tavsiflash uchun tezlanish deb ataluvchi kattalik kiritilgan. υ0 – boshlang‘ich tezlik bilan tekis o’zgaruvchan harakatni boshlagan jismning t vaqtdagi tezligi υ ga teng bo‘lsa, tezlanish formulasi: a = υ – υ0 t . tezlik o‘zgarishining shu tezlik o‘zgarishi sodir bo‘lgan vaqt oralig‘iga nisbati bilan aniqlanadigan kattalik tezlanish bo‘lib, a harfi bilan belgilanadi. tezlanishni quyidagicha ta’riflash ham mumkin: vaqt birligida jism tezligining o‘zgarishiga son jihatdan teng keladigan kattalik tezlanish deb ataladi tezlanish formulasidan foydalanib, uning birligini topish mumkin. tezlanishning asosiy birligi sifatida m/s2 olingan. xalqaro birliklar sistemasidagi tezlanish birligi – m/s2 shunday birlikki, bunda jismning harakat tezligi har 1 s da 1 m/s ga o‘zgaradi. (1) tezlanish birligi sifatida cm/s2 ham ko‘p qo‘llaniladi. bunda: 1 m/s2 = 100 cm/s2. tezlanish formulasi sekinlanuvchan harakat uchun ham o‘rinlidir. keyingi vaqt oldingi vaqtdan har doim katta bo‘lgani uchun (1) formula maxraji har doim musbat bo‘ladi. kuzatilayotgan vaqtdagi tezlik boshlang‘ich tezlikdan kichik bo‘lsa, …

3 / 110

borat bo‘lsa, jism tekis o‘zgaruvchan harakat qilganligini bilib olamiz. odatda, jismlar ma’lum bir vaqt davomida tezlanish bilan, keyin o‘z garmas tezlik bilan, so‘ng esa sekinlanuvchan harakat qiladi va to‘xtaydi. masalan, joyidan qo‘zg‘algan velosiredchi 10 s davomida tezligini 5 m/s ga yetkazsin. shu tezlikda velosiredchi 40 s harakatlansin. so‘ngra asta-sekin tormoz berish bilan 5 s davomida tekis sekinlanuvchan harakat qilib to‘xtasin. velosiredchining tezlik grafigi 37-rasmda tasvirlangan. 36-rasm. tekis sekinlanuvchan harakatning tezlik grafigi υ, m/s a 0 bo‘lganda tekis tezlanuvchan harakat uchun yo‘l grafigi t υ a o d c b at2 at υ0 t υ0 t 2 s = at2 2 s, m 25 16 9 4 1 0 1 2 3 4 5 t, s a = 2 m/s2 40-rasm. υ0 = 0 bo‘lganda tekis tezlanuvchan harakat uchun yo‘l grafigi . kinematika asoslari bunday ko‘rinishga ega bo‘lgan egri chiziq parabola deb ataladi. biz boshlang‘ich tezligi υ0 = 0 bo‘lganida vaqt …

4 / 110

irlangan grafikdan (υ0 > 0 uchun) jismning bosib o‘tgan yo‘li qanday topiladi? 1. joyidan qo‘zg‘alib, 0,3 m/s2 tezlanish bilan tekis tezlanuvchan harakat qilayotgan jism 10 s da qancha yo‘lni bosib o‘tadi? 2. boshlang‘ich tezligi 30 km/soat bo‘lgan avtomobil 0,5 m/s2 tezlanish bilan tekis tezlanuvchan harakat qilib, 1 minut davomida qancha yo‘lni bosib o‘tadi? 3. jism joyidan qo‘zg‘alib, 1 m/s2 tezlanish bilan tekis tezlanuvchan harakat qil moqda. jism harakatining yo‘l grafigini chizing. 4. boshlang‘ich tezligi 36 km/soat bo‘lgan avtomobil 4 m/s2 tezlanish bilan tekis tezlanuvchan harakat qilmoqda. avtomobil harakatining yo‘l grafigini chizing. 5. jism bir xil vaqt oraliqlarida υ0 = 0 m/s, υ1 = 1 m/s, υ2 = 2 m/s va h. k. tezlikka ega bo‘lsa, uning harakatini tekis o‘zgaruvchan desa bo‘ladimi? s = υ0t + at2 2 s = ( ) m = 240 m.–0,2 · 402 210 · 40 + t0 = – s = 50 s.10 –0,2 t0 …

5 / 110

ar bir t1, t2, t3 vaqtni birma-bir tezlanish formulasiga qo‘yib, a1, a2, a3 tezlanishlarni hisoblang. 6. ao‘rt = (a1 + a2 + a3)/3 formula yordamida o‘rtacha tezlanishni hisoblang. olingan bu qiymat qiya novdan dumalab tushayotgan sharchaning tezlanishini ifodalaydi. 7. ushbu tajribani novning qiyaligi uch xil bo‘lgan holat uchun bajaring. 8. ∆an = |ao‘rt – an| formuladan absolyut xatolikni toping. 9. ∆ao‘rt = (∆a1 + ∆a2 + ∆a3)/3 formuladan o‘rtacha absolyut xatolikni hisoblang. 10. ε = (∆ao‘rt / ao‘rt ) ∙ 100% formuladan nisbiy xatolikni toping. 11. natijalarni tahlil qiling va xulosa chiqaring. kinematika asoslari 1-jadval t/r s, m t1, s t2, s t3, s a1, m/s2 a2, m/s2 a3, m/s2 a, m/s2 ao‘rt, m/s2 ε, % 1 2 3 1. novning qiyaligi oshganda nima sababdan tezlanishning qiymati oshib boradi? jismlarning erkin tushishi bir xil balandlikdan tashlangan tosh va qush patining yerga turli vaqtlarda tushishini kuzatgan qadimgi yunon faylasufi aristotel yer …

Want to read more?

Download all 110 pages for free via Telegram.

Download full file

About "8-sinf fizika tavsiya (2) (3)"

tekis o‘zgaruvchan harakatda tezlanish tekis o‘zgaruvchan harakat haqida tushuncha notekis harakatning eng oddiy ko‘rinishi – bu tekis o‘zgaruvchan harakatdir. qiya novdagi sharcha yoki aravachaning harakati tekis o‘zgaruvchan harakatga misol bo‘la oladi. tomizg‘ich o‘rnatilgan aravachaning qiya tekislikdagi harakatini ko‘rib chiqaylik. tomizg‘ichdan bir tekisda har 0,5 sekundda bittadan tomchi tushsin. aravacha qiya tekislikning yuqori nuqtasidan qo‘yib yuborilganida harakat trayektoriyasidagi tomchilar orasidagi masofa ortib borganligini kuzatish mumkin (33-rasm). bunda: 1 va 2-tomchilar orasi: 5 cm – 0 cm = 5 cm; 2 va 3-tomchilar orasi: 20 cm – 5 cm = 15 cm; 3 va 4-tomchilar orasi: 45 cm – 20 cm = 25 cm; 4 va 5-tomchilar orasi: 80 cm – 45 cm = 35 cm. demak, tomchilar orasidagi masofa ha...

This file contains 110 pages in PDF format (4.5 MB). To download "8-sinf fizika tavsiya (2) (3)", click the Telegram button on the left.

Tags: 8-sinf fizika tavsiya (2) (3) PDF 110 pages Free download Telegram