tirik_organizmlarda_o'z_o'zini_idora_etish_organlari

PPTX 30 pages 3.0 MB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.0 MB

File type PPTX

Pages 30

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

norin tumanidagi 14-sonli idumi bilogiya fani o’qituvchilari abdurazzoqova sayyora va ro’ziboyeva saidaxonlarning “tirik organizmlarda o’z-o’zini idora etish organlari: gumoral va nerv sistemasi evolutsiyasi” mavzusida tayyorlagan taqdimoti reja: tirik organizmlarning o’z-o’zini boshqarish organlari. nerv orqali boshqarish. nerv sistemasining tiplari. gumoral boshqarish. immun boshqarish. tirik organizmlarning muhim xususiyatlaridan biri o‘z-o‘zini boshqarish sanaladi. o‘z-o‘zini boshqarish – tirik organizmlarning fiziologik yoki biologik ko‘rsatkichlarini muayyan va doimiy darajada avtomatik tarzda saqlash xususiyati sanaladi. organik olamning turli tuzilish darajalari, ya’ni molekula darajasidan tortib, organizm darajasigacha o‘z-o‘zini boshqarishning aniq tizimi, xilma-xil ko‘rinishlari mavjud. o‘z-o‘zini boshqarish mexanizmining ishga kirishishi uchun muayyan omil ta’sir ko‘rsatishi, organizm ichki muhitidagi birorta kimyoviy modda (gormon yoki qand miqdori)ning konsentratsiyasi, ba’zi organlar sistemasi holatining o‘zgarishi, organizmga yot moddaning kirishi yetarli sabab bo‘ladi. masalan, xloroplastlar yorug‘lik ta’sirida sitoplazmada joylashgan o‘rnini o‘zgartirish xususiyatiga ega. yorug‘lik ko‘p bo‘lgan hollarda xloroplastlar go‘yoki kuchli yorug‘likdan himoyalanish uchun hujayra qobig‘i atrofida, bulutli va yorug‘lik kam bo‘lgan kunlarda yorug‘likdan ko‘proq …

2 / 30

gi suyuqlik orqali gumoral boshqariladi. tirik organizmlarda nerv sistemasining paydo bo‘lishi natijasida boshqarishning yangi shakli – nerv orqali boshqarish yuzaga kelgan. nerv sistemasining rivojlanish darajasi bilan bog‘liq holda nerv sistemasining ustuvorligi asosida neyrogumoral boshqarish shakllangan. tirik organizmlarda nerv sistemasining paydo bo‘lishi natijasida boshqarishning yangi shakli – nerv orqali boshqarish yuzaga kelgan. nerv sistemasining rivojlanish darajasi bilan bog‘liq holda nerv sistemasining ustuvorligi asosida neyrogumoral boshqarish shakllangan. nerv boshqarilish – nerv sistemasi vositasida organizmning bir butun yaxlitlikdagi hayotini ta’minlaydigan jarayonlar yig‘indisi sanaladi. turli hayvonlarda nerv sistemasining tuzilish darajasi har xil bo‘lishiga qaramasdan ular o‘xshash, ya’ni organizmdagi barcha organ va to‘qimalarni yaxlit tizimga birlashtirish va tashqi muhit bilan aloqani ta’minlash vazifasini bajaradi. nerv sistemasining organizm hayot faoliyatini boshqarishi reflkslar orqali amalga oshadi. nerv sistemasi filogenezi tirik organizmlardagi har bir organlar sistemasining tarixiy rivojlanishi filogenez deyiladi. nerv sistemasining filogenezi quyidagi bosqichlarga bo‘linadi. birinchi bosqich: to‘rsimon yoki diffz tipidagi nerv sistema. bo‘shliqichlilarda nerv sistema bir-biri …

3 / 30

emasi bir juft halqum usti nerv tuguni, bir juft halqum osti nerv tuguni, halqum atrof nerv halqasi hamda bir-biriga yaqin joylashgan juft qorin nerv zanjiridan iborat. tananing har bir segmentida bir juft nerv tugunlari mavjud. nerv tugunlaridan tananing turli qismlariga nervlar boradi. molluskalarning nerv sistemasi halqum atrof nerv halqasi, halqum usti nerv tuguni, («bosh miya») va tananing turli qismlarida joylashgan nerv tugunlarini tutashtiruvchi nerv zanjiridan iborat. so‘rg‘ichli va tasmasimon chuvalchanglarning nerv sistemasi tananing oldingi tomonida joylashgan bir juft nerv tuguni, ularni tutashtiruvchi halqum atrof nerv halqasi, undan tananing oldingi tomoniga (so‘rg‘ichlariga) va keyingi tomoniga uch juft nerv stvoli hamda stvollarni tutashtiruvchi ko‘ndalang nervlardan iborat. nerv stvollarining tananing ikki yonida joylashgan bir jufti yaxshi rivojlangan. to‘garak chuvalchanglarning nerv sistemasi halqum atrof nerv halqasi, undan tananing oldingi va keyingi tomoniga uch juft nerv stvoli hamda stvollarni tutashtiruvchi ko‘ndalang nervlardan iborat. nerv stvollarining tananing yelka va qorin tomonida joylashgan bir jufti yaxshi rivojlangan. …

4 / 30

angliylar o‘zaro birlashib boshmiyani hosil qiladi. mazkur molluskalar guruhida sezgi organlaridan ko‘rish va tuyg‘u organlari ko‘proq rivojlangan. ular turli tasvirni, mexanik va kimyoviy ta’sirlarni farqlay olish, toshlardan uya qurish, shaxsiy tajribalardan hayoti davomida foydalanish xususiyatiga ega. umurtqasiz hayvonlar ichida bo‘g‘imoyoqlilarning nerv sistemasi yuksak darajada tuzilgan. bo‘g‘imoyoqlilarning nerv sistemasi halqali chuvalchanglarning nerv sistemasiga o‘xshash, lekin funksional jihatdan takomil lashgan, qorin nerv zanjiridagi juft nerv tugunlari qo‘shilishi natijasida nerv tugunlari yiriklashgan. ularning bosh bo‘limida asosiy sezgi organlari joylashganligi sababli nerv markazlarining hajmi kattalashgan. to‘rtinchi bosqich barcha xordalilar uchun xarakterli bo‘lgan naysimon nerv sistema hisoblanadi. nerv hujayralari nerv nayi bo‘ylab bir xil joylashgan. xordali hayvonlar bitta tipga mansub bo‘lganligi sababli, ularning nerv sistemasi tuzilishida umumiylik mavjud. tuban xordalilarda nerv nayi markaziy nerv sistemasini, undan chiquvchi bir qancha nervlar periferik nerv sistemasini tashkil etadi. hayvonlarning tuzilishi murakkablashgan sayin nerv sistemasining tuzilishi ham sezilarli darajada o‘zgaradi nerv sistemasining asosiy tiplari: 1 – kovakichlilarning diffuz tipidagi …

5 / 30

an iborat. bosh miya beshta bo‘lim: oldingi, oraliq, o‘rta, uzunchoq miya, miyachadan iborat. bosh miyaning har bir bo‘limi aniq sezgi organlari bilan fiogenetik bog‘lanishga ega. bajaradigan funksiyasiga ko‘ra somatik va vegetativ nerv sistemasi farq qilinadi. vegetativ nerv sistemasi simpatik va parasimpatik nervlarga ajraladi. suvda hamda quruqlikda yashovchilarda oldingi miya yarimsharlarga bo‘lingan. miyacha harakatlarning soddaligi tufayli yaxshi rivojlanmagan. sudralib yuruvchilarning quruqlikda yashashga o‘tishi miyaning murakkab morfologik va funksional tuzilishni talab etadi. ularda oldingi miya boshqa bo‘limlarga nisbatan yiriklashgan. miyacha sudralib yuruvchilarning xilma-xil harakatlari tufayli kuchli rivojlangan. qushlarda xulq-atvorning murakkablashuvi, nasli uchun qayg‘urish instinkti bo‘lganligi ularning bosh miyasi yaxshi rivojlanganligidan dalolat beradi. bosh miyada oldingi miya yarimsharlarining sathi katta, o‘rta miya, oraliq miyaning ko‘rish do‘mboqlari yaxshi rivojlangan. miyachasi harakatlarni muvofilashtirish markazi bo‘lganligi sababli kuchli rivojlangan. sutemizuvchilarda oldingi miya yarimsharlari po‘stlog‘i kuchli rivojlangan va unda ko‘rish, eshitish, tuyg‘u, harakat analizatorlarining oliy markazlari, shuningdek, oliy nerv faoliyatining markazlari joylashgan. miyachasi kuchli rivojlangan. umurtqali hayvonlarda …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tirik_organizmlarda_o'z_o'zini_idora_etish_organlari"

norin tumanidagi 14-sonli idumi bilogiya fani o’qituvchilari abdurazzoqova sayyora va ro’ziboyeva saidaxonlarning “tirik organizmlarda o’z-o’zini idora etish organlari: gumoral va nerv sistemasi evolutsiyasi” mavzusida tayyorlagan taqdimoti reja: tirik organizmlarning o’z-o’zini boshqarish organlari. nerv orqali boshqarish. nerv sistemasining tiplari. gumoral boshqarish. immun boshqarish. tirik organizmlarning muhim xususiyatlaridan biri o‘z-o‘zini boshqarish sanaladi. o‘z-o‘zini boshqarish – tirik organizmlarning fiziologik yoki biologik ko‘rsatkichlarini muayyan va doimiy darajada avtomatik tarzda saqlash xususiyati sanaladi. organik olamning turli tuzilish darajalari, ya’ni molekula darajasidan tortib, organizm darajasigacha o‘z-o‘zini boshqarishning aniq tizimi, xilma-xil ko‘rinishlari...

This file contains 30 pages in PPTX format (3.0 MB). To download "tirik_organizmlarda_o'z_o'zini_idora_etish_organlari", click the Telegram button on the left.

Tags: tirik_organizmlarda_o'z_o'zini_… PPTX 30 pages Free download Telegram