kimyo 9(@kitob_ulashaman_bot)

PDF 208 pages 1020.5 KB Free download

208 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1020.5 KB

File type PDF

Pages 208

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 208

kimyo o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik sifatida tasdiqlagan uchinchi nashri «o‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» davlat ilmiy nashriyoti toshkent – 2014 2 aziz o‘quvchi! bu o‘quv yilida sen umumiy o‘rta maktabni tamomlaysan. oldinda seni akademik litsey va kasb- hunar kollejlari kutmoqda. qiziqishingni hisobga olgin-da, dadil olg‘a qadam bos. unutma, sen ar-roziy, al-farg‘oniy, at-termiziy, beruniy, abu ali ibn sino, amir òemur, ulug‘bek, zahiriddin muhammad bobur kabi buyuk allomalar avlodisan. ota-onang, ustozlaring, vataning – o‘zbekiston seni haqiqiy inson, yetuk mutaxassis, ijodkor, olim bo‘lib yetishishingni, el-yurt oldida obro‘-e’tibor topishingni xohlaydi. yodingda tut! fan olamining hali ochilmagan qirralari ko‘p, ularni zabt etmoq sening zimmangda. senga oq yo‘l tilaymiz! o‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan ixtirochi va ratsionalizator, kimyo fanlari doktori, professor i.r.asqarovning umumiy tahriri ostida taqrizchilar: a.q. abdushukurov – o‘zbekiston milliy universiteti professori, kimyo fanlari doktori; sh.m. mirkomilov – toshdpu kimyo va kimyo o‘qitish metodikasi kafedrasi mudiri, professor; i.i. ismoilov – toshkent …

2 / 208

mablag‘lari hisobidan chop etildi. bepul. 3 kirish insonlar qadimdan kimyoviy moddalar va hodisalar bilan tanish bo‘lganliklari tarixdan ma’lum. kimyoning dastlabki rivojlanish davrlaridagi fikr, tasavvur, tadqiqotlar rivojlanishida ko‘plab chet ellik olimlar bilan bir qatorda o‘zbek olimlarining ham munosib o‘rinlari bor. “xususan, xorazm ma’mun akademiyasi faoliyatini oladigan bo‘lsak, bu mo‘tabar ilmiy maskanda sharq va g‘arb o‘lkalaridan kelgan, turli millat va dinga mansub bo‘lgan olimlar faoliyat ko‘rsatgan bo‘lsa-da, uning negizini abu nasr ibn iroq, abu rayhon beruniy va ibn sino, mahmud xo‘jandiy, ahmad ibn muhammad xorazmiy va ahmad ibn hamid naysaburiy kabi mana shu bizning mintaqamizda tug‘ilib, kamol topgan yetuk allomalar tashkil etgani barchamizga g‘urur va iftixor bag‘ishlaydi”1. o‘zbekiston hududida yashagan xalqlar amaliy faoliyatida kon qazish, temir eritish, cho‘yan ishlab chiqarish, shisha tayyorlash, sopol buyumlar yasash kabi ishlar, kimyoviy moddalardan foydalanib tayyorlangan bezak- lar, qog‘ozlar, yozuvlar, attorlik buyumlari uchun zarur bo‘lgan simob va uning birikmalari, efir moylari, surma, o‘simliklardan tayyorlangan dori- darmonlar keng …

3 / 208

taklif qilgan, sirka kislotani haydash orqali tozalash usulini o‘rgangan, uning turli konsentratsiyadagi eritmalarini tayyorlashni ko‘rsatib bergan. “yetmish kitob”ida metallar va minerallar haqida ko‘p ma’lumotlar berilgan. 1 i. a. karimov. “yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”, t., “ma’naviyat”, 2008. 4 farg‘ona viloyatining quva tumanida tavallud topgan, 797–865-yillarda yashagan ensiklopedist olim ahmad al-farg‘oniy (alfraganus) kimyoga oid dastlabki asarlardan bo‘lgan “kitob amal ar-rahomat” ning muallifi bo‘lib, u ming yildan ortiq davr davomida suv ta’siridan yemirilib ketmagan mash- hur nilomer uchun tayyorlangan noyob qotishma tarkibini ham taklif etgan. 865–925-yillarda yashagan abu bakr muhammad ibn zakariyo ar-roziy (razes) kimyo va tabobatga katta hissa qo‘shgan. u birinchi bo‘lib kimyoviy moddalarni sinflarga ajratgan, tajribaxonalarida qo‘llangan asbob- uskunalarning tasvirlarini bergan. turli kasalliklarni o‘simliklar bilan davolash haqida qimmatli tavsiyalarni yozib qoldirgan. 873–950-yillarda yashab ijod qilgan abu nasr forobiy talqiniga ko‘ra moddiy dunyo asosini birlamchi materiya tashkil etadi. bevosita shifokorlik bilan shug‘ullanish forobiy tomonidan ko‘plab amaliy kimyo uslublarini rivojlantirilishiga sabab bo‘lgan. …

4 / 208

olatlari haqida qimmatli ma’lumotlarni keltirgan. “tib qonunlari” asaridan 500 yildan ortiq dunyodagi yirik tibbiyot o‘quv yurtlarida asosiy darslik sifatida foydalanilgan. buyuk ajdodlarimizning munosib izdoshlari sifatida zamonamizning kimyogar va kimyogar-texnolog olimlari bo‘lgan o.s.sodiqov, s.y.yunusov, h.r.rustamov, õ.u.usmonov, m.n.nabiyev, m.a.asqarov, õ.n.oriðov, n.a.parpiyev, k.s.ahmedov, z.s.salimov, n.r.yusufbekov, a.a.abduva- hobov, s.sh.rashidova, sh.i.solihov, s.i.iskandarov, y.t.toshpo‘latov, s.s.ne’matov, b.m.beglov, ò.m.mirkomilov, a.g‘.maxsumov, a.i.glu- shenkova kabi yetakchi o‘zbek olimlari jahonshumul ishlari bilan fan rivoji- ga salmoqli hissa qo‘shdilar va qo‘shib kelmoqdalar. 1997-yilda o‘zbek olimlari i.r.asqarov va t.t.risqiyevlar tomonidan asos solingan “òovarlarni kimyoviy tarkibi asosida sinflash va sertifikatlash” ixtisosligi kimyo fanlari tizimiga kiritildi va bu sohada hozirgi kunda jahonning ko‘plab mamlakatlarida tegishli tadqiqotlar olib borilmoqda. 5 8-sinf kimyo kursining eng muhim mavzularini takrorlash aziz o‘quvchilar! 9-sinfda kimyo fanini o‘rganishni davom ettirishimiz uchun 8-sinfda olgan ba’zi bilimlarimizni takrorlab olishimiz kerak. 1-§. elementlar davriy sistemasi va davriy qonuni noorganik kimyoni o‘rganish jarayonida elementlar davriy sistemasi va davriy qonunning ochilish tarixi bilan tanishgan edik. ••••• …

5 / 208

qildi. ••••• 1718-yilda e.joffrua moddalarning o‘xshashlik jadvalini tuzdi. d.i.mendeleyev tomonidan davriy qonunning dastlabki talqini “...oddiy moddalarning xossalari hamda elementlar birikmalarining shakl va xossalari ularning atom massalari qiymatiga davriy ravishda bog‘liq...” deb berilgani va keyinchalik atom tuzilishi haqidagi bilimlarning chuqur- lashishi, tasavvurlarning kengayishi natijasida quyidagi yangi talqin bilan almashtirilganini yaxshi bilamiz: “kimyoviy elementlar va ulardan hosil bo‘luvchi oddiy hamda murakkab moddalarning xossalari shu elementlar atomlarining yadro zaryadlari bilan davriy bog‘lanishda bo‘ladi.” i bob 6 davriy qonun – tabiat qonuni va u tabiatda mavjud bo‘lgan bog‘liq- liklarni aks ettiradi. davriy qonun asosida elementlar davriy sistemasi vujudga kelgan. davriy sistemaning dastlabki variantida (1-mart 1869-y.) 63 ta element aks etgan bo‘lsa, uning zamonaviy variantida 118 ta element aks ettirilgan. davriy sistemada elementlarning joylashish tartibi ularning fizik va kimyoviy xossalarining davriy o‘zgarishi bilan tavsiflanadi. davriylik deganda ma’lum intervaldan so‘ng xossalarning takrorlanishi tushuniladi. masalan, ishqoriy metallar, galogenlar va inert gazlar jadvalda 8 yoki 18 elementdan iborat …

Want to read more?

Download all 208 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kimyo 9(@kitob_ulashaman_bot)"

kimyo o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik sifatida tasdiqlagan uchinchi nashri «o‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» davlat ilmiy nashriyoti toshkent – 2014 2 aziz o‘quvchi! bu o‘quv yilida sen umumiy o‘rta maktabni tamomlaysan. oldinda seni akademik litsey va kasb- hunar kollejlari kutmoqda. qiziqishingni hisobga olgin-da, dadil olg‘a qadam bos. unutma, sen ar-roziy, al-farg‘oniy, at-termiziy, beruniy, abu ali ibn sino, amir òemur, ulug‘bek, zahiriddin muhammad bobur kabi buyuk allomalar avlodisan. ota-onang, ustozlaring, vataning – o‘zbekiston seni haqiqiy inson, yetuk mutaxassis, ijodkor, olim bo‘lib yetishishingni, el-yurt oldida obro‘-e’tibor topishingni xohlaydi. yodingda tut! fan olamining hali ochilmagan qirralari ...

This file contains 208 pages in PDF format (1020.5 KB). To download "kimyo 9(@kitob_ulashaman_bot)", click the Telegram button on the left.

Tags: kimyo 9(@kitob_ulashaman_bot) PDF 208 pages Free download Telegram