mantiqiy amallar

PDF 13 pages 275.6 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 275.6 KB

File type PDF

Pages 13

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

4-dars. mantiqiy amallar mantiq — mantiqiy tafakkur shakli va qonunlari haqidagi fan. mantiq fanining obyekti — tafakkur qonunlari, shakllari, uslublari va amallaridir. mantiq fani u o‘rganadigan predmet sohasining turi bo‘yicha ikki bo‘limdan iborat: formal mantiq va dialektik mantiq. formal mantiq statik borliqqa, dialektik mantiq dinamik borliqqa oiddir. formal mantiq ilmi asoslari eramizdan avvalgi iv asrda buyuk yunon olimi arastu (aristotel) tomonidan yaratilgan. ix asrda yashab o£tgan markaziy osiyolik alloma abu nasr forobiy arastuning umumiy formal mantiq tizimini uning boshqa asarlari asosida to‘ldirib, o£z zamonasi uchun eng muhim mantiq fanini shakllantirib bergan. yo rost, yo yolg'on bo'lishi mumkin, qiymatlari ikkilik sanoq tizimiga xos fikrlar, ya’ni hukmlar ustida matematik tahlil va deduktiv fikrlashni (birinchi mavzuda ta ’kidlab o ‘tilganidek) birinchi bo‘lib xix asrda ingliz matematigi (irlandiyalik) jorj bui qo‘llagan. bu bui algebrasi deb ataluvchi mantiq algebrasi nazariyasi rivojlanishiga va oxir-oqibatda xx asr o£rtalarida elektron hisoblash mashinalarining yaratilishiga olib kelgan. chunki zamonaviy kompyuterlar …

2 / 13

. biror shart yoki usul bilan bog£lanmagan hamda faqat bir holatni ifodalovchi mulohazalar sodda mulohazalar deyiladi. sodda mulohazalar ustida amallar bajarib, murakkab mulohazalarni hosil qilish mumkin. odatda, murakkab mulohazalar sodda mulohazalardan “va”, “yoki” kabi bogiovchilar, “emas” shaklidagi ko'makchilar yordamida tuziladi. mulohazalarni lotin alifbosi harflari bilan belgilash (masalan, a =“bugun havo issiq”) qabul qilingan. har bir mulohaza faqat ikkita: “rost” yoki “yolg‘on” mantiqiy qiymatga ega bo‘lishi mumkin. qulaylik uchun “rost” qiymatni 1 raqami bilan, “yolg‘on” qiymatni esa 0 raqami bilan belgilab olamiz. endi sodda mulohazalar ustida bajarilishi mumkin bo‘lgan ba’zi amallar bilan tanishamiz. a va v sodda mulohazalar bir paytda rost bo‘lgandagina rost bo‘ladigan yangi (murakkab) mulohazani hosil qilish amali mantiqiy ko‘paytirish amali deb ataladi. bu amalni konyunksiya (lot. conjunctio — bog‘layman) deb ham atashadi. mantiqiy ko'paytirish amali ikki yoki undan ortiq sodda mulohazalarni “va” bog‘lovchisi bilan bog‘laydi hamda “a va b”, “a and v”, “a l v ”, “a -v” …

3 / 13

nishlarda yoziladi. mantiqiy inkor amalining rostlik jad vali quyidagicha: a 1a 1 0 0 1 ko‘rinib turibdiki, mantiqiy o‘zgaruvchilar, munosabatlar, mantiqiy amallar va qavslar yordamida mantiqiy ifodalar hosil qilish mumkin ekan. mantiqiy ifodalarda mantiqiy amallar quyidagi tartibda bajariladi: inkor (1), mantiqiy ko'paytirish (l), mantiqiy qo‘shish (v). teng kuchli yoki bir xil amallar ketma-ketligi bajarilayotganda amallar chapdan o‘ngga qarab tartib bilan bajariladi, ifodada qavslar ishtirok etganda dastlab qavslar ichidagi amallar bajariladi. ichma-ich joylashgan qavslarda eng ichkaridagi qavs ichidagi amallar birinchi bajariladi. mantiqiy amallarga misollar keltiramiz. 1-misol. a mulohaza rost qiymat qabul qilsa, “a va (a emas)” mulohazaning qiymatini aniqlang. 24 yechish. a rost qiymat qabul qilganligi uchun (a emas) yolg‘on qiymatga ega boladi. u holda rost va yolg‘on qiymatlaming ko‘paytmasidan (“va” amali) yolg£on natijaga ega bo'lamiz. shunday qilib, javob “yolg‘on” ekan. javob: yolg‘on. 2-misol. a va v mulohazalar rost qiymat qabul qilganda a a b v a mulohazaning qiymatini aniqlang. yechish. …

4 / 13

ng birinchi uch ustuniga a, b, d mulohazaning qabul qilishi mumkin bo‘lgan qiymatlarini yozib olamiz (7-sinfdagi ovoz berish natijalari jadvalini eslang). so‘ng bajarilish tartibiga asosan amallarni yozib boramiz: a v d 1 v 1 v a a d v ] v l a 1 1 1 0 0 1 1 1 0 0 0 0 1 0 1 1 1 1 1 0 0 1 1 1 0 1 1 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 0 25 mantiqiy amallar mantiq ilmida ham, algoritmik tafakkurni rivojlantirishda ham juda katta ahamiyatga ega. masalan, quyidagi masalani qaraylik: 5-masala. bir kishi aytdi: “men yolg‘onchiman yoki qora sochliman”. u kishi kimligini aniqlang. yechish. masala shartidagi mulohazalar uchun belgilashlar kiritamiz: d= “men yolg‘onchiman yoki qora sochliman”; a= “men yolg‘onchiman”; b= “qora sochliman”. u holda masala shartidagi murakkab mulohazani shunday yoza olamiz: …

5 / 13

$lik jadvali qanday? 6. ikkilik sanoq sistemasidagi arifmetik amallar bilan mantiqiy amallarni bog‘lay olasizmi? 7. agar sodda mulohazalar “va” amallari bilan bog‘langan bo‘isa va murakkab mulohazadagi bittagina sodda mulohaza “yolg‘on” qiymat qabul qilsa, natijani aniqlang va izohlang. mashqlar * 1. quyidagi mantiqiy mulohazalarga mos rostlik jadvalini tuzing: a) 1 (avb); b) 1 avb; d) 1 avl v; e) 1 (avl b); f) 1 (1 avl b). 2. quyidagi mantiqiy mulohazalarga mos rostlik jadvalini tuzing: \ a) 1 (alv); b) 1 alv; d) 1 al] v; e) 1 (al1 v); f) 1 (1 al1 v). 3. a= rost, v= rost, d = rost qiymatlar uchun quyidagi amallarni bajaring: a) alvl d; b) a vb vd ; d)a vba d; e) ] a vbad; f) ~| avba] d. 4. agar d = 5,3, e = 4,0, a= rost, v = yolg‘on bo‘lsa, quyidagi amallarni bajaring: a) (d = e)aaab; b) (d >e)a1 …$

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiqiy amallar"

4-dars. mantiqiy amallar mantiq — mantiqiy tafakkur shakli va qonunlari haqidagi fan. mantiq fanining obyekti — tafakkur qonunlari, shakllari, uslublari va amallaridir. mantiq fani u o‘rganadigan predmet sohasining turi bo‘yicha ikki bo‘limdan iborat: formal mantiq va dialektik mantiq. formal mantiq statik borliqqa, dialektik mantiq dinamik borliqqa oiddir. formal mantiq ilmi asoslari eramizdan avvalgi iv asrda buyuk yunon olimi arastu (aristotel) tomonidan yaratilgan. ix asrda yashab o£tgan markaziy osiyolik alloma abu nasr forobiy arastuning umumiy formal mantiq tizimini uning boshqa asarlari asosida to‘ldirib, o£z zamonasi uchun eng muhim mantiq fanini shakllantirib bergan. yo rost, yo yolg'on bo'lishi mumkin, qiymatlari ikkilik sanoq tizimiga xos fikrlar, ya’ni hukmlar ustida matematik...

This file contains 13 pages in PDF format (275.6 KB). To download "mantiqiy amallar", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiqiy amallar PDF 13 pages Free download Telegram