doni zokirov nomidagi davlat xalq cholg‘ulari orkestrining shakllanish shart sharoitlari

DOC 702,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1522509817_70521.doc doni zokirov nomidagi davlat xalq cholg‘ulari orkestrining shakllanish shart sharoitlari reja: 1. toshkent radioeshittirish bosh boshqarmasi qoshida oz‘bek xalq cholg‘ulari orkestri tashkil etildi 2. orkestrning badiiy rahbari va bosh dirijyor d.zokirov jamoaga 1980-yilgacha rahnamolik qilib, o‘zbek an’anaviy talqiniga xos ijroni rivojlantirdi 1957-yilning may oyida toshkent radioeshittirish bosh boshqarmasi qoshida oz‘bek xalq cholg‘ulari orkestri tashkil etildi . orkestrga yunus rajabiy badiiy rahbar, doni zokirov bosh dirijyor etib tayinlandi. orkestrning tarkibi ijro imkoniyatlaridan kelib chiqib, jahon orkestrlari andozalariga xos bo‘lgan cholg‘ular hisobiga kengaytirilib borildi. sekin-asta nay, qo‘shnay, sunray, chang, qashqar va afg‘on ruboblari, tanburlar, dutorlar, sato, doyra va g‘ijjaklar oilasi qo‘shildi. damli cholg‘ular oilasini to‘ldirish hamda orkestr tembrini boyitish maqsadida simfonik orkestrining kichik fleyta va goboy cholg‘ulari jalb etildi. toshkent radioeshittirish bosh boshqarmasi qoshidagi o‘zbek xalq cholg‘ xalq cholg‘ulari orkestri. 1960 y. jamoaning ko‘p ovozli orkestr sifatida shakllanishida d.zokirovning hissasi katta. jumladan, u rahbar va dirijyor sifatida tinimsiz mehnat qildi, maqsad …

itorlar ham shu jamoaga moslab asarlar yoza boshladilar. o‘zbekiston kompozitorlari bilan birga bastakorlar ham jamoa ijrosiga oid bir qator asarlar yaratdilar. xususan, n.hasanov va b.gienkoning “o‘zbekiston” fantaziyasi va “do‘stlik” syuitasi, f.toshmatov va v.zudovning xor va orkestr uchun “yor-yor” qo‘shig‘i, s.kalonov va b.gienkoning “kulib bergan saloming” romansi shular jumlasidandir. 1959-yili o‘zbekiston radiosi qoshida maqomchilar ansambli tuziladi va unga yu.rajabiy rahbar etib tayinlanadi. orkestrni boshqarish esa dirijyor va kompozitor d.zokirov zimmasiga yuklatiladi. orkestr bilan taniqli xonandalar – h.nosirova va s.yarashevlar hamkorlik qila boshladilar. shuningdek, jamoaga yakkaxonlar sifatida k.ismoilova, m.dadaboeva, b.davidova, x.yusupova va f.abdurahmonovlar jalb etildi. orkestr yakkaxon va yakkanavozlarga jo‘rnavoz sifatida ham katta muvaffaqiyatlarga erishadi. bastakorlardan f.toshmatovning “mard yigitlar”, d.zoki- rovning “ko‘rmadim”, k.jabborovning “diyorimsan”, n.hasanov- ning “to‘ylaringiz muborak”, s.kalonovning “topmadim” va “dutorim” kabi ashulalari o‘zbek radio eshituvchilari tomonidan qizg‘in qabul qilinardi. professional mutaxassis sozandalar, jumladan, rubobchilar – q.usmonov, i.mallaev, s.taxalov, t.rajabov, a.boboxonov, shu- ningdek, naychi h.jo‘raev, changchi a.mutalov, g‘ijjakchi sozandalar – t.azimov …

lar. ularning asarlari esa, asosan an’anaviy yo‘lda ijro etilgan, binobarin partituralar ham shunga moslashtirilgan edi. partiturada ba’zi-bir belgilar o‘rin olgan bo‘lishiga qaramay, ijrochilar o‘z partiyalarini imkoniyatlari darajasida ijro etishardi. bundan tashqari orkestr jamoasi tomonidan arab, afg‘on, eron va ozarbayjon xalq kuylari va qo‘shiqlari ham ijro etilgan . o‘sha davrdagi jamoa asosini an’anaviy ijrochilik maktabining yorqin namoyandalari – t.alimatov (sato), s.kalonov (nay), f.sodiqov (chang), f.toshmatov (g‘ijjak), h.ubaydullaev (qo‘shnay), m.yusupov (dutor) kabi san’at darg‘alari tashkil etgan. bu sozandalar faqatgina orkestrdagi ijod bilan shug‘ullanmay, balki musiqa bilim yurti va konservatoriyaning iste’dodli talabalarini kasbiy ijrochilik sohasiga ham tayyorlagan edilar. shu paytlarda radio orkestrining oldiga qo‘yilgan asosiy vazifalaridan biri – milliy ijrochilik an’analarini yangi uslubda rivojlantirishdan iborat bo‘lgan. shu bois konsert dasturining asosiy qismini tashkil etgan o‘zbek xalq kuylari ansambl ijrochiligi uslubida emas, balki orkestr ijrosiga mos shaklda garmoniyalas- htirilgan edi. shu bilan birga orkestrning konsert dasturidan o‘zbekiston kompozitorlarining aynan shu jamoa uchun yozgan asarlari …

tomonidan qayta ishlangan “yovvoyi chorgoh” asari orkestr ijrochiligining yangi qirralarini ochib berdi. bunda, avvalo orkestr tarkibida qo‘llangan quyidagi cholg‘ular nisbati e’tiborlidir: nay pikkolo, nay-i-ii, qo‘shnay-i-ii, surnay, chang -i-ii, qashqar rubobi, afg‘on rubobi, tanbur, dutor bas, dutor kontrabas, doira, sato, g‘ijjak-i-ii, g‘ijjak alt, g‘ijjak bas va g‘ijjak kontrabas. d.zokirov ushbu partiturani yaratishda har bir cholg‘uning yakka ijrosini alohida ifodalash bilan bir qatorda turli cholg‘ularning uyg‘unlikdagi ijro imkoniyatlarini ko‘rsatishga harakat qilgan. muhimi, turli xil cholg‘u oilalarining birgalikdagi unison ijrosi o‘laroq, o‘zbek milliy kuylarining an’anaviy ijrochiligiga xos tamoyil, ya’ni asarni boshidan oxirigacha kuy ustivorligi o‘z kuchini saqlab qolgan. misol sifatida “yovvoyi chorgoh”ning asosiy kuy-mavzui bayonini keltiramiz. bunda dastlab g‘ijjaklar ijrosida boshlangan mavzu (3-8 tt.) o‘ziga xos taqlidiy polifonik ko‘rinishda ilk rivojlanadi (g‘ijjak alt, qashqar va afg‘on ruboblari - 8-9, 11tt., g‘ijjak bas va g‘ijjak kontrabaslar - 9-12 tt.) hamda tayanch “re” pardasiga qaytib nisbiy tugal holga keladi: darhaqiqat, kompozitor an’anaviy ansambl ijrochiligi uslubini …

ishlari talab etilgan paytlarda sezilarli edi. shu bois d.zokirov mashg‘ulotlar davomida har bir ijroviy nuqson ustida alohida ishlashga, orkestr guruhlarining ijrodagi muvozanatini muqobillashtirishga ko‘proq urg‘u berar, pirovardida esa, asarning badiiy mazmunini to‘la-to‘kis ifodalashga harakat qilardi. boshqacha aytganda, orkestrning yalpi hamda alohida cholg‘u guruhlarining birdek aniq va ifodali yangrashiga erishish maqsad qilingan. shu talablar o‘laroq ijrochilik saviyasi yuksalgan orkestr jamoasi, jumladan, “yovvoyi chorgoh” asarini maromiga etkazib ijro etishga muvaffaq bo‘lgan edi. orkestr uchun qayta ishlangan “jazoir” kuyida esa d.zokirov shiddatli tezlik sur’ati orqali orkestr va har bir cholg‘u guruhining ijrochilik mahorati va imkoniyatlarini, shuningdek, o‘zbek xalq cholg‘ularining turfa va rang-barang tembrlarga benihoya boyligini namoyon etadi. shuning uchun bo‘lsa kerak, bu asar hozirgi kunga qadar o‘z qiymatini yo‘qotmay konsert dasturlarida doimiy ravishda ijro etilib kelinmoqda. doni zokirovning orkestr uchun yaratgan har bir asari o‘ziga xos tarzda va betakror ohanglarda yangraydi. kompozitorning o‘sha davrda jamoa uchun maxsus yozgan asarlaridan biri – uyg‘ur xalq …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"doni zokirov nomidagi davlat xalq cholg‘ulari orkestrining shakllanish shart sharoitlari" haqida

1522509817_70521.doc doni zokirov nomidagi davlat xalq cholg‘ulari orkestrining shakllanish shart sharoitlari reja: 1. toshkent radioeshittirish bosh boshqarmasi qoshida oz‘bek xalq cholg‘ulari orkestri tashkil etildi 2. orkestrning badiiy rahbari va bosh dirijyor d.zokirov jamoaga 1980-yilgacha rahnamolik qilib, o‘zbek an’anaviy talqiniga xos ijroni rivojlantirdi 1957-yilning may oyida toshkent radioeshittirish bosh boshqarmasi qoshida oz‘bek xalq cholg‘ulari orkestri tashkil etildi . orkestrga yunus rajabiy badiiy rahbar, doni zokirov bosh dirijyor etib tayinlandi. orkestrning tarkibi ijro imkoniyatlaridan kelib chiqib, jahon orkestrlari andozalariga xos bo‘lgan cholg‘ular hisobiga kengaytirilib borildi. sekin-asta nay, qo‘shnay, sunray, chang, qashqar va afg‘on ruboblari, tanburlar, dut...

DOC format, 702,0 KB. "doni zokirov nomidagi davlat xalq cholg‘ulari orkestrining shakllanish shart sharoitlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: doni zokirov nomidagi davlat xa… DOC Bepul yuklash Telegram